Tatil yapmak kadar, tatil için çıkılan yolculuğun kendisi de son derece keyiflidir. Bu bölümde arabamıza atlıyor ve birlikte bir yolculuğa çıkıyoruz. Bu esnada yolculuğun insan üzerindeki etkileri üzerine konuşuyoruz.



Sunan: Barış Özcan

Hazırlayan: Özgür Yılgür

Ses Tasarım ve Kurgu: Metin Bozkurt

Yapımcı: Podbee Media






Tüm bölümler ve daha fazlası için ⁠⁠podbeemedia.com⁠⁠'u ziyaret et!



----- Podbee Sunar -------



Bu podcast reklam içermektedir.

Yolculuk Özgürleştirici Bir Deneyimdir

Barış Özcan ile 111 Hz

79 - Yolculuk Özgürleştirici Bir Deneyimdir

Herkese merhaba. Ben Barış Özcan. 111. frekansa hoş geldiniz. Oh, nihayet yaz geldi. Ee, yaz demek birçoğumuz için bir mola demek. Dinlenmek demek. Bazılarımız içinse tatil demek, yazlık demek. Şu sıralar çoğunuzun okulları bitmek üzere. Bazılarınız son sınavlarınıza giriyorsunuz. Yaşça büyük olan dinleyicilerimizin bazıları ise izne çıkmaya başladılar bile. Bu molayı kesinlikle hak ettik. Zira geride kalan kış hepimiz için çok zorlu geçti gerçekten. Birçok badire atlattık, çalıştık, sıkıldık, bunaldık. Ben hepimizi gönülden tebrik ediyorum. Şimdi ufak bir ara verme zamanı. Ben de bugün sizinle tatili çağrıştıran bir konu hakkında konuşmak istiyorum. Gezmeye ve yolculuk yapmaya odaklanacağız bu bölümde. İşte tam da bu yüzden bir arabadan sesleniyorum şimdi size. Bir yolculuğu birlikte deneyimlemeye çalışmak istiyorum bugün. Bu arada yolculuğa başlamadan kemerlerinizi bağlamanızı öneririm. Malum güvenlik her şeyden önce gelir. Son dönemde sık sık duyduğumuz ya da gördüğümüz bir tabir beni bu bölümü yapmaya motive etti aslında. Önemli olan varılacak yer değil, yolculuğun kendisidir. Bunun gibi yol ve yolculuk hakkında sarf edilmiş birçok söz var tabii ki. Mesela benim aklıma ilk olarak şair, akademisyen, felsefeci Oruç Aruoba'nın yürüme kitabındaki yer-yön-yol bölümünde kaleme aldıkları geliyor. ''Yol, kendine bir yer bulamamış kişinin özlemidir. Kendi yerini yerleşiklikte bulamayan kişi onu yolculukta arar.'' diyor Aruba. Onun bu ifadesi daha çok insanın özüne yönelik felsefi bir söylem tabii ki. Dolayısıyla yolculuğu sadece bir konum değiştirme eylemi olarak tanımlayamayız. Kendini aramak, yeni bir şey öğrenmek, bir hikayenin parçası olmak, bir şeyler üretmek ve bunlar gibi sayabileceğimiz daha birçok şey başlı başına bir yolculuk aslında. Bu arada madem yoldayız bunu daha keyifli bir hale getirelim bence. Arkada bir müzik açalım da neşemiz keyfimiz yerine gelsin değil mi? Podcast girdi araya. Hayatta bir gün güzel bir podcast bu arada tavsiye ederim. Hem çocuklara hem de içindeki çocuğu yaşatma konusunda güzel bir inada sahip yetişkinlere yönelik bir şey. Ama biz şimdi müziğimizi seçelim ve konumuza dönelim. Evet nerede kalmıştık? Hah yolculuktan bahsedeceğiz demiştik. Mesela insan psikolojisine ve karakterine nasıl bir etkisi var yolculuk yapmanın? Gelin bunun üzerine konuşalım biraz. Yolculuk yapmak her şeyden önce insanın keşif ve macera duygusunu tatmin eden bir eylem. Yeni yerler keşfetmek, farklı kültürler deneyimlemek, bilinmeyene doğru bir rotada ilerlemek, yolculuk yapmayı sevmemizdeki en önemli sebeplerden. Sonuçta her insan rutinlerinden kaçıp yeni tecrübeler edinmeyi ve hayatlarına yeni bir heyecan katmayı arzular. Yani bunu istemeyen bir tanıdığınız varsa bilin ki çok eşsiz bir insanla karşı karşıyasınız. Neyse işte, bu heyecan arayışımız beklenmedik şeylerle karşılaşacak olma ihtimalinden kaynaklanıyor elbette. Şimdi bir durup eski yolculuk anılarınızı düşünsenize. Bu yolculuklarınızdan birinde hiç beklenmedik bir sorunla karşılaştınız belki de. Karşınıza çıkan sorunu çözmek için yollar aramak ve bu probleme karşı bir pratik geliştirmek sizin özgüveninize doğrudan katkıda bulunuyor. Fark etseniz de etmeseniz de seyahat ettiğinizde kendinizden daha emin bir bireye dönüşüyorsunuz. Bunu sadece problem çözmek olarak da ele alamayız tabii ki. Belki de yaptığınız yolculuk esnasında yanlış bir yola saptınız ve görmeyi hiç beklemediğiniz bir manzarayla karşılaştınız. Ya da hiç tatmadığınız bir lezzeti tatma fırsatı çıktı karşınıza. Yolun getirdiği o sonsuz ihtimalleri onun size sunduğu sürprizleri değerlendirdiniz böylece. Yani demem o ki yolculuk yapmak hem zihninizin hem de ruhunuzun ufkunu genişleten bir eylem. Yaptığınız her yolculuk kişisel bir büyüme, kişisel bir gelişim açısından bir fırsat sunuyor aslında. Ama bana sorarsanız yolculuk yapmanın en güzel tarafı insana özgürlük ve bağımsızlık hissi yaşatıyor olması. Karakterinizi tanımanızı sağlayan bir eylem bu. Kendi kararlarınızı verme ve istediğiniz gibi hareket etme fırsatı sunuyor yolculuk yapmak. İşin en güzel kısmı da bu esnada aldığınız kararlardan sadece sizin ve eğer varsa yol arkadaşlarınızın etkileniyor olması. Yani yolda verdiğiniz yanlış bir karar başka birinin hayatında olumsuz bir etki oluşturmuyor genelde. O problemlerle ya da hatalarla sadece siz baş etmek zorundasınız. Bakın yol arkadaşı dedim, atlamayalım, birileriyle seyahat etmenin ilişkilerinizi de kuvvetlendirdiğini hatırlatalım. Bir konu hakkında sohbet edebilmek, bir şarkıyı paylaşmak ya da yolculuğunuzun çalma listesini birlikte hazırlamak, birlikte keyif almak, birlikte problem çözmek... İşte bütün bunlara benzer eylemler de kolektif bilincinizi yükselten birer tecrübe. Yolculuğun insanlar üzerindeki etkisini araştıran birçok akademik çalışma var bu arada. Örneğin Cornell Üniversitesi'nde psikoloji üzerine çalışmalar yapan bir profesörle tanışmanızı çok isterim. Zira Dr. Thomas Gilovich bu konuya enteresan bir perspektifle yaklaşanlardan. 20 yıla yayılan araştırmasının başlangıcında Easterling paradoksu üzerine odaklanmış Gilovich. Bu paradoks, bireylerin elde ettiği gelir ve yaşam memnuniyeti arasındaki bağ ilişkiyi inceliyor. Easterling paradoksuna göre insanların gelirleri arttıkça mutlulukları da artıyor. Ancak bu mutluluğun geçici bir mutluluk olduğu da saptanmış. Maddi gelir artışı akut bir mutluluk yaratsa da süreklilik sağlayan bir şey değil. Zamanla yaşadığınız mutluluk da normalleşiyor. Hatta bazı durumlarda mutluluk bir memnuniyetsizlik haline bile dönüşebiliyor. İşte bu da ortaya bir paradoks çıkartıyor. Giloviç de Easterlin paradoksundan yola çıkarak bir deney yapmış. Deneye dahil ettiği insanları iki gruba ayırarak başlamış işe. Bir gruba arzu ettikleri pahalı bir eşyayı aldırırken diğer gruba da bir seyahat organize etmiş. Başlangıçta her iki grubun da elde ettiklerinden benzer şekilde bir memnuniyet duyduğunu gözlemlemiş Giloviç. Bunun üzerinden geçen birkaç yılın ardındansa deneye katılan gruplara yeniden benzer sorular yöneltilmiş. Bu çalışmaların neticesinde seyahat eden hani ikinci gruptaki insanların daha mutlu olduğu sonucuna varmış Giloviç. Onun yaptığı çalışmaya göre kalıcı mutluluk somut şeylerle değil yaşanan deneyimlerle sağlanabiliyor. Kısaca yaptığımız yolculuklar ve bu esnada deneyimlediklerimiz süreklilik yaratan bir mutluluk sağlıyor bize. İsterseniz kendinizi geçmişte yaptığınız seyahatleri bir düşünün emin olun aklınıza kazınmış bazı manzaralar, kareler, anlar belirecek zihninizde. Gilovich bunu insanların bir hikayenin parçası olma arzusuyla da bağdaştırıyor. Kendi hikayemizin kahramanı olmak ya da bir maceraya yön vermek bizi bu hayatta çok daha mutlu bireyler haline getirebiliyor. Hikaye demişken yolculuk yapmanın birbirinden güzel hikayeler ortaya çıkarttığından da bahsetmeden geçmeyelim. Bu sadece bizim hayatlarımız için de geçerli değil üstelik. Sanat da yolculuk temasından fazlasıyla besleniyor. Edebiyatta ya da popüler kültürde sık sık örneklerini görebiliyoruz bunun. Mesela benim en sevdiklerimden Dune serisi. Aslında ve özünde bir yolculuk hikayesi. Bu yolculuk hikayeleri meselesine biraz daha odaklanmak istiyorum fakat yol kadar yolda verdiğimiz molanın da ayrı bir keyfi var değil mi? Sonuçta ne demişler? Önemli olan vardığın yer değil, molada yediğin tosttur. Şaka şaka öyle bir şey dememişler tabii ki. Ben uydurdum. Alelade bir tostun yolculuğunuza pek de bir etkisi olacağını iddia edemem. Susurluk ayranıyla yenirse belki işler değişebilir. Fakat bizim arabamızı biraz şarj etmemiz gerekiyor ondan eminim. Bu yüzden şimdi bir mola verelim. Tekrar yola koyulduğumuzda sizinle yolculuk hikayeleri üzerine konuşmaya devam edeceğiz. Evet, nerede kalmıştık? Hikayelerden bahsediyorduk değil mi? Az önce düğün serisini anmıştım. Fakat mola esnasında daha kadim bir hikaye geldi aklıma. Taa Sümerler zamanına uzanacağız şimdi. Ama önce yine bir müzik açalım. Hatta biraz da o dönemi yansıtan bir şeyler seçelim. Ne dersiniz? Hah, işte bu gayet güzel. Taş tabletlere kazınmış M.Ö. 2000'li yıllara dayanan bir hikaye. Daha doğrusu bir destan anlatacağım şimdi size. Gılgamış Destan. Bu aynı zamanda tarihin en eski edebiyat eserlerinden biri olarak da biliniyor. Yolculuğun insan üzerinde yaratabileceği değişimi çok iyi anlatan bir eser bana kalırsa. Tanrıların oğlu ve Urukların efsanevi kralı Gılgamış büyük bir güce sahipmiş. Ancak bu güç onda bir yozlaşmaya da sebep olmuş. Halkına karşı kibirli, zorba bir yönetim sergiliyormuş bu ulu Gılgamış. Zamanla halk da onun bu zulmünden, onun bu keyfi yönetiminden rahatsız olmaya başlamış. İşte bu nedenle tanrılar Gılgamış'a bir ceza vermek istemiş ve ona Enkidu adında bir rakip yaratmış. Enkidu cesur ve şefkatli biriymiş. haliyle halkın da sevdiği bir figür haline gelmiş. İlk başlarda Gılgamış'la birbirlerini pek de sevmemişler. Ama zamanla dost olup birçok maceraya atılmış bu ikili. Dostlukları o kadar derinleşmiş ki artık en tehlikeli yolculuklarda bile birbirlerine güvenir olmuşlar. Zamanların birinde Gılgamış ve Enkidu'nun kulağına bir haber çalınmış. İnsanlara ölümsüzlük bahşeden bir bitkinin varlığını öğrenmişler. Bir bitki. Gılgamış ve Enkidu bu ölümsüzlük bitkisini bulmak için koyulmuşlar yola. Yolculukları boyunca da çeşitli engellerle, zorluklarla karşılaşmışlar. Her hikayenin özünde olduğu gibi. Hun Baba isimli dev bir canavarla savaşıp onu alt etmişler mesela. Mezopotamya mitlerindeki aşk tanrıçası Iştar'ın akıl çelen teklifini reddedip onun öfkesini üzerlerine çekmeyi bile göze almışlar bu yolculukları için. Yine de maceralarının sonunda ölümsüzlük bitkisini bulmayı başarmış bu iki dost. Tam bu bitkiyi alacaklarmış ki bir yılan gelip onu çalmış. Enkidu bitkiyi geri almaya çalışırken oracıkta ölmüş. En yakın dostunu kaybeden Gılgamış ise büyük bir üzüntüye kapılmış. Ulu Gılgamış o çok arzu ettiği ölümsüzlüğe erişememiş olsa da yolculuk sırasında yaşadığı deneyimler sayesinde büyük bir dönüşüm geçirmiş. Şefkati, yoldaşlığı ve hüznü deneyimlemiş bu macerada. yolculuğunun sonunda hükümdarlığına bambaşka bir lider olarak dönmüş Kılgamış. Bu elbette bir destan arkadaşlar. Fakat insan doğası ve yolculuk yapmak üzerine pek çok felsefi fikir edinmemizi de sağlıyor. Tabii ki yolculuk üzerine yazılmış daha farklı eserlerden de bahsedebiliriz. Mesela yine benim hemen aklıma gelen Amerikalı yazar Jack Kerouac'ın 1957 yılında yayınlanan ve Beat kuşağının ilk örneklerinden olan ''Yolda'' adlı kitabı geliyor. Dean Moriarty ve Sal Paradise'ın otostop ve trenle Amerika'ya dolaşmasını anlatıyor bu hikaye. Yolculuk yapmanın özgürleştirici gücünü çok güzel yansıtan bir eser bu. Ancak bu noktada ben size başka bir hikaye daha anlatmak istiyorum. Amerikalı yazar Ralph Waldo Emerson'ın hikayesini. Hani bölümün başlarında bir sözden bahsetmiştim ya size. Önemli olan varılacak yer değil, yolculuğun kendisidir diye. İşte bu söz Emerson'a ait. Avrupa seyahatleri esnasında yazdığı, kendine güven adındaki denemesinde kaleme almış bu ifadeyi. Kendisi de bir gezgin olan Emerson, bireylerin kendi iç gücüne, doğasına, sezgilerine güvenmesi gerektiğini söylüyor. Bu bilişsel süreci de bir yolculuk olarak tanımlamayı tercih ediyor. Kişilerin toplumun standartlarına bağlı kalmaktansa kendi iç gerçeğiyle bağlantı kurmasını önemsiyor. Emerson'a göre kendi düşüncelerimize inanmalıyız ve toplumun kabul etmediği fikirleri dahi cesurca savunmalıyız. Ancak bu şekilde kendi potansiyelimizi keşfedebiliriz ve içsel yolculuğumuzu tamamlayabiliriz. Elbette sizlere toplumu tamamen yok sayın, sadece bireyci düşünün gibi bir şeyleri söylemeye çalışmıyorum. Bu zaten biraz gerçeklik dışı bir tavsiye olurdu. Neticede birlikten kuvvet doğar. Bunu asla unutmamamız lazım ama kendi içsel yolculuğumuza, kendi hislerimize, kendi düşüncelerimize de Galiba biraz az değer veriyoruz. Onlara da daha fazla kıymet vermeyi ihmal etmemeliyiz. Kendimizi gerçekleştirememezsek eğer içinde yaşadığımız topluma da hizmet edemeyiz. O yüzden bu son derece önemli. İşte tam zamanında biz de yolculuğumuzun sonuna vardık. Tabii ki nereye vardığımızın bir önemi yok. Önemli olan yolculuk esnasında birbirimizle paylaştıklarımızdı. Önemli olan başlangıç noktasına bile dönsek, o yaşadıklarımızdan sonra onlardan bir şeyler öğrenip değişebilme becerisini ve esnekliğini ve bir de cesaretini gösterebilmekti. Arabadan inmeden önce size bir şey daha hatırlatmak istiyorum. Yolculuk yapmak için illa da bir tatile çıkmanıza gerek yok. Uzaklara gitmek, büyük maceralara girişmek filan öyle şart değil. Tamam kabul gılgamış gibi dev canavarları alt etseniz bu epey havalı gözükürdü ama yolculuk yapmanın kesin bir şartı ya da kuralı yok ki. Evet de bu yolculuk meselesini çok basit bir şekilde de uygulayabilirsiniz. Mesela flaneurluk ya da flaneuzluk yapabilirsiniz. Yani sokaklarda amaçsızca yürüyüp etrafta olup bitenleri seyredebilirsiniz. Tıpkı Yusuf Atılgan'ın Aylak Adam kitabındaki Bay C karakteri gibi yaşadığınız şehrin sokaklarında dolaşabilirsiniz. Hiç gitmediğiniz semtleri, hiç görmediğiniz sokakları inceleyebilirsiniz. Bu da özünde bir yolculuktur. Ve bu yolculuk da hiç beklemediğiniz bir deneyim yaşamanıza vesile olabilir. Tek ihtiyacınız yeni deneyimlere açık olmak ve biraz da merak duygusu. Hepinize şimdiden keyifli yolculuklar.

Herkese merhaba. Ben Barış Özcan. 111. frekansa hoş geldiniz. Oh,

nihayet yaz geldi. Ee, yaz demek birçoğumuz için bir mola demek. Dinlenmek demek.

Bazılarımız içinse tatil demek, yazlık demek. Şu sıralar çoğunuzun okulları bitmek üzere. Bazılarınız son sınavlarınıza giriyorsunuz. Yaşça büyük olan dinleyicilerimizin bazıları ise izne çıkmaya başladılar bile. Bu molayı kesinlikle hak ettik. Zira geride kalan kış hepimiz için çok zorlu geçti gerçekten. Birçok badire atlattık, çalıştık, sıkıldık, bunaldık. Ben hepimizi gönülden tebrik ediyorum.

Şimdi ufak bir ara verme zamanı. Ben de bugün sizinle tatili çağrıştıran bir konu hakkında konuşmak istiyorum. Gezmeye ve yolculuk yapmaya odaklanacağız bu bölümde. İşte tam da bu yüzden bir arabadan sesleniyorum şimdi size. Bir yolculuğu birlikte deneyimlemeye çalışmak istiyorum bugün. Bu arada yolculuğa başlamadan kemerlerinizi bağlamanızı öneririm. Malum güvenlik her şeyden önce gelir.

Son dönemde sık sık duyduğumuz ya da gördüğümüz bir tabir beni bu bölümü yapmaya motive etti aslında. Önemli olan varılacak yer değil, yolculuğun kendisidir. Bunun gibi yol ve yolculuk hakkında sarf edilmiş birçok söz var tabii ki. Mesela benim aklıma ilk olarak şair, akademisyen, felsefeci Oruç Aruoba'nın yürüme kitabındaki yer-yön-yol bölümünde kaleme aldıkları geliyor.

''Yol, kendine bir yer bulamamış kişinin özlemidir. Kendi yerini yerleşiklikte bulamayan kişi onu yolculukta arar.'' diyor Aruba.

Onun bu ifadesi daha çok insanın özüne yönelik felsefi bir söylem tabii ki. Dolayısıyla yolculuğu sadece bir konum değiştirme eylemi olarak tanımlayamayız. Kendini aramak, yeni bir şey öğrenmek, bir hikayenin parçası olmak, bir şeyler üretmek ve bunlar gibi sayabileceğimiz daha birçok şey başlı başına bir yolculuk aslında. Bu arada madem yoldayız bunu daha keyifli bir hale getirelim bence. Arkada bir müzik açalım da neşemiz keyfimiz yerine gelsin değil mi?

Podcast girdi araya. Hayatta bir gün güzel bir podcast bu arada tavsiye ederim. Hem çocuklara hem de içindeki çocuğu yaşatma konusunda güzel bir inada sahip yetişkinlere yönelik bir şey. Ama biz şimdi müziğimizi seçelim ve konumuza dönelim. Evet nerede kalmıştık? Hah yolculuktan bahsedeceğiz demiştik. Mesela insan psikolojisine ve karakterine nasıl bir etkisi var yolculuk yapmanın? Gelin bunun üzerine konuşalım biraz.

Yolculuk yapmak her şeyden önce insanın keşif ve macera duygusunu tatmin eden bir eylem. Yeni yerler keşfetmek, farklı kültürler deneyimlemek, bilinmeyene doğru bir rotada ilerlemek, yolculuk yapmayı sevmemizdeki en önemli sebeplerden. Sonuçta her insan rutinlerinden kaçıp yeni tecrübeler edinmeyi ve hayatlarına yeni bir heyecan katmayı arzular. Yani bunu istemeyen bir tanıdığınız varsa bilin ki çok eşsiz bir insanla karşı karşıyasınız.

Neyse işte, bu heyecan arayışımız beklenmedik şeylerle karşılaşacak olma ihtimalinden kaynaklanıyor elbette. Şimdi bir durup eski yolculuk anılarınızı düşünsenize. Bu yolculuklarınızdan birinde hiç beklenmedik bir sorunla karşılaştınız belki de. Karşınıza çıkan sorunu çözmek için yollar aramak ve bu probleme karşı bir pratik geliştirmek sizin özgüveninize doğrudan katkıda bulunuyor. Fark etseniz de etmeseniz de seyahat ettiğinizde kendinizden daha emin bir bireye dönüşüyorsunuz.

Bunu sadece problem çözmek olarak da ele alamayız tabii ki. Belki de yaptığınız yolculuk esnasında yanlış bir yola saptınız ve görmeyi hiç beklemediğiniz bir manzarayla karşılaştınız. Ya da hiç tatmadığınız bir lezzeti tatma fırsatı çıktı karşınıza. Yolun getirdiği o sonsuz ihtimalleri onun size sunduğu sürprizleri değerlendirdiniz böylece.

Yani demem o ki yolculuk yapmak hem zihninizin hem de ruhunuzun ufkunu genişleten bir eylem. Yaptığınız her yolculuk kişisel bir büyüme, kişisel bir gelişim açısından bir fırsat sunuyor aslında.

Ama bana sorarsanız yolculuk yapmanın en güzel tarafı insana özgürlük ve bağımsızlık hissi yaşatıyor olması. Karakterinizi tanımanızı sağlayan bir eylem bu. Kendi kararlarınızı verme ve istediğiniz gibi hareket etme fırsatı sunuyor yolculuk yapmak. İşin en güzel kısmı da bu esnada aldığınız kararlardan sadece sizin ve eğer varsa yol arkadaşlarınızın etkileniyor olması.

Yani yolda verdiğiniz yanlış bir karar başka birinin hayatında olumsuz bir etki oluşturmuyor genelde. O problemlerle ya da hatalarla sadece siz baş etmek zorundasınız.

Bakın yol arkadaşı dedim, atlamayalım, birileriyle seyahat etmenin ilişkilerinizi de kuvvetlendirdiğini hatırlatalım. Bir konu hakkında sohbet edebilmek, bir şarkıyı paylaşmak ya da yolculuğunuzun çalma listesini birlikte hazırlamak, birlikte keyif almak, birlikte problem çözmek... İşte bütün bunlara benzer eylemler de kolektif bilincinizi yükselten birer tecrübe.

Yolculuğun insanlar üzerindeki etkisini araştıran birçok akademik çalışma var bu arada. Örneğin Cornell Üniversitesi'nde psikoloji üzerine çalışmalar yapan bir profesörle tanışmanızı çok isterim. Zira Dr. Thomas Gilovich bu konuya enteresan bir perspektifle yaklaşanlardan.

20 yıla yayılan araştırmasının başlangıcında Easterling paradoksu üzerine odaklanmış Gilovich. Bu paradoks, bireylerin elde ettiği gelir ve yaşam memnuniyeti arasındaki bağ ilişkiyi inceliyor. Easterling paradoksuna göre insanların gelirleri arttıkça mutlulukları da artıyor.

Ancak bu mutluluğun geçici bir mutluluk olduğu da saptanmış. Maddi gelir artışı akut bir mutluluk yaratsa da süreklilik sağlayan bir şey değil. Zamanla yaşadığınız mutluluk da normalleşiyor. Hatta bazı durumlarda mutluluk bir memnuniyetsizlik haline bile dönüşebiliyor.

İşte bu da ortaya bir paradoks çıkartıyor. Giloviç de Easterlin paradoksundan yola çıkarak bir deney yapmış. Deneye dahil ettiği insanları iki gruba ayırarak başlamış işe. Bir gruba arzu ettikleri pahalı bir eşyayı aldırırken diğer gruba da bir seyahat organize etmiş.

Başlangıçta her iki grubun da elde ettiklerinden benzer şekilde bir memnuniyet duyduğunu gözlemlemiş Giloviç. Bunun üzerinden geçen birkaç yılın ardındansa deneye katılan gruplara yeniden benzer sorular yöneltilmiş. Bu çalışmaların neticesinde seyahat eden hani ikinci gruptaki insanların daha mutlu olduğu sonucuna varmış Giloviç. Onun yaptığı çalışmaya göre kalıcı mutluluk somut şeylerle değil

yaşanan deneyimlerle sağlanabiliyor. Kısaca yaptığımız yolculuklar ve bu esnada deneyimlediklerimiz süreklilik yaratan bir mutluluk sağlıyor bize. İsterseniz kendinizi geçmişte yaptığınız seyahatleri bir düşünün emin olun aklınıza kazınmış bazı manzaralar, kareler, anlar belirecek zihninizde.

Gilovich bunu insanların bir hikayenin parçası olma arzusuyla da bağdaştırıyor. Kendi hikayemizin kahramanı olmak ya da bir maceraya yön vermek bizi bu hayatta çok daha mutlu bireyler haline getirebiliyor.

Hikaye demişken yolculuk yapmanın birbirinden güzel hikayeler ortaya çıkarttığından da bahsetmeden geçmeyelim. Bu sadece bizim hayatlarımız için de geçerli değil üstelik. Sanat da yolculuk temasından fazlasıyla besleniyor. Edebiyatta ya da popüler kültürde sık sık örneklerini görebiliyoruz bunun. Mesela benim en sevdiklerimden Dune serisi. Aslında ve özünde bir yolculuk hikayesi.

Bu yolculuk hikayeleri meselesine biraz daha odaklanmak istiyorum fakat yol kadar yolda verdiğimiz molanın da ayrı bir keyfi var değil mi? Sonuçta ne demişler?

Önemli olan vardığın yer değil, molada yediğin tosttur. Şaka şaka öyle bir şey dememişler tabii ki. Ben uydurdum. Alelade bir tostun yolculuğunuza pek de bir etkisi olacağını iddia edemem. Susurluk ayranıyla yenirse belki işler değişebilir. Fakat bizim arabamızı biraz şarj etmemiz gerekiyor ondan eminim. Bu yüzden şimdi bir mola verelim. Tekrar yola koyulduğumuzda sizinle yolculuk hikayeleri üzerine konuşmaya devam edeceğiz.

Evet, nerede kalmıştık? Hikayelerden bahsediyorduk değil mi? Az önce düğün serisini anmıştım. Fakat mola esnasında daha kadim bir hikaye geldi aklıma. Taa Sümerler zamanına uzanacağız şimdi. Ama önce yine bir müzik açalım. Hatta biraz da o dönemi yansıtan bir şeyler seçelim. Ne dersiniz? Hah, işte bu gayet güzel.

Taş tabletlere kazınmış M.Ö. 2000'li yıllara dayanan bir hikaye. Daha doğrusu bir destan anlatacağım şimdi size. Gılgamış Destan. Bu aynı zamanda tarihin en eski edebiyat eserlerinden biri olarak da biliniyor. Yolculuğun insan üzerinde yaratabileceği değişimi çok iyi anlatan bir eser bana kalırsa.

Tanrıların oğlu ve Urukların efsanevi kralı Gılgamış büyük bir güce sahipmiş. Ancak bu güç onda bir yozlaşmaya da sebep olmuş. Halkına karşı kibirli, zorba bir yönetim sergiliyormuş bu ulu Gılgamış.

Zamanla halk da onun bu zulmünden, onun bu keyfi yönetiminden rahatsız olmaya başlamış. İşte bu nedenle tanrılar Gılgamış'a bir ceza vermek istemiş ve ona Enkidu adında bir rakip yaratmış. Enkidu cesur ve şefkatli biriymiş.

haliyle halkın da sevdiği bir figür haline gelmiş. İlk başlarda Gılgamış'la birbirlerini pek de sevmemişler. Ama zamanla dost olup birçok maceraya atılmış bu ikili. Dostlukları o kadar derinleşmiş ki artık en tehlikeli yolculuklarda bile birbirlerine güvenir olmuşlar.

Zamanların birinde Gılgamış ve Enkidu'nun kulağına bir haber çalınmış. İnsanlara ölümsüzlük bahşeden bir bitkinin varlığını öğrenmişler. Bir bitki. Gılgamış ve Enkidu bu ölümsüzlük bitkisini bulmak için koyulmuşlar yola. Yolculukları boyunca da çeşitli engellerle, zorluklarla karşılaşmışlar. Her hikayenin özünde olduğu gibi.

Hun Baba isimli dev bir canavarla savaşıp onu alt etmişler mesela. Mezopotamya mitlerindeki aşk tanrıçası Iştar'ın akıl çelen teklifini reddedip onun öfkesini üzerlerine çekmeyi bile göze almışlar bu yolculukları için. Yine de maceralarının sonunda ölümsüzlük bitkisini bulmayı başarmış bu iki dost. Tam bu bitkiyi alacaklarmış ki bir yılan gelip onu çalmış.

Enkidu bitkiyi geri almaya çalışırken oracıkta ölmüş. En yakın dostunu kaybeden Gılgamış ise büyük bir üzüntüye kapılmış. Ulu Gılgamış o çok arzu ettiği ölümsüzlüğe erişememiş olsa da yolculuk sırasında yaşadığı deneyimler sayesinde büyük bir dönüşüm geçirmiş. Şefkati, yoldaşlığı ve hüznü deneyimlemiş bu macerada.

yolculuğunun sonunda hükümdarlığına bambaşka bir lider olarak dönmüş Kılgamış.

Bu elbette bir destan arkadaşlar. Fakat insan doğası ve yolculuk yapmak üzerine pek çok felsefi fikir edinmemizi de sağlıyor. Tabii ki yolculuk üzerine yazılmış daha farklı eserlerden de bahsedebiliriz. Mesela yine benim hemen aklıma gelen Amerikalı yazar Jack Kerouac'ın 1957 yılında yayınlanan ve Beat kuşağının ilk örneklerinden olan ''Yolda'' adlı kitabı geliyor.

Dean Moriarty ve Sal Paradise'ın otostop ve trenle Amerika'ya dolaşmasını anlatıyor bu hikaye. Yolculuk yapmanın özgürleştirici gücünü çok güzel yansıtan bir eser bu.

Ancak bu noktada ben size başka bir hikaye daha anlatmak istiyorum. Amerikalı yazar Ralph Waldo Emerson'ın hikayesini. Hani bölümün başlarında bir sözden bahsetmiştim ya size. Önemli olan varılacak yer değil, yolculuğun kendisidir diye. İşte bu söz Emerson'a ait. Avrupa seyahatleri esnasında yazdığı, kendine güven adındaki denemesinde kaleme almış bu ifadeyi.

Kendisi de bir gezgin olan Emerson, bireylerin kendi iç gücüne, doğasına, sezgilerine güvenmesi gerektiğini söylüyor. Bu bilişsel süreci de bir yolculuk olarak tanımlamayı tercih ediyor. Kişilerin toplumun standartlarına bağlı kalmaktansa kendi iç gerçeğiyle bağlantı kurmasını önemsiyor.

Emerson'a göre kendi düşüncelerimize inanmalıyız ve toplumun kabul etmediği fikirleri dahi cesurca savunmalıyız. Ancak bu şekilde kendi potansiyelimizi keşfedebiliriz ve içsel yolculuğumuzu tamamlayabiliriz.

Elbette sizlere toplumu tamamen yok sayın, sadece bireyci düşünün gibi bir şeyleri söylemeye çalışmıyorum. Bu zaten biraz gerçeklik dışı bir tavsiye olurdu. Neticede birlikten kuvvet doğar. Bunu asla unutmamamız lazım ama kendi içsel yolculuğumuza, kendi hislerimize, kendi düşüncelerimize de

Galiba biraz az değer veriyoruz. Onlara da daha fazla kıymet vermeyi ihmal etmemeliyiz. Kendimizi gerçekleştirememezsek eğer içinde yaşadığımız topluma da hizmet edemeyiz. O yüzden bu son derece önemli. İşte tam zamanında biz de yolculuğumuzun sonuna vardık. Tabii ki nereye vardığımızın bir önemi yok. Önemli olan yolculuk esnasında birbirimizle paylaştıklarımızdı.

Önemli olan başlangıç noktasına bile dönsek, o yaşadıklarımızdan sonra onlardan bir şeyler öğrenip değişebilme becerisini ve esnekliğini ve bir de cesaretini gösterebilmekti. Arabadan inmeden önce size bir şey daha hatırlatmak istiyorum.

Yolculuk yapmak için illa da bir tatile çıkmanıza gerek yok. Uzaklara gitmek, büyük maceralara girişmek filan öyle şart değil. Tamam kabul gılgamış gibi dev canavarları alt etseniz bu epey havalı gözükürdü ama yolculuk yapmanın kesin bir şartı ya da kuralı yok ki.

Evet de bu yolculuk meselesini çok basit bir şekilde de uygulayabilirsiniz. Mesela flaneurluk ya da flaneuzluk yapabilirsiniz. Yani sokaklarda amaçsızca yürüyüp etrafta olup bitenleri seyredebilirsiniz. Tıpkı Yusuf Atılgan'ın Aylak Adam kitabındaki Bay C karakteri gibi yaşadığınız şehrin sokaklarında dolaşabilirsiniz. Hiç gitmediğiniz semtleri, hiç görmediğiniz sokakları inceleyebilirsiniz.

Bu da özünde bir yolculuktur. Ve bu yolculuk da hiç beklemediğiniz bir deneyim yaşamanıza vesile olabilir. Tek ihtiyacınız yeni deneyimlere açık olmak ve biraz da merak duygusu. Hepinize şimdiden keyifli yolculuklar.

Bir önceki bölümde sessizliğin peşinde kopan gürültü patırtıya bakmıştık. Şimdi sıra geldi sessizlik umudu ile huzur veren sesler peşindeyiz.



Bölümde Bahsi Geçenler:


  Dünyanın en sessiz odası / The quietest place on Earth? | Microsoft Story Labs


  CNN Style: Inside the world's quietest room.

  Noiseonomics: The relationship between ambient noise levels in the sea and global economic trends.

  
Soundprint, Spatial, myNoise, RelaxMelodies.







Tüm bölümler ve daha fazlası için ⁠⁠podbeemedia.com⁠⁠'u ziyaret et!



----- Podbee Sunar -------

Bu podcast reklam içermektedir.

Huzur Veren Sesler Peşinde

Haddini Aşan Yaşam Rehberi

Böyle şey var değil mi? ASMR mi diyorlar? Bir şey diyorlar böyle fısıldayarak. Böyle bir bölüm mü yapsak dersiniz? Rahatsız edici değil mi böyle konuşmakta? Sanki böyle bir gizem. Bir sır. Yok, hayır. Böyle devam etmeyeceğiz elbette. Neye baktık? Sessizlik ile ilgili ilk bölümümüzde bir hatırlamış olalım. Neyin sessizlik, neyin gürültü olduğunu. Gürültü olmadan sessizliğin olmayacağına, sessizliğin de gürültüyü anlamlı ya da anlamsız kıldığına, metabolizmamızın bunu nasıl algıladığına ve yorumladığına, bu kadar gürültü patırtının bedenimizde ne gibi biyolojik ve psikolojik etkiler yaptığına, Neden sessizliğin peşinde koştuğumuza ve bu gürültünün aslında icabında bir işkence metodu olarak dahi kullanılabildiğine baktık? Yani bu sessizlik ve gürültüyle ilgili aşağı yukarı her şeyi zihnimize yerleştirdik. Peki, Bundan sonra neye bakacağız? Bundan sonra bütün bunların hayatımızdaki vesilelerine, neye sebep olduğuna, ne gibi girişimlere, ne gibi arayışlara, ne gibi mücadele yöntemlerine sebep olduğuna bakacağız. Çok çok enteresan konulardan bahsedeceğiz bu bölümde. Hadi başlayalım. Doğa kaçınılmaz olarak parçası olduğumuz bir büyük kapsama kümesi ama ona ait olduğumuzu unutmak ve etrafımızı unutturmak için elimizden geleni yapıyoruz. Oysa o bize her şeyin en güzelini, en sağlıklısını, en insanesini sunmak için sürekli çabalıyor. Ses konusunda da böyle. Doğa sesleri, insan sağlığına en faydalı seslerin başında geliyor ki bu nice araştırmayla da sabit. Kişisel tecrübeleriniz de esasında bunu size göstermiştir. Örneğin ekoterapi diye bir şey var artık hayatımızda. Resmi uygulamalarından biri mesela benim kayıtlarımdaki ilk bulabildiğim örnek 2018 yılında İskoçya'da. Yani İskoçya'da 2018 yılından itibaren doktorlar hastalarına reçete olarak doğada yürüyüş, doğada oturma, uzanma, doğa sesleri dinleme reçetesi yazıyorlar. Düşünebiliyor musunuz yaşamın geldiği noktayı? Mesela doğa sesleri müthiş. İşte ne geliyor aklınıza doğa sesi deyince? Yaprak hışırtısı, su şırıltısı, cırcır böceği sesleri, kuş şakımaları. Bütün bu işte doğanın kendi bizim dışımızdaki bileşenlerine ait o rutin sesler. Ama bir açıdan bakıldığında şöyle bir düşündüğünüzde onlar da bir gürültü aslında ama bize gürültü gibi gelmiyor. Örneğin cırcır böceği sesinden fena halde rahatsız olan arkadaşlarım var. Bana terapi gibi geliyor. Hani şöyle arka planda size de biraz dinletmiş olalım dedim. Hani nasıl geliyor diye ama hani cırcır böceği belki de bize doğanın ortamını anlattığı için rahatlatıcı geliyor. Şimdi tabii bu cırcır böceklerine, su şırıltılarına, yaprak hışırtılarına her zaman ulaşmak öyle kolay değil. Özellikle hani Türkiye'nin büyük şehirlerinde yaşıyorsanız bu çok az insana sunulabilen bir ayrıcalık. Üstelik bunlara ulaşmak için bile bazen epey yol kat etmeniz, epey zaman ayırmanız gerekiyor. Aslında bu Türkiye'ye has bir şey değil. Dünyanın genelinde de böyle büyük şehirler bambaşka dip seslerle her tarafımızı kuşatmış halde. Ne yapacağız? E tabii ki teknolojiden faydalanacağız. Madem ki bütün bunları başımıza saran teknoloji, ilacı da ondan. Yani o atasözündeki gibi ağaca balta vurmuş ağaç demiş ki sapın bendendir. Öyle bir şey işte teknoloji. Teknolojiden mesela uygulamalardan birazcık bahsedeyim. Colm diye bir uygulama var. Colm yani sakinlik, sakin diye de çevirebiliriz. Sentetik olarak doğal, huzurlu sesler üretiyor. Şirketin değeri 2 milyar doları geçti. Yani bir şirket var, kuş cıvıltıları, yaprak hışırtıları üretiyor size ve 2 milyar dolar değere sahip oluyor. Bu işin matematiği de bir garip, tuhaf, felsefesi de tuhaf ama bugün çok ayrıntılarına girmeyeceğim. Akademisyenler ve ses teknisyenleriyle, ses mühendisleriyle çalışan geniş katılımlı bir danışma ve yürütme kurulu olan Spatial adlı bir girişim var. Çok enteresan. Mekanlara özel ortam sesleri, yani ambiyans sesleri üretiyor. Ortam sesleri desek sanıyorum öyle çok da aykırı olmaz. Mesela bir kafede veya bir hastanede ne tip sesler olmalı? Bir hastanenin hasta koğuşunda ya da refakatçik koğuşunda ne gibi ortam sesi olabilir diye. Yüz milyonlarca dolar ciro yapan bir girişimden bahsediyoruz Spatial olarak. Ve yaptığı şey sentetik ses üretiyor. Neye yönelik? İhtiyaçlara yönelik. Bunu nasıl belirliyor? Bunu da işte kendi uzman kadrosu ile belirliyor. Yani bugün ses teknisyenliği dediğimiz şeyin içerisinde üretken araçlarla birlikte yepyeni de bir sektör ortaya çıkıyor. Tabii bir de bunun bir adım ötesinde bireysel kullanım için geliştirilenler var. Mesela uyku için, huzurlu bir uyku için beyaz gürültü üreten birçok mobil uygulama var. Bunların bazılarını yani hoşuma giden, benim de kullandığım bazılarının bölüm notlarını ekliyorum sizler için. Milyarlarca dolarlık bir pazar yaratmış durumda. Ne yapıyor bunlar? Beyaz gürültü üretiyor. Beyaz gürültü ya da İngilizcesiyle white noise dediğimiz mevzu nedir? İnsan kulağının duyabileceği ses skalasının en geniş halini süre giden şekilde dinleten uygulama var. Yani duyabileceğimiz seslerin en renkli, en bol halini sürekli dinlediğimiz bir uygulama. fon sesi, dip sesi olarak da düşünebilirsiniz. Mesela işte rüzgar sesi, dalga sesi ya da bazı durumlarda örneğin bazı bebekler sessizlikte uyuyamaz onlara özel listeler var YouTube'da, Spotify'da mutlaka denk gelmişsinizdir. Çamaşır makinesi sesi, saç kurutma makinesi sesi, tren sesi, sürekli olarak yüksek gürültü. Neden? Çünkü bebekler Rahimdeki gürültüyü arıyorlar. Çünkü rahmin içi inanılmaz gürültülü. Bağırsak hareketleri, kan, bilmem ne, sıvılar, bir sürü gürültünün içinden büyük bir sessizliğe çıkınca bebekler de huzursuz oluyor. Bunlara da beyaz gürültü deniyor. İşte bu gürültüleri sentetik olarak üreten uygulamalar ve şirketler dahi büyük bir pazar oluşturmuş durumda. Yani bu doğallığını bozduğumuz ses dalgalarının sentetik olarak yeniden üretimi bile başlı başına bir sektöre dönüşmüş durumda. Tabii işin bir de pazarlama kısmı var. Gelin ona bakalım. Soundprint diye bir mobil uygulama var cep telefonlarınıza yükleyebileceğiniz. İki şey yapıyor. Birincisi bir ses ölçüm, decibel ölçüm uygulaması özelliği, işlevi var. Bulunduğunuz yerin koordinatlarını alıyor ve oradaki ses seviyesini ölçüyor ve bunu merkezi bir kayıt sisteminde tutuyor. Bu sayede dünyada Soundprint kullanıcılarının tamamının bulunduğu lokasyonlardaki ortam seslerini, gürültü seviyelerini farklı tarihlerde, saatlerde bir arşivini tutuyor. Bu da bize neyi getiriyor? Bir gürültü haritası oluşturuyor. Peki Soundprint aslen bu bilgiyi nerede kullanıyor? Yine kullanıcılar sessiz bir ortam aradıklarında o şehrin en sesli ya da uzak kalmak istedikleri en gürültülü noktalarını bulabiliyorlar. Yani ses konusunda bir Yelp gibi ya da Foursquare Swarm gibi bir uygulama olarak düşünebilirsiniz. Dolayısıyla bu gürültüden kaçma arzusu, sessiz mekanların peşinde giden çaba, böylesine girişimlerinde ilham kaynağı olabiliyor. Sessizlik Kendi başına bile çok ilginç bir pazarlama faktörü olabiliyor. Mesela John Cage'in 4 dakika 33 saniyelik bir eseri vardı. Hani şarkı diyemiyorum. iTunes'da satılan bir eserdi. Eminim şu anda birçoğunuz beni mesela Spotify tarzı abonelik ücreti ödeyip her şeyi dinleyebildiğiniz platformlardan dinliyorsunuz. Oysaki bunun bir adım öncesinde iTunes benzeri yerler vardı. Yani her şarkı için 1 dolar ya da 1 lira ödediğiniz yerler. İşte John Cage 4 dakika 33 saniyelik 1 dolarlık bir eser piyasaya sürmüştü. Eserin özelliği şuydu, sessizlik. 4 dakika 33 saniye boyunca çıt çıkmayan derin bir sessizlik satın almış oluyordunuz. Benzer şekilde Taylor Swift'in 8 saniyelik sessizlikten oluşan Track 3 diye bir parçası vardı ve yine çıktığı dönemde iTunes'da haftalarca birinci sırayı korudu, üstelik paralıydı. Yani para verip 8 saniyelik bir sessizlik alıyordunuz. Bunu dinliyordunuz. Mesela bütün bunlar niye 8 saniye? Niye 4 dakika 33 saniye? O da enteresan değil mi? Mesela niye 34 değil? Niye 3 33 değil de 4 33? Onlar da işin ayrı bir boyutu. Gürültüyle bir de pasif mücadele var ama buna pasif mücadele mi demeli? Aktif mücadele mi tam bilmiyorum. Neden bahsedeceğim? Aktif ses önleyici kulaklıklar ya da sektördeki daha yaygın ismiyle bu noise cancelling dediğimiz kulaklıklar bende de her zaman bir örneği bulunur. Birkaç yıldır çok memnun olduğum seçeneklerden birine sahibim. Özellikle uçak yolculuklarında zihnimden epey bir yük alıyor. Etrafımdan epey bir gürültüyü filtre ediyor. Şimdi buradaki bu ses önleyici, noise cancelling dediğimiz kulaklıklarda önemli bir ayrım var. Aktif ve pasif olma durumu. Şimdi pasif ses önleme dediğimiz şey, yol çalışmalarında, inşaat çalışmalarında, gürültülü iş ortamlarındaki kişilerin taktıkları o büyük kulaklıkları görmüşsünüzdür. Onlar pasif ses engelleyicidir. çok iyi bir filtre mekanizması vardır. Sesi yutar, absorbe eder, kulağa ulaşmasını engeller. Bir de aktif var bu binlerce liralık kulaklıkların sebebi olan aktif ses önleyiciler. Şimdi mesela bakıldığında 14 milyar dolarlık bir yıllık cireye ulaşmış araştırmalar öyle gösteriyor ve 7 yıl içerisinde bu sektörün 3'e katlanması bekleniyor. Yani 7 yıl içerisinde biz 40 milyar doları kulaklıklar gürültüyü engellesin motivasyonuyla harcayacağız. Bir düşünün lütfen. Bu aktif ses önleyici kulaklıklar ilk olarak pilotlar için üretiliyor. İlk ticari ürünü de 1989'da Bose firması çıkartıyor. Çok ilginç bir metodu var. Size bundan bahsetme sebebim o. Yani aktif gürültü önleyici kulaklıklar ne yapıyor? Örneğin bir uçağa bindiniz. Süre giden bir uçak motoru sesi var dipte ve bu bir yerden sonra çok rahatsız edici hale geliyor. Bu kulaklığı aktif hale getirdiğinizde bu sesi yok ediyor. Peki bu sesi nasıl yok ediyor? Bu sesi yine sesle yok ediyor. Çok enteresan. Şimdi tabii podcast anlatmak kolay değil ama hani bilirsiniz böyle bir ses dalgası denen bir şey vardır. Böyle dikey çizgilerle yatay bir düzlemde ilerler. Hani böyle osiloskopun sinüs dalgaları gibi vesaire. Hani bu sesin çizgiye dönüşmüş halini bir gözünüzle canlandırın. Çok bağırdığınızda yukarılara çıkar. Sessiz olduğunuzda incelir. İşte mesela bu bizim sesimizin diyelim ki parmak izi. Aktif ses önleyici kulaklıklar bu ses dalgasının birebir tam zıttını üretip kulağınıza veriyor. Dolayısıyla sesi tam eş değer bir zıttıyla birleştirip sıfırlıyor. Yani bunu nasıl anlatabiliriz? Diyelim ki ben size bir bardak su üstünüze dökmeye çalışıyorum. karşınızda size fırlatmaya çalışıyorum. Siz de bir bardak su fırlatıyorsunuz bana. İkimizin suları havada çarpışıyor ve ıslanmamızı engelliyor. Tam olarak yaptığı şey bu. Yani aktif gürültü önleyici kulaklık dediğimiz şeyin içerisindeki aktiflik sırrı tamamen gürültüyle gürültüyü bastırma. Yani dinsizin hakkından imansızın gelme muhabbeti gibi bir şey. Şimdi dediğim gibi hani bu sessizlik, peşinden çok koştuğumuz, bir yandan da korktuğumuz, ne kadarını arzu ettiğimiz, ne kadarıyla tatmin olduğumuzu bilmediğimiz çok tuhaf durumlardan birisi. Yani haddini aşan yaşam rehberinde değindiğimiz hemen her konu gibi. Bir de mesela bu sessizliğin laneti var. Sürekli sessizliğin peşinde gidiyoruz ama ona ulaştığımızda da hiç ummadığımız şeylerle karşılaşabiliriz. Mesela bedenimizin ne kadar mucizevi bir şey olduğunu bir marazla karşılaşıncaya kadar fark etmediğimizin bir örneğini paylaşayım sizinle. Eskiden kendi sesimizi bir kayıt üzerinden dinlemek bu kadar sıradan bir şey değildi. Yani çok azımızın evlerinde, örneğin benim çocukluğumda ses kaydı yapabilen bir cihaz vardı ve annemiz babamız seslerimizi kaydedip bize dinlettiğinde bir hatıra olsun diye aldıkları kayıtta Baya bir şoke olurduk çünkü insanın kendi sesini ilk defa duyması çok başka bir tecrübedir. Çünkü insan hiçbir zaman kendi iç filtresinden dolayı sesini diğerlerinin duyduğu gibi duymaz. Hani işte diyaframımız var, o bütün kulağımızı bedenimizdeki gürültülerden filtreleyen, izole eden, ayrıştıran mekanizmalar var bedenimizin içinde biyolojik olarak. Örneğin midemizin gürültüsünü, kalp atışımızı, bağırsaklarımızın hareketini, kas eklem hareketini hiçbirini duymuyoruz. Çünkü kulağımız bunları duymayacak şekilde geliştirilmiş durumda. Ortaokul yıllarında bir arkadaşımı yanlış hatırlamıyorsam arı sokmuştu ya da bir böcek sokmuştu ve boynundan, şah damarına yakın bir alandan sokmuştu ve orada ciddi bir şişkinlik oluşmuştu. Ve o şişkinlik sebebiyle şah damar dediğimiz o atar toplar damar kulağına yakın bir hale gelmişti. Ve arkadaşım o damar seslerini duymaya başlamıştı. Hani vıt vıt, vıt vıt, vıt vıt. diye sürekli 7.24 bu sesleri duymaya başlamıştı ve uyuyamaz hale gelmişti, delirmek üzereydi. Yani o enfeksiyon, o şişkinlik geçinceye kadar çektiğini sizlere tarif etmemin sınırı yok. Yani sessizlik dediğimiz şey, duyduğumuz şeyler, duymadığımız şeyler bunların hepsinin çok ince ayarları var. Teknik olarak baktığımızda sessizliğin teknik sınırı eksi 23 desiber. Yani eksi 23 desiber ne biliyor musunuz? Havada gazların hareketinde çıkan sesten bahsediyoruz. Yani bunun daha altını düşünemiyoruz. Çünkü bunun daha altı artık uzaydaki sessizlik. Ne demiştik? 70 desiber insanın en optimal, en uygun, sağlıklı olarak yaşayabileceği Gürültü seviyesi, eksi 23 en alt seviye gazların hareketi. Bunun daha altı uzayın o mutlak sessizliği, boşluğu, sonsuzluğunun içerisindeki sessizlik. Yani malumunuz uzayda ses diye bir şeyin olması mümkün değil. Çünkü yapısı böyle değil. Bir vakumdan bahsediyoruz. Hani bu Battlestar Galaktica'da, Star Wars'da cıv cıv cıv diye nasıl oluyorsa lazer, ışık silahlarından ses dinlettiler bize ya. Come on ya. Gerçi yani İmparatorluğun kumandanı bile kuh kuh kuh buharlı ütü gibi Darth Vader'dı değil mi? Hani o her şeyin mübahtiye bakıyor. Neyse. Bunun da ötesinde, eksi 23 desibirin altı artık mutlak sessizlik dediğimiz şey. Şimdi Microsoft'un genel merkezinde, Arga Laboratuvarında Building 87 diye bir yapı var. 87 numaralı bina. Bu binanın özelliği ben notlara ekliyorum fotoğraflarını görebilirsiniz videolarını ve fotoğraflarını akıl almaz bir yer dünyanın en sessiz odası dünyanın en sessiz odası yapının her tarafı dış sesleri yalıtan iç sesleri de emerek yok eden özel bir malzeme ile kaplıyor yani dışarıdaki sesleri içeri almadığı gibi İçeride oluşan sesleri de yutuyor ve eksi 20.3 desiber. Bakın ne demiştim, eksi 23 desiber teknik olarak ulaşabileceğimiz en sessiz ortam eksi 20.3 desibere kadar inmiş durumda. Fakat bu tahammül edilebilir bir sessizlik değil. Çünkü içeri girenlerin, ben bölüm notlarında da paylaşıyorum görüşlerini, paylaşımlarını, içeri girenlerin tecrübeleri şu, kendi kalp atış sesinizi duymaya başlıyorsunuz. Hareket ederken kaslarınızın ve kemiklerinizin gıcırtılarını duyuyorsunuz. Normalde asla duymadığınız, kendi kas seslerinizi duyduğunuzu düşünün. Yani kas sesi nasıl bir şey tarif bile etmek için hayal gücüm yetersiz kalıyor. Ve bu sebepten dolayı içeri giren deneklerin birçoğu sadece birkaç saniye dayanabilmiş. En uzun süre durabilmeyi başaran kişi ise 30 dakika kalabilmiş. Yani mutlak sessizlik de öyle hiçbirimizin tahammül edebileceği tarzda bir şey değil. Sonuca gelirsek, gürültü ve sessizlik ile ilişkimizin evrensel bir normali yok. Mesela işte bebeklerin hallerini bir düşünün. Bazıları sesten rahatsız olur, bazıları sessizlikten. Bazıları ışıktan rahatsız olur, bazıları karanlıkta uyuyamazlar. En böyle ilgimi çeken şey açık hava konserlerinde falan böyle yaz aylarında getirilen çocuklar vardır bebek arabalarında horul horul mışıl mışıl uyurlar o patırtı kütürtünün içerisinde. Neden? Çünkü beyin o gürültüyü normalleştirir hatta huzurlu bir ninniye dönüştürür, bir ritme dönüştürür ve uykuyu kolaylaştırır. Ne yapabiliriz peki? Hani gürültüden hepimiz dert yanıyoruz, hiçbirimizin hani gürültüye öyle çok fazla tahammülü yok ama ne hikmetse kendi yaptığımız gürültü de hiç dikkatimizi çekmiyor. Dolayısıyla belki de en azından hani haddimizi aşarak bir tavsiye verme hakkım olacaksa kendimiz bu mevcut gürültüye bir katkı yapmak için ne yapabiliriz? Nasıl bir özen gösterebiliriz? Onu düşünelim. Mesela bağırmadan konuşsak. Telefonda ya da sokakta ya da kafede. Veya telefonumuzu acaba kulaklık ile kullansak. Değil mi? O TikTok videosu, o Instagram Stories'i, Reel'i eminim çok güzeldir. Çok dinlenesidir, çok işte ilginçtir. O şarkıyı mutlaka böyle bağıra çağıra dinlemek istiyorsunuzdur da kulaklıkla da oluyor bu. Gürültü yapmadan mesela eğlenmek mümkün. Birçoğunuza inanılmaz gelebilir. Bir deneyin. Oluyor. Çok zor bir şey değil. Ve en önemlisi, sessizliği sevelim ya, onu koruyalım. Zaten etrafımızda ona düşman epey bir faktör var. En azından iz katkı vermeyelim. Sizleri sessizliğinizle baş başa bırakıyorum. Önümüzdeki hafta yeni bir bölümde. Yeniden görüşmek üzere.

Böyle şey var değil mi? ASMR mi diyorlar? Bir şey diyorlar böyle fısıldayarak. Böyle bir bölüm mü yapsak dersiniz? Rahatsız edici değil mi böyle konuşmakta? Sanki böyle bir gizem.

Bir sır. Yok, hayır. Böyle devam etmeyeceğiz elbette. Neye baktık? Sessizlik ile ilgili ilk bölümümüzde bir hatırlamış olalım. Neyin sessizlik, neyin gürültü olduğunu. Gürültü olmadan sessizliğin olmayacağına, sessizliğin de gürültüyü anlamlı ya da anlamsız kıldığına, metabolizmamızın bunu nasıl algıladığına ve yorumladığına, bu kadar gürültü patırtının bedenimizde ne gibi biyolojik ve psikolojik etkiler yaptığına,

Neden sessizliğin peşinde koştuğumuza ve bu gürültünün aslında icabında bir işkence metodu olarak dahi kullanılabildiğine baktık? Yani bu sessizlik ve gürültüyle ilgili aşağı yukarı her şeyi zihnimize yerleştirdik. Peki, Bundan sonra neye bakacağız? Bundan sonra bütün bunların hayatımızdaki vesilelerine, neye sebep olduğuna, ne gibi girişimlere, ne gibi arayışlara, ne gibi mücadele yöntemlerine sebep olduğuna bakacağız. Çok çok enteresan konulardan bahsedeceğiz bu bölümde. Hadi başlayalım.

Doğa kaçınılmaz olarak parçası olduğumuz bir büyük kapsama kümesi ama ona ait olduğumuzu unutmak ve etrafımızı unutturmak için elimizden geleni yapıyoruz. Oysa o bize her şeyin en güzelini, en sağlıklısını, en insanesini sunmak için sürekli çabalıyor.

Ses konusunda da böyle. Doğa sesleri, insan sağlığına en faydalı seslerin başında geliyor ki bu nice araştırmayla da sabit. Kişisel tecrübeleriniz de esasında bunu size göstermiştir. Örneğin ekoterapi diye bir şey var artık hayatımızda. Resmi uygulamalarından biri mesela benim kayıtlarımdaki ilk bulabildiğim örnek

2018 yılında İskoçya'da. Yani İskoçya'da 2018 yılından itibaren doktorlar hastalarına reçete olarak doğada yürüyüş, doğada oturma, uzanma, doğa sesleri dinleme reçetesi yazıyorlar. Düşünebiliyor musunuz yaşamın geldiği noktayı? Mesela doğa sesleri müthiş. İşte ne geliyor aklınıza doğa sesi deyince? Yaprak hışırtısı, su şırıltısı, cırcır böceği sesleri, kuş şakımaları.

Bütün bu işte doğanın kendi bizim dışımızdaki bileşenlerine ait o rutin sesler. Ama bir açıdan bakıldığında şöyle bir düşündüğünüzde onlar da bir gürültü aslında ama bize gürültü gibi gelmiyor. Örneğin cırcır böceği sesinden fena halde rahatsız olan arkadaşlarım var. Bana terapi gibi geliyor. Hani şöyle arka planda size de biraz dinletmiş olalım dedim.

Hani nasıl geliyor diye ama hani cırcır böceği belki de bize doğanın ortamını anlattığı için rahatlatıcı geliyor. Şimdi tabii bu cırcır böceklerine, su şırıltılarına, yaprak hışırtılarına her zaman ulaşmak öyle kolay değil. Özellikle hani Türkiye'nin büyük şehirlerinde yaşıyorsanız bu çok az insana sunulabilen bir ayrıcalık. Üstelik bunlara ulaşmak için bile bazen epey yol kat etmeniz, epey zaman ayırmanız gerekiyor.

Aslında bu Türkiye'ye has bir şey değil. Dünyanın genelinde de böyle büyük şehirler bambaşka dip seslerle her tarafımızı kuşatmış halde. Ne yapacağız? E tabii ki teknolojiden faydalanacağız. Madem ki bütün bunları başımıza saran teknoloji, ilacı da ondan. Yani o atasözündeki gibi ağaca balta vurmuş ağaç demiş ki sapın bendendir.

Öyle bir şey işte teknoloji. Teknolojiden mesela uygulamalardan birazcık bahsedeyim. Colm diye bir uygulama var. Colm yani sakinlik, sakin diye de çevirebiliriz. Sentetik olarak doğal, huzurlu sesler üretiyor. Şirketin değeri 2 milyar doları geçti. Yani bir şirket var, kuş cıvıltıları, yaprak hışırtıları üretiyor size ve 2 milyar dolar değere sahip oluyor. Bu işin matematiği de bir garip, tuhaf, felsefesi de tuhaf ama bugün çok ayrıntılarına girmeyeceğim. Akademisyenler ve ses teknisyenleriyle, ses mühendisleriyle çalışan geniş katılımlı bir danışma ve yürütme kurulu olan Spatial adlı bir girişim var. Çok enteresan.

Mekanlara özel ortam sesleri, yani ambiyans sesleri üretiyor. Ortam sesleri desek sanıyorum öyle çok da aykırı olmaz. Mesela bir kafede veya bir hastanede ne tip sesler olmalı? Bir hastanenin hasta koğuşunda ya da refakatçik koğuşunda ne gibi ortam sesi olabilir diye. Yüz milyonlarca dolar ciro yapan bir girişimden bahsediyoruz Spatial olarak. Ve yaptığı şey sentetik ses üretiyor. Neye yönelik? İhtiyaçlara yönelik. Bunu nasıl belirliyor? Bunu da işte kendi uzman kadrosu ile belirliyor. Yani bugün ses teknisyenliği dediğimiz şeyin içerisinde üretken araçlarla birlikte yepyeni de bir sektör ortaya çıkıyor.

Tabii bir de bunun bir adım ötesinde bireysel kullanım için geliştirilenler var. Mesela uyku için, huzurlu bir uyku için beyaz gürültü üreten birçok mobil uygulama var. Bunların bazılarını yani hoşuma giden, benim de kullandığım bazılarının bölüm notlarını ekliyorum sizler için. Milyarlarca dolarlık bir pazar yaratmış durumda. Ne yapıyor bunlar? Beyaz gürültü üretiyor. Beyaz gürültü ya da İngilizcesiyle white noise dediğimiz mevzu nedir?

İnsan kulağının duyabileceği ses skalasının en geniş halini süre giden şekilde dinleten uygulama var. Yani duyabileceğimiz seslerin en renkli, en bol halini sürekli dinlediğimiz bir uygulama. fon sesi, dip sesi olarak da düşünebilirsiniz. Mesela işte rüzgar sesi, dalga sesi ya da bazı durumlarda örneğin bazı bebekler sessizlikte uyuyamaz onlara özel listeler var YouTube'da, Spotify'da mutlaka denk gelmişsinizdir. Çamaşır makinesi sesi, saç kurutma makinesi sesi, tren sesi, sürekli olarak yüksek gürültü. Neden? Çünkü bebekler

Rahimdeki gürültüyü arıyorlar. Çünkü rahmin içi inanılmaz gürültülü. Bağırsak hareketleri, kan, bilmem ne, sıvılar, bir sürü gürültünün içinden büyük bir sessizliğe çıkınca bebekler de huzursuz oluyor. Bunlara da beyaz gürültü deniyor. İşte bu gürültüleri sentetik olarak üreten

uygulamalar ve şirketler dahi büyük bir pazar oluşturmuş durumda. Yani bu doğallığını bozduğumuz ses dalgalarının sentetik olarak yeniden üretimi bile başlı başına bir sektöre dönüşmüş durumda. Tabii işin bir de pazarlama kısmı var. Gelin ona bakalım.

Soundprint diye bir mobil uygulama var cep telefonlarınıza yükleyebileceğiniz. İki şey yapıyor. Birincisi bir ses ölçüm, decibel ölçüm uygulaması özelliği, işlevi var. Bulunduğunuz yerin koordinatlarını alıyor ve oradaki ses seviyesini ölçüyor ve bunu merkezi bir kayıt sisteminde tutuyor.

Bu sayede dünyada Soundprint kullanıcılarının tamamının bulunduğu lokasyonlardaki ortam seslerini, gürültü seviyelerini farklı tarihlerde, saatlerde bir arşivini tutuyor. Bu da bize neyi getiriyor? Bir gürültü haritası oluşturuyor. Peki Soundprint aslen bu bilgiyi nerede kullanıyor? Yine kullanıcılar sessiz bir ortam aradıklarında o şehrin en sesli ya da uzak kalmak istedikleri en gürültülü noktalarını

bulabiliyorlar. Yani ses konusunda bir Yelp gibi ya da Foursquare Swarm gibi bir uygulama olarak düşünebilirsiniz. Dolayısıyla bu gürültüden kaçma arzusu, sessiz mekanların peşinde giden çaba, böylesine girişimlerinde ilham kaynağı olabiliyor. Sessizlik

Kendi başına bile çok ilginç bir pazarlama faktörü olabiliyor. Mesela John Cage'in 4 dakika 33 saniyelik bir eseri vardı. Hani şarkı diyemiyorum. iTunes'da satılan bir eserdi. Eminim şu anda birçoğunuz beni mesela Spotify tarzı abonelik ücreti ödeyip her şeyi dinleyebildiğiniz platformlardan dinliyorsunuz. Oysaki bunun bir adım öncesinde iTunes benzeri yerler vardı. Yani her şarkı için 1 dolar ya da 1 lira ödediğiniz yerler. İşte John Cage 4 dakika 33 saniyelik 1 dolarlık bir eser piyasaya sürmüştü. Eserin özelliği şuydu, sessizlik. 4 dakika 33 saniye boyunca çıt çıkmayan derin bir sessizlik satın almış oluyordunuz. Benzer şekilde Taylor Swift'in 8 saniyelik sessizlikten oluşan Track 3 diye bir parçası vardı ve yine çıktığı dönemde iTunes'da haftalarca birinci sırayı korudu, üstelik paralıydı. Yani para verip 8 saniyelik bir sessizlik alıyordunuz.

Bunu dinliyordunuz. Mesela bütün bunlar niye 8 saniye? Niye 4 dakika 33 saniye? O da enteresan değil mi? Mesela niye 34 değil? Niye 3 33 değil de 4 33? Onlar da işin ayrı bir boyutu. Gürültüyle bir de pasif mücadele var ama buna pasif mücadele mi demeli? Aktif mücadele mi tam bilmiyorum. Neden bahsedeceğim? Aktif ses önleyici kulaklıklar ya da sektördeki daha yaygın ismiyle bu noise cancelling dediğimiz kulaklıklar bende de her zaman bir örneği bulunur. Birkaç yıldır çok memnun olduğum seçeneklerden birine sahibim. Özellikle uçak yolculuklarında zihnimden epey bir yük alıyor. Etrafımdan epey bir gürültüyü filtre ediyor.

Şimdi buradaki bu ses önleyici, noise cancelling dediğimiz kulaklıklarda önemli bir ayrım var. Aktif ve pasif olma durumu. Şimdi pasif ses önleme dediğimiz şey, yol çalışmalarında, inşaat çalışmalarında, gürültülü iş ortamlarındaki kişilerin taktıkları o büyük kulaklıkları görmüşsünüzdür. Onlar pasif ses engelleyicidir.

çok iyi bir filtre mekanizması vardır. Sesi yutar, absorbe eder, kulağa ulaşmasını engeller. Bir de aktif var bu binlerce liralık kulaklıkların sebebi olan aktif ses önleyiciler. Şimdi mesela bakıldığında 14 milyar dolarlık bir yıllık cireye ulaşmış araştırmalar öyle gösteriyor ve 7 yıl içerisinde bu sektörün 3'e katlanması bekleniyor. Yani 7 yıl içerisinde biz 40 milyar doları kulaklıklar gürültüyü engellesin motivasyonuyla harcayacağız.

Bir düşünün lütfen. Bu aktif ses önleyici kulaklıklar ilk olarak pilotlar için üretiliyor. İlk ticari ürünü de 1989'da Bose firması çıkartıyor. Çok ilginç bir metodu var. Size bundan bahsetme sebebim o. Yani aktif gürültü önleyici kulaklıklar ne yapıyor? Örneğin bir uçağa bindiniz. Süre giden bir uçak motoru sesi var dipte ve bu bir yerden sonra çok rahatsız edici hale geliyor. Bu kulaklığı aktif hale getirdiğinizde bu sesi yok ediyor. Peki bu sesi nasıl yok ediyor?

Bu sesi yine sesle yok ediyor. Çok enteresan. Şimdi tabii podcast anlatmak kolay değil ama hani bilirsiniz böyle bir ses dalgası denen bir şey vardır. Böyle dikey çizgilerle yatay bir düzlemde ilerler. Hani böyle osiloskopun sinüs dalgaları gibi vesaire. Hani bu sesin çizgiye dönüşmüş halini bir gözünüzle canlandırın. Çok bağırdığınızda yukarılara çıkar. Sessiz olduğunuzda incelir.

İşte mesela bu bizim sesimizin diyelim ki parmak izi. Aktif ses önleyici kulaklıklar bu ses dalgasının birebir tam zıttını üretip kulağınıza veriyor. Dolayısıyla sesi tam eş değer bir zıttıyla birleştirip sıfırlıyor. Yani bunu nasıl anlatabiliriz? Diyelim ki ben size bir bardak su üstünüze dökmeye çalışıyorum. karşınızda size fırlatmaya çalışıyorum. Siz de bir bardak su fırlatıyorsunuz bana. İkimizin suları havada çarpışıyor ve ıslanmamızı engelliyor. Tam olarak yaptığı şey bu. Yani aktif gürültü önleyici kulaklık dediğimiz şeyin içerisindeki aktiflik sırrı tamamen gürültüyle gürültüyü bastırma. Yani dinsizin hakkından imansızın gelme muhabbeti gibi bir şey.

Şimdi dediğim gibi hani bu sessizlik, peşinden çok koştuğumuz, bir yandan da korktuğumuz, ne kadarını arzu ettiğimiz, ne kadarıyla tatmin olduğumuzu bilmediğimiz çok tuhaf durumlardan birisi. Yani haddini aşan yaşam rehberinde değindiğimiz hemen her konu gibi. Bir de mesela bu sessizliğin laneti var. Sürekli sessizliğin peşinde gidiyoruz ama ona ulaştığımızda da hiç ummadığımız şeylerle karşılaşabiliriz. Mesela bedenimizin ne kadar mucizevi bir şey olduğunu bir marazla karşılaşıncaya kadar fark etmediğimizin bir örneğini paylaşayım sizinle. Eskiden kendi sesimizi bir kayıt üzerinden dinlemek bu kadar sıradan bir şey değildi. Yani çok azımızın evlerinde, örneğin benim çocukluğumda ses kaydı yapabilen bir cihaz vardı ve annemiz babamız seslerimizi kaydedip bize dinlettiğinde bir hatıra olsun diye aldıkları kayıtta

Baya bir şoke olurduk çünkü insanın kendi sesini ilk defa duyması çok başka bir tecrübedir. Çünkü insan hiçbir zaman kendi iç filtresinden dolayı sesini diğerlerinin duyduğu gibi duymaz. Hani işte diyaframımız var, o bütün kulağımızı bedenimizdeki gürültülerden filtreleyen, izole eden, ayrıştıran mekanizmalar var bedenimizin içinde biyolojik olarak. Örneğin midemizin gürültüsünü, kalp atışımızı, bağırsaklarımızın hareketini, kas eklem hareketini hiçbirini duymuyoruz. Çünkü kulağımız bunları duymayacak şekilde geliştirilmiş durumda. Ortaokul yıllarında bir arkadaşımı yanlış hatırlamıyorsam arı sokmuştu ya da bir böcek sokmuştu ve boynundan, şah damarına yakın bir alandan sokmuştu ve orada ciddi bir şişkinlik oluşmuştu. Ve o şişkinlik sebebiyle şah damar dediğimiz o atar toplar damar kulağına yakın bir hale gelmişti. Ve arkadaşım o damar seslerini duymaya başlamıştı. Hani vıt vıt, vıt vıt, vıt vıt. diye sürekli 7.24 bu sesleri duymaya başlamıştı ve uyuyamaz hale gelmişti, delirmek üzereydi. Yani o enfeksiyon, o şişkinlik geçinceye kadar çektiğini sizlere tarif etmemin sınırı yok.

Yani sessizlik dediğimiz şey, duyduğumuz şeyler, duymadığımız şeyler bunların hepsinin çok ince ayarları var. Teknik olarak baktığımızda sessizliğin teknik sınırı eksi 23 desiber. Yani eksi 23 desiber ne biliyor musunuz? Havada gazların hareketinde çıkan sesten bahsediyoruz. Yani bunun daha altını düşünemiyoruz. Çünkü bunun daha altı artık uzaydaki sessizlik. Ne demiştik? 70 desiber insanın en optimal, en uygun, sağlıklı olarak yaşayabileceği

Gürültü seviyesi, eksi 23 en alt seviye gazların hareketi. Bunun daha altı uzayın o mutlak sessizliği, boşluğu, sonsuzluğunun içerisindeki sessizlik. Yani malumunuz uzayda ses diye bir şeyin olması mümkün değil. Çünkü yapısı böyle değil. Bir vakumdan bahsediyoruz.

Hani bu Battlestar Galaktica'da, Star Wars'da cıv cıv cıv diye nasıl oluyorsa lazer, ışık silahlarından ses dinlettiler bize ya. Come on ya. Gerçi yani İmparatorluğun kumandanı bile kuh kuh kuh buharlı ütü gibi Darth Vader'dı değil mi? Hani o her şeyin mübahtiye bakıyor. Neyse. Bunun da ötesinde, eksi 23 desibirin altı artık mutlak sessizlik dediğimiz şey. Şimdi Microsoft'un genel merkezinde, Arga Laboratuvarında Building 87 diye bir yapı var. 87 numaralı bina.

Bu binanın özelliği ben notlara ekliyorum fotoğraflarını görebilirsiniz videolarını ve fotoğraflarını akıl almaz bir yer dünyanın en sessiz odası dünyanın en sessiz odası yapının her tarafı dış sesleri yalıtan iç sesleri de emerek yok eden özel bir malzeme ile kaplıyor yani dışarıdaki sesleri içeri almadığı gibi

İçeride oluşan sesleri de yutuyor ve eksi 20.3 desiber. Bakın ne demiştim, eksi 23 desiber teknik olarak ulaşabileceğimiz en sessiz ortam eksi 20.3 desibere kadar inmiş durumda. Fakat bu tahammül edilebilir bir sessizlik değil. Çünkü içeri girenlerin, ben bölüm notlarında da paylaşıyorum görüşlerini, paylaşımlarını, içeri girenlerin tecrübeleri şu, kendi kalp atış sesinizi duymaya başlıyorsunuz.

Hareket ederken kaslarınızın ve kemiklerinizin gıcırtılarını duyuyorsunuz. Normalde asla duymadığınız, kendi kas seslerinizi duyduğunuzu düşünün. Yani kas sesi nasıl bir şey tarif bile etmek için hayal gücüm yetersiz kalıyor. Ve bu sebepten dolayı içeri giren deneklerin birçoğu sadece birkaç saniye dayanabilmiş. En uzun süre durabilmeyi başaran kişi ise 30 dakika kalabilmiş. Yani mutlak sessizlik de öyle hiçbirimizin tahammül edebileceği tarzda bir şey değil.

Sonuca gelirsek, gürültü ve sessizlik ile ilişkimizin evrensel bir normali yok. Mesela işte bebeklerin hallerini bir düşünün. Bazıları sesten rahatsız olur, bazıları sessizlikten. Bazıları ışıktan rahatsız olur, bazıları karanlıkta uyuyamazlar.

En böyle ilgimi çeken şey açık hava konserlerinde falan böyle yaz aylarında getirilen çocuklar vardır bebek arabalarında horul horul mışıl mışıl uyurlar o patırtı kütürtünün içerisinde. Neden? Çünkü beyin o gürültüyü normalleştirir hatta huzurlu bir ninniye dönüştürür, bir ritme dönüştürür ve uykuyu kolaylaştırır.

Ne yapabiliriz peki? Hani gürültüden hepimiz dert yanıyoruz, hiçbirimizin hani gürültüye öyle çok fazla tahammülü yok ama ne hikmetse kendi yaptığımız gürültü de hiç dikkatimizi çekmiyor. Dolayısıyla belki de en azından hani haddimizi aşarak bir tavsiye verme hakkım olacaksa kendimiz bu mevcut gürültüye bir katkı yapmak için ne yapabiliriz? Nasıl bir özen gösterebiliriz? Onu düşünelim.

Mesela bağırmadan konuşsak. Telefonda ya da sokakta ya da kafede. Veya telefonumuzu acaba kulaklık ile kullansak. Değil mi? O TikTok videosu, o Instagram Stories'i, Reel'i eminim çok güzeldir. Çok dinlenesidir, çok işte ilginçtir. O şarkıyı mutlaka böyle bağıra çağıra dinlemek istiyorsunuzdur da kulaklıkla da oluyor bu. Gürültü yapmadan mesela eğlenmek mümkün. Birçoğunuza inanılmaz gelebilir. Bir deneyin. Oluyor. Çok zor bir şey değil.

Ve en önemlisi, sessizliği sevelim ya, onu koruyalım. Zaten etrafımızda ona düşman epey bir faktör var. En azından iz katkı vermeyelim. Sizleri sessizliğinizle baş başa bırakıyorum. Önümüzdeki hafta yeni bir bölümde. Yeniden görüşmek üzere.

Normalde efendi efendi takılan insanların, açık büfede birer canavara dönüşmelerinin psikolojisi ve ekonomisi üstüne birtakım üfürükler.

.

Konular:


  (00:00) Evin rezerv para birimi: Çocuk bakımı

  (01:00) Karidesler ve insanlar

  (03:50) Tabakta yemek bırakamamak

  (04:25) Ölücülük

  (05:07) Hesabı önceden ödemek

  (06:10) Vegas'ın büfeleri

  (07:01) Batık Maliyet

  (08:05) Kore Hamamları

  (08:55) Bedava hissiyatı

  (09:46) Açık büfelerin savunma stratejileri

  (12:48) All you care to eat

  (13:43) Değer algısını oynatmak

  (17:17) Patreon teşekkürleri


.

Kaynaklar:


  Ben: Evet, bizzat ben. Kendi tatilimi anlatıyorum valla, makale yok.

  Yazı: The economics of all-you-can-eat buffets


  Yazı: The Economists Who Studied All-You-Can-Eat Buffets


  Yazı: How do all-inclusive resorts make money?








Tüm bölümler ve daha fazlası için ⁠⁠podbeemedia.com⁠⁠'u ziyaret et!



----- Podbee Sunar -------

Bu podcast reklam içermektedir.

Karidesler ve İnsanlar: Açık Büfe Psikolojisi

Fularsız Entellik

Özgemiz, bu bölüm kem gözlerden kaçarken konfiçyüsü sollayıp hobileriyle buluşuyor. (inş)

------- Podbee Sunar -------

Bu podcast reklam içermektedir.

Özgemiz, bu bölüm kem gözlerden kaçarken konfiçyüsü sollayıp hobileriyle buluşuyor. (inş)

------- Podbee Sunar -------

Bu podcast, On Dijital Bankacılık hakkında reklam içerir. Bankacılık On'la Rahat. Dünya Döndükçe EFT-Havale- Fast Ücreti Yok. ON Mobil'i _ndir! 
Bu podcast, Pegasus hakkında reklam içerir. Yeni seyahat rotanı planlamak için hemen https://www.flypgs.com/ ’u veya Pegasus Mobil uygulamasını ziyaret et!
Bu podcast, Garanti BBVA hakkında reklam içerir. 

See Privacy Policy at https://art19.com/privacy and California Privacy Notice at https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.

Hasetçalar

Kayıp Eşya Bürosu

S2E9: Hasetçalar

Hadi, Pegasus'ta görülecek daha çok yer, gezilecek daha nice rotalar var. 150'den fazla şehirde maviliklere dalmak, doğayla baş başa kalmak, farklı kültürlerin izini sürmek, uygun fiyatlarla uzakları yakın etmek var. Herkes hadi deyince gidebilsin diye 20 yıldır Pegasus seni hayallerine ulaştırmak için var. O zaman hadi, Pegasus'la... Peki, şimdi nereye? Alo Kayıp Eşya Bürosü, buyurun. Bir saniye, aktarıyorum. Herkese merhaba, hello, bonjour! Kayıp Eşya Bürosu'na tekrar tekrar tekrar hoş geldiniz. Nasılsınız bakalım görüşmeyeli? Kerenacılar, neler yaptınız? Ne yaptınızsa yaptınız, hiç önemli değil. Hayata tutunma sebeplerinizden teker teker öpüyorum. Hemen hemen hepimiz ara sıra farkında bile olmadan birilerini, bir şeyleri kıskanıyoruz ve ben bunu dile getiren birini gördüğüm zaman o kişiden inanılmaz itiliyorum. Çok, çok kötü oluyorum. Böyle tüylerim diken diken oluyor. Sanki ben hiçbir şeyi kıskanmamışım, hayatım boyunca süper bir birciklik hissiyle büyümüşüm gibi o kişiden topuklarım götüme vura vura kaçmak, uzaklaşmak istiyorum. Bu hissin önünü alamadım. Belki o yüzden itiliyorum, bilmiyorum. Yani kıskançlık sadece çocuklar hissettiğinde biraz normal gibi gözüküyor. Ya eşek kadar insanların birbirine kıskandığı bilgisi benim bu hayata dair, insanlığa dair tüm umutlarımın bir numaralı olmasa da iki, üç numaralı, yani ilk ona girer bir katil, evet. Aynı zamanda insanı batıla doğru yokuşa aşağıda bırakan bir duygu kıskançlık. Tabii şu an kıskançlık deyince insan gelişimi ve psikolojiden ötürü biraz bilimsel bir kavram gibi duruyor. O zaman yönetmesi kolay oluyor. Hatta işe yarayan bir şey bile olabiliyor kıskançlık o zaman. Birine kıskandığında onda olup sende olmayan şeyi tespit ediyorsun. Sende olmayan o şeye neden ihtiyaç duyduğuna bakıyorsun. Hop ne oldu? O dağın başkasından çıktı, kendin oldun. neye neden ihtiyaç duyduğunu anlayıp bu konuda aksiyon aldığında da kıskançlık duygusu kendiliğinden yok oluyor. Belki yok oluyor diyemem, belki yok olması iddialı olabilir ama nasıl söyleyeyim böyle hani patlıcanları da biz pişirmeden önce tuzlu suda bırakıyoruz ya hani acısını salsın diye. Sonra dört kaşık zeytinyağı, bir soğan, üç dört diş sarımsak, tuz güzel bir domatesi üstüne doğrayıp şöyle orta ateşte pişiriyoruz. Yanına pilav ececikle bir güzel yiyoruz. Tam onun gibi bir şey. Anlatabildim değil mi? Kıskançlığı da şöyle güzelce ayıklayıp yıkayınca aslında yemeği çok güzel oluyor. İnanılmaz. Vallahi ağızla dağılıyor gidiyor. Tam da mevsimi. Ve bu basit işlemi yapabilen insan sayısı günümüzde o kadar az ki. Üstümüz başımız komple haset oldu. Herkesin birbirine baktığı, kendini başkasıyla kıyasladığı, güzel bir şey görüp kutlayamadığı bu nazar yağmurunun altında can havliyle bir şemsiye arıyoruz hepimiz. Zaten bu arada kronikleşmiş hasette konuda artık önemini yütürüyor biliyorsunuz. Yeter ki mıy mıylanacak, kendine acıyacak bir şey olsun o kişinin. Sen ne güzel şey yapıyorsun. Ne güzel yürüyorsun. E sen de yürü, bacakların tutuyor. Ya senin gibi olmuyor. Ben senin yürüyünce senin gibi olmuyor. Sen ne güzel topuk, taban, parmak ucu yürüyorsun. Bir sağ, bir sol atıveriyorsun ayaklarına dengeni kaybetmeden. Dik bir omurgayla nereye gitmek istediğin belli. Ben ölmeyeceğimi bilmiyorum. A noktasından B noktasına ilerliyorsun. Ben yapamıyorum ki. Nereye gitmek istediğim bile belli değil. Düz tabanım zaten. Bu arada istesem yaparım tabii de. Burada böyle bir biz daha ölmedik savunması başlıyor. Vakit kalmıyor işten yani. Güçten... ...işten güçten uyuyup uyanmaktan... ...nefes alıp vermekten vakit kalmıyor ki. Zaten ben öyle çok şey yaptığımdan da değil. Çok... ...çok da istediğimden de değil bir de. Senin sonuçta imkanın var yürümek için. Benim de evimin önünde yol olsa ben de senin gibi... Sus be! Kalk git yap. Yapamıyorsan da denedim olmadı de önüne bak. Mıy mıy mıy mıy mıy. Mıy mıy nazardan, mıy mıy nazardan, mıy mıy, mıy mıy, mıy mıy, mıy mıy, mıy mıy nazardan nefret. Nazar dediğin sabah kalkar gider. Ne bakıp duruyorsun? Sevmem. Nefret ederim mıy mıy nazardan. Kalk git be haset, kalk git be haset, kalk git be haset, kalk git. Mıy mıy nazardan. Ne geliyorsa sizden geliyor ya, kenafir gözlüler, evet! Hayır, ben yorgun, uykusuz, aç ve susuz değilim. Kan değerlerim yerinde. Son bıraktığımda yerindeydi. Ben her gün C vitamini, D vitamini, B vitamini, beta glükan, demir hapı, bromeleyin yutuyorum ben her gün. Günde on bin adım atıyorum, sabah kalkar kalkmaz limonlu su içiyorum ben. Senin o gözlerini oyarım! Çiçekler gibi uyandığım bu günü kimsenin mahvetmesine izin vermeyeceğim. Duyuyor musunuz? Ben bugün, bugün nasıl bir gün biliyor musunuz? Bugün benim eyeliner'ımı tek seferde simetrik çektiğim bir gün. Bugünü kimsenin, hiç kimsenin mahvetmesine izin vermeyeceğim. Alacağım kitabımı, yola bakan sakin bir kafede çok güzel bir kahve içeceğim. Belki de bubble tea içerim. Kimse karışamaz bana. Bulunduğun ortamda yoğun oranda haset tespit edildi. Havalandırmalar çalışmıyor. Tüm çıkış yolda kapanmak üzere. Kaynağını tespit edemiyoruz. Hemen orayı terk et. Ben, ulan ne yaptım? Kitabımı okuyacağım. Makyaj, makyaj yaptım diye mi oldu? Eyelinerim yüzünden mi oldu? Saat üç yönünde glutensiz brom isteyen kadını tetikledin. İki hafta önce kuaförü saçını fazla kestiği ve çok fazla ödediği için mutsuz. Saçların tam onun istediği uzunlukta. Ve... Ve ne? Ve maalesef yarın mezun olduğu lisenin plan gününe gidecek. Of, lanet olsun adamım. Hepsi mi beni bulur? Bu hasetin kana karışmasından önce Bu sistemleri almazsan yarım saat sonra birdenbire tansiyonun düşecek. Ve rengin atacak. Dilini ısırıp poponu kaşıyabilirsin. Bu bize sekiz ile on dakika arası bir zaman kazandırır. Ağzından af çıkmadan ve elindeki bardak kırılmadan sığınağa gitmen gerek. Anlaşıldı. Sol kulağımı çekerken öpücük yapıp masaya üç kez tıklatıyorum. Ve hemen kalkıyorum. Hızlı hızlı yürümeye başlıyorum. Ama dikkat çekmemem lazım. Sanki, sanki o kadar da iyi bir durumda değilmişim gibi. Kıskanılacak hiçbir şeyim yokmuş gibi yürüyorum. Aniden bağırsaklarımı bozmuşum da altıma sıçmamak için amansız bir mücadele içindeymişim gibi. Kapının önünde arabasından inen bir adamı kenara itip arabasını gasp ediyorum. Son sürat sığınağa geliyorum. Optik okuyucuya çenemi dayıyorum. Beni gözümden tanıyor. Hemen içeri gidiyorum. Kasaya ulaşıyorum. Şifreyi görüyorum. Kasadan çantayı alıyorum. Açıyorum ve işte. İhtiyacım olan her şey burada. Nazar savar kiti. Nazar boncuklu kolye. Tak. Ada çayı demeti. Yak. Tuz. Avuçla ve omuzlarından geriye at. Son bir adım kaldı. Buna gerçekten gerek olduğuna emin miyiz? İşimizi şansa bırakamayız. Bunu onlar istedi. Eyyübillahimineşşeytanirracim. Bismillahirrahmanirrahim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytan Bugünü kimseden mahvetmesine izin vermeyeceğim demiştim. Beni sınamayın! Of. Bu arada benim de kıskandığım bazı şeyler var. Konuyu oraya getirmeye çalışıyordum ama bir felak nasıl okumuş olduk Allah kabul etsin. Ben bu ara bir hobisi olanları ve köpek sahiplerini kıskanıyorum. Birosu'nun gülleri. Eğer bu ikisinden birine veya ikisine sahipseniz hemen poponuzu hemen şu an kaşıyın ne olur ne olmaz. Benim nazarım değmez de. Yani siz yine önleminizi alın. Hobi'de kıskanılır mı ya? Ahşap boyamayı mı kıskanıyorsun Özge'm? Diyecek olanlarınız varsa aranızda ağzına bir sus be patlatıp alabalıkla vurduktan sonra hepinize hobinin kelime anlamına bakmaya davet ediyorum. Buyurun. Sizi şöyle TDK'nın olduğu rafa doğru alayım. Hobi. Keyif veya oyun için yapılan iş. Çok net bir tanım. Cümleyi tersten kurarsak peki iş ne oluyor? İşte keyif ve oyun için yapılmayan bir hobi. Olabiliyor o zaman. Haksız mıyım? Canımı sıkan da zaten tam olarak bu. Hobi, yeterince iyi yapamadığın şeyleri örten bir kavram olmamalı bence. Hobilere çok haksızlık ediliyor. Yapma demiyorum hobi olarak. Hobi, aslanlar gibi çok da iyi yaptığın o şeyi kurda kuşa yem etmeden, sade ve sadece kendi mentalin için kullandığın bir self kabotaj yöntemidir. Anlatabiliyor muyum? Ve benim kıskandığım şey tam olarak bu. Bir hobide çok iyi olup da bunu bir şeye dönüştürme gereği duymadan, sadece kendisi için yapmaya devam edebilen insanlar. Muhteşemsiniz, saygıyla eğiliyorum. Başarıdan korktuğu için değil, başarı kavramı artık umurunda olmayanlardan bahsediyorum. Düşünün işte, ermişlik seviyesi öyle bir seviye. Zamanında bu kardeşinizin de hobileri vardı. Biliyor musunuz, bürosunun gülleri? Zamanında biz de hobiliydik. Hobilerimiz vardı. Çizim yapardım ben mesela. Sürekli çizim yapardım, onu çizerdim, bunu çizerdim. Ne zaman biri, aslında senin güzel sanatları okuman lazım dedi, benim parmaklarım dört B kalem tutmaz oldu, gözlerim perspektif seçmez oldu. Fotoğraf çekerdim mesela. Analog kameralar toplardım bit pazarlarından. Filmler stoklardım. Çekerdim ha çekerdim, şakkıdı şukkıdı çekerdim. Ne zaman birisi, aslında bu fotoğraflardan çok güzel kartpostal olur dedi, kameralar, raflar da tozlandı. Bir de tabii 36'lık film rulosunun 500 lira olması da var ama yani artık ekonomi default bir sebep olduğu için bahane olarak kullanmamaya karar verdim. Seramik yapanlar, örgü örenler, mobilya boyayanlar, fotoğraf çekenler, gitar soloları atanlar, yogada kafasını götüne değdirenler, dart atanlar, dans edenler, kek çırpanlar ve hepsini çok çok çok iyi yapanlar, hepinizi tekrar saygıyla selamlıyorum. Bu kafa karışıklığı biraz da konfiçyus iti yüzünden. Eğer sevdiğin işi yaparsan hayatın boyunca bir kez bile çalışmış olmazsın diyen düşünürümüz biliyorsunuz. Yani memuriyet yaparken istifasını verip okul açan bir düşünür de bu konuda bir şey söylemeli mi? Bilmiyorum. Yani her beyaz yakalının bir gün tadacağı bir varoluş krizini bu kadarsan mesele etmeye ne gerek vardı? Konfi. Daha milattan önce 500'ler. Düşün İsa yok, Misa yok ortada. Sana mı dert oldu ya? İsa da keşke peygamberliği hobi olarak yapsaymış, marangozluktan devam etseymiş. Bak bu şekilde iyi mi oldu yani? Wikipedia'da konfüçyus hakkında şöyle bir cümle var. Konfüçyusun hedefi şuymuş. Hedefi, yeni görüşleri ortaya koymak değil, eskilerin hikmetli sözlerine aktarmaktı. Vay! Üstat! Bu nasıl bir filosofluk ya? Eskilerin hikmetli sözleri de, çocuklar örnek evlat olsun, kadınlar kocalarına uysun, herkes komple töreye uysun, erdemli, ahlaklı olunsun, bulunulan konuma göre herkes uygun davransın ve dürüstlük. Gerçekten torba yasa gibi öğreti yapmış konfüçyüzümüz, helal olsun. Keşke hobi olarak düşünürlük yapsa. Düşünürlük de yapmıyor, aktarırlık da yapmıyor, aktar kendisi. Ben şahsen bir müzik aleti çalabilmeyi çok isterdim. Fakat Rabbim ritim duygusu dağıtırken, ben büyük ihtimalle dağılmış bir şeyler çiziyormuşum. O da demiş ki, Rabbimle aram, iyi biliyorsunuz. Neyse demiş, bu kendine böyle bir meşgale buldu, buna elleşmeyeyim demiş. Bütün çalgı, çengi, dans, ritim duygusunu ihtiyacı olanlara dağıtmış. Ben çünkü kendi kendime şansımı zorladım her seferinde. Ortaokulda bandoya girmek istedim, olmadı. Koroya girebilir miyim? Yok, tamamız. E flüt çalayım madem, e hadi çal yılan hikayesi. Zı zı zı zı zı zı Burada müzik öğretmenlerimizin müziği hayatlarından çıkarmış olmalarının çok büyük payı olduğunu düşünüyorum ve sorumluluğu tamamen onlara atıyorum. Bir müzik öğretmeninden müziği çıkarın. Geriye ne kalır ki? Evrak işleri ve öğrenciden nefret. Yani benim denk geldiklerim en azından bu şekildeydi. Ortaokuldaki müzik öğretmenimiz mesela sınıfın en güzel, en tatlı kızlarından birini tahtaya çıkarıp eteği kısa diye, ortaokuldayız dikkatinizi çekiyorum 12 yaşında falanız, orospu mu olacaksın diye kızı ağlatmıştı. Şimdi bu kadının müzikle ne ilgisi var, soruyorum size. Her sabah aç karnına Slipknot dinleyen insan bile böyle bir şey yapamaz ya. Hatta keşke her sabah Slipknot dinleseymiş de hıncını çocuklardan çıkartmasaymış. Lisedeki müzik öğretmeninde bu kadar bariz bir manyaklık yoktu. Onun derdi kendiyleydi gibi bir şey. Sadece bütün sınıfa klasik gitar aldırıp kör olası çöpçüler çaldırmaya çalışmıştı bir dönem boyunca. Ne diyebilirim? Beyhude bir çaba ve kendisinin uçsuz bucaksız bir isim tamlamasından oluşan bir ismi vardı. Baya Rosalinda'nın Fernando José Altamiana del Castillo'su gibi beş ismi vardı soyadı dahil. Atıyorum işte Can Abdullah Kaan Evren Aksoy gibi bir şey. Ebeveynleri arasında nasıl bir anlaşmazlık yaşandı, neden? Kimse bu gidişata bir dur demedi, bilemiyorum. Ama kendisini her zaman baston yutmuş gibi dik durması ve o iyice gözleriyle boşluğa boşluğa dalmasıyla hatırlayacağım. Büyük ihtimalle antidepresan kullanıyordu. Gördüğünüz gibi hobisi müzik olanları lütfen öğretmen olmaya zorlamayın. Öğrenciler onlara ekmek sanıp yiyor. Ben kendime klasik müziği hobi edinmeye karar verdim. Ya işte öyle de öyle de bir insanız. Klasik müzik dedim. Klasik müzik bestecileri sıralı tam liste. Alacağım öğreneceğim. Kim diğerinden önce yaşamış? Kim hangisinin hocasıymış? Kim kimi sikmiş? Kim kör? Kim topal? Savaş'a mı yazmışlar? Karıya mı yazmışlar? Ne anlatmak istemişler? Neden klasik müzik? Hepsini öğreneceğim. Bunların hepsini öğreneceğim 2023 bitmeden kendime koyduğum hedeflerden sadece bir tanesi. Klasik müziği seri katillerin ve eliklerin tek elinden çıkarmayı kafaya koydum. Bürosun'un gülleri. Başlayınca bırakamıyorsun bu arada. Bayağı iyi ha, klasik müzik. Hem temelimiz de var. Bize yakışır yani. Teneffüs dili olarak Edis Martılar değil, Beethoven 9. Senfoni dinlemiş olanlara da bu yakışır. Kayı değil, Bugs Bunny ve Seville Berberi izleyerek büyüyenlere tam olarak bu yakışır. Beethoven dendiğinde, melodisiyle beraber gözünün önüne salyalar akıtan heyula gibi bir Sam Bernhardt köpeği canlananlara işte bu yakışır. Aynen öyle. Bu köpekler daha size ne etsin? Klasik müziği sevdirmiş, Scooby-Doo daha True Crime belgeselleri yokken, hey hey! Daha Flash TV gerçek kesit yokken biz iti, uğursuzu, dolandırıcıyı Scooby-Doo sayesinde öğrendik. Bu köpekler size daha ne yapsın? Ne demiş Çetin Altan? Belki de insan yeryüzüne sabahlara bir saat yürüsün ve Beşinci Senfoniyi dinlesin diye gelmiştir. İnsan kendi kendine sabahları bir saat yürür mü? Yürümez. O zaman yapılacak şey belli. Ne yapıyorum biliyor musunuz? İyi dinleyin. Bir, Beethoven'ı öğreniyorum. İki, resimle aramı düzeltiyorum. Üç, bir de köpek sahipleniyorum. Olay bitmiştir. Duştan çıkmadan elmalı sirkeli sularınızı dökünün aman diyeyim. Nazarın nereden geleceği belli olmuyor. Kimin içinde ney ukte kalmış bilemezsiniz. Babanıza bile güvenmeyeceksiniz. Tamam? Kayıp Eşya Bürosu. Özge Özel. Sevgiler. Salla! Salla bütün negatifler. Düşsün. Gözü çıksın. Mekinde çak, çak, çak. Gizlim ama senin gibi yılan yok. Salla. Gözü çıksın. Malımda mekinde yok, yok, yok. Gezdim ama senin gibi yılan yok. Sen fesat, tuzaksın. Yalancısın. Fesat, tuzaksın.

Hadi, Pegasus'ta görülecek daha çok yer, gezilecek daha nice rotalar var. 150'den fazla şehirde maviliklere dalmak, doğayla baş başa kalmak, farklı kültürlerin izini sürmek, uygun fiyatlarla uzakları yakın etmek var. Herkes hadi deyince gidebilsin diye 20 yıldır Pegasus seni hayallerine ulaştırmak için var. O zaman hadi, Pegasus'la... Peki, şimdi nereye?

Kayıp Eşya Bürosü, buyurun. Bir saniye, aktarıyorum. Herkese

merhaba, hello, bonjour! Kayıp Eşya Bürosu'na tekrar tekrar tekrar hoş geldiniz.

Nasılsınız bakalım görüşmeyeli? Kerenacılar, neler yaptınız? Ne yaptınızsa yaptınız, hiç önemli değil. Hayata tutunma sebeplerinizden teker teker öpüyorum.

Hemen hemen hepimiz ara sıra farkında bile olmadan birilerini, bir şeyleri kıskanıyoruz ve ben bunu dile getiren birini gördüğüm zaman o kişiden inanılmaz itiliyorum. Çok, çok kötü oluyorum. Böyle tüylerim diken diken oluyor. Sanki ben hiçbir şeyi kıskanmamışım, hayatım boyunca süper bir birciklik hissiyle büyümüşüm gibi o kişiden topuklarım götüme vura vura kaçmak, uzaklaşmak istiyorum. Bu hissin önünü alamadım.

Belki o yüzden itiliyorum, bilmiyorum. Yani kıskançlık sadece çocuklar hissettiğinde biraz normal gibi gözüküyor. Ya eşek kadar insanların birbirine kıskandığı bilgisi benim bu hayata dair, insanlığa dair tüm umutlarımın bir numaralı olmasa da iki, üç numaralı, yani ilk ona girer bir katil, evet.

Aynı zamanda insanı batıla doğru yokuşa aşağıda bırakan bir duygu kıskançlık. Tabii şu an kıskançlık deyince insan gelişimi ve psikolojiden ötürü biraz bilimsel bir kavram gibi duruyor. O zaman yönetmesi kolay oluyor. Hatta işe yarayan bir şey bile olabiliyor kıskançlık o zaman. Birine kıskandığında onda olup sende olmayan şeyi tespit ediyorsun. Sende olmayan o şeye neden ihtiyaç duyduğuna bakıyorsun. Hop ne oldu? O dağın başkasından çıktı, kendin oldun.

neye neden ihtiyaç duyduğunu anlayıp bu konuda aksiyon aldığında da kıskançlık duygusu kendiliğinden yok oluyor. Belki yok oluyor diyemem, belki yok olması iddialı olabilir ama nasıl söyleyeyim böyle hani patlıcanları da biz pişirmeden önce tuzlu suda bırakıyoruz ya hani acısını salsın diye. Sonra dört kaşık zeytinyağı, bir soğan, üç dört diş sarımsak, tuz güzel bir domatesi üstüne doğrayıp şöyle orta ateşte pişiriyoruz. Yanına pilav ececikle bir güzel yiyoruz. Tam onun gibi bir şey. Anlatabildim değil mi?

Kıskançlığı da şöyle güzelce ayıklayıp yıkayınca aslında yemeği çok güzel oluyor. İnanılmaz. Vallahi ağızla dağılıyor gidiyor. Tam da mevsimi. Ve bu basit işlemi yapabilen insan sayısı günümüzde o kadar az ki. Üstümüz başımız komple haset oldu. Herkesin birbirine baktığı, kendini başkasıyla kıyasladığı, güzel bir şey görüp kutlayamadığı bu nazar yağmurunun altında can havliyle bir şemsiye arıyoruz hepimiz.

Zaten bu arada kronikleşmiş hasette konuda artık önemini yütürüyor biliyorsunuz. Yeter ki mıy mıylanacak, kendine acıyacak bir şey olsun o kişinin. Sen ne güzel şey yapıyorsun. Ne güzel yürüyorsun. E sen de yürü, bacakların tutuyor. Ya senin gibi olmuyor. Ben senin yürüyünce senin gibi olmuyor. Sen ne güzel topuk, taban, parmak ucu yürüyorsun. Bir sağ, bir sol atıveriyorsun ayaklarına dengeni kaybetmeden. Dik bir omurgayla nereye gitmek istediğin belli.

Ben ölmeyeceğimi bilmiyorum. A noktasından B noktasına ilerliyorsun. Ben yapamıyorum ki. Nereye gitmek istediğim bile belli değil. Düz tabanım zaten. Bu arada istesem yaparım tabii de. Burada böyle bir biz daha ölmedik savunması başlıyor. Vakit kalmıyor işten yani. Güçten... ...işten güçten uyuyup uyanmaktan... ...nefes alıp vermekten vakit kalmıyor ki. Zaten ben öyle çok şey yaptığımdan da değil. Çok... ...çok da istediğimden de değil bir de. Senin sonuçta imkanın var yürümek için. Benim de evimin önünde yol olsa ben de senin gibi... Sus be!

Kalk git yap. Yapamıyorsan da denedim olmadı de önüne bak. Mıy mıy mıy mıy mıy. Mıy mıy nazardan, mıy mıy nazardan, mıy mıy, mıy mıy, mıy mıy, mıy mıy, mıy mıy nazardan nefret. Nazar dediğin sabah kalkar gider. Ne bakıp duruyorsun? Sevmem. Nefret ederim mıy mıy nazardan. Kalk git be haset, kalk git be haset, kalk git be haset, kalk git. Mıy mıy nazardan.

Ne geliyorsa sizden geliyor ya, kenafir gözlüler, evet! Hayır, ben yorgun, uykusuz, aç ve susuz değilim. Kan değerlerim yerinde. Son bıraktığımda yerindeydi. Ben her gün C vitamini, D vitamini, B vitamini, beta glükan, demir hapı, bromeleyin yutuyorum ben her gün. Günde on bin adım atıyorum, sabah kalkar kalkmaz limonlu su içiyorum ben. Senin o gözlerini oyarım!

Çiçekler gibi uyandığım bu günü kimsenin mahvetmesine izin vermeyeceğim. Duyuyor musunuz? Ben bugün, bugün nasıl bir gün biliyor musunuz? Bugün benim eyeliner'ımı tek seferde simetrik çektiğim bir gün. Bugünü kimsenin, hiç kimsenin mahvetmesine izin vermeyeceğim. Alacağım kitabımı, yola bakan sakin bir kafede çok güzel bir kahve içeceğim. Belki de bubble tea içerim. Kimse karışamaz bana.

Bulunduğun ortamda yoğun oranda haset tespit edildi. Havalandırmalar çalışmıyor. Tüm çıkış yolda kapanmak üzere. Kaynağını tespit edemiyoruz. Hemen orayı terk et.

Ben, ulan ne yaptım? Kitabımı okuyacağım. Makyaj, makyaj yaptım diye mi oldu? Eyelinerim yüzünden mi oldu? Saat üç yönünde glutensiz brom isteyen kadını tetikledin. İki hafta önce kuaförü saçını fazla kestiği ve çok fazla ödediği için mutsuz. Saçların tam onun istediği uzunlukta. Ve... Ve ne? Ve maalesef yarın mezun olduğu lisenin plan gününe gidecek. Of, lanet olsun adamım. Hepsi mi beni bulur? Bu hasetin kana karışmasından önce

Bu sistemleri almazsan yarım saat sonra birdenbire tansiyonun düşecek. Ve rengin atacak. Dilini ısırıp poponu kaşıyabilirsin. Bu bize sekiz ile on dakika arası bir zaman kazandırır. Ağzından af çıkmadan ve elindeki bardak kırılmadan sığınağa gitmen gerek. Anlaşıldı. Sol kulağımı çekerken öpücük yapıp masaya üç kez tıklatıyorum. Ve hemen kalkıyorum. Hızlı hızlı yürümeye başlıyorum. Ama dikkat çekmemem lazım.

Sanki, sanki o kadar da iyi bir durumda değilmişim gibi. Kıskanılacak hiçbir şeyim yokmuş gibi yürüyorum. Aniden bağırsaklarımı bozmuşum da altıma sıçmamak için amansız bir mücadele içindeymişim gibi. Kapının önünde arabasından inen bir adamı kenara itip arabasını gasp ediyorum. Son sürat sığınağa geliyorum. Optik okuyucuya çenemi dayıyorum. Beni gözümden tanıyor. Hemen içeri gidiyorum. Kasaya ulaşıyorum. Şifreyi görüyorum.

Kasadan çantayı alıyorum. Açıyorum ve işte. İhtiyacım olan her şey burada. Nazar savar kiti. Nazar boncuklu kolye. Tak. Ada çayı demeti. Yak. Tuz. Avuçla ve omuzlarından geriye at. Son bir adım kaldı. Buna gerçekten gerek olduğuna emin miyiz? İşimizi şansa bırakamayız. Bunu onlar istedi.

Eyyübillahimineşşeytanirracim. Bismillahirrahmanirrahim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim.

Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytanirracim. Kul eyyübillahimineşşeytan

Bugünü kimseden mahvetmesine izin vermeyeceğim demiştim. Beni sınamayın! Of. Bu arada benim de kıskandığım bazı şeyler var. Konuyu oraya getirmeye çalışıyordum ama bir felak nasıl okumuş olduk Allah kabul etsin. Ben bu ara bir hobisi olanları ve köpek sahiplerini kıskanıyorum. Birosu'nun gülleri. Eğer bu ikisinden birine veya ikisine sahipseniz hemen poponuzu hemen şu an kaşıyın ne olur ne olmaz. Benim nazarım değmez de. Yani siz yine önleminizi alın.

Hobi'de kıskanılır mı ya? Ahşap boyamayı mı kıskanıyorsun Özge'm? Diyecek olanlarınız varsa aranızda ağzına bir sus be patlatıp alabalıkla vurduktan sonra hepinize hobinin kelime anlamına bakmaya davet ediyorum. Buyurun. Sizi şöyle TDK'nın olduğu rafa doğru alayım. Hobi. Keyif veya oyun için yapılan iş.

Çok net bir tanım. Cümleyi tersten kurarsak peki iş ne oluyor? İşte keyif ve oyun için yapılmayan bir hobi. Olabiliyor o zaman. Haksız mıyım? Canımı sıkan da zaten tam olarak bu. Hobi, yeterince iyi yapamadığın şeyleri örten bir kavram olmamalı bence. Hobilere çok haksızlık ediliyor.

Yapma demiyorum hobi olarak. Hobi, aslanlar gibi çok da iyi yaptığın o şeyi kurda kuşa yem etmeden, sade ve sadece kendi mentalin için kullandığın bir self kabotaj yöntemidir. Anlatabiliyor muyum? Ve benim kıskandığım şey tam olarak bu. Bir hobide çok iyi olup da bunu bir şeye dönüştürme gereği duymadan, sadece kendisi için yapmaya devam edebilen insanlar.

Muhteşemsiniz, saygıyla eğiliyorum. Başarıdan korktuğu için değil, başarı kavramı artık umurunda olmayanlardan bahsediyorum. Düşünün işte, ermişlik seviyesi öyle bir seviye. Zamanında bu kardeşinizin de hobileri vardı. Biliyor musunuz, bürosunun gülleri? Zamanında biz de hobiliydik. Hobilerimiz vardı. Çizim yapardım ben mesela.

Sürekli çizim yapardım, onu çizerdim, bunu çizerdim. Ne zaman biri, aslında senin güzel sanatları okuman lazım dedi, benim parmaklarım dört B kalem tutmaz oldu, gözlerim perspektif seçmez oldu. Fotoğraf çekerdim mesela. Analog kameralar toplardım bit pazarlarından. Filmler stoklardım.

Çekerdim ha çekerdim, şakkıdı şukkıdı çekerdim. Ne zaman birisi, aslında bu fotoğraflardan çok güzel kartpostal olur dedi, kameralar, raflar da tozlandı. Bir de tabii 36'lık film rulosunun 500 lira olması da var ama yani artık ekonomi default bir sebep olduğu için bahane olarak kullanmamaya karar verdim. Seramik yapanlar, örgü örenler, mobilya boyayanlar, fotoğraf çekenler, gitar soloları atanlar, yogada kafasını götüne değdirenler, dart atanlar, dans edenler, kek çırpanlar ve hepsini çok çok çok iyi yapanlar, hepinizi tekrar saygıyla selamlıyorum. Bu kafa karışıklığı biraz da konfiçyus iti yüzünden. Eğer sevdiğin işi yaparsan hayatın boyunca bir kez bile çalışmış olmazsın diyen düşünürümüz biliyorsunuz.

Yani memuriyet yaparken istifasını verip okul açan bir düşünür de bu konuda bir şey söylemeli mi? Bilmiyorum. Yani her beyaz yakalının bir gün tadacağı bir varoluş krizini bu kadarsan mesele etmeye ne gerek vardı? Konfi. Daha milattan önce 500'ler. Düşün İsa yok, Misa yok ortada. Sana mı dert oldu ya? İsa da keşke peygamberliği hobi olarak yapsaymış, marangozluktan devam etseymiş. Bak bu şekilde iyi mi oldu yani?

Wikipedia'da konfüçyus hakkında şöyle bir cümle var. Konfüçyusun hedefi şuymuş. Hedefi, yeni görüşleri ortaya koymak değil, eskilerin hikmetli sözlerine aktarmaktı. Vay! Üstat!

Bu nasıl bir filosofluk ya? Eskilerin hikmetli sözleri de, çocuklar örnek evlat olsun, kadınlar kocalarına uysun, herkes komple töreye uysun, erdemli, ahlaklı olunsun, bulunulan konuma göre herkes uygun davransın ve dürüstlük. Gerçekten torba yasa gibi öğreti yapmış konfüçyüzümüz, helal olsun. Keşke hobi olarak düşünürlük yapsa. Düşünürlük de yapmıyor, aktarırlık da yapmıyor, aktar kendisi. Ben şahsen bir müzik aleti çalabilmeyi çok isterdim.

Fakat Rabbim ritim duygusu dağıtırken, ben büyük ihtimalle dağılmış bir şeyler çiziyormuşum. O da demiş ki, Rabbimle aram, iyi biliyorsunuz. Neyse demiş, bu kendine böyle bir meşgale buldu, buna elleşmeyeyim demiş. Bütün çalgı, çengi, dans, ritim duygusunu ihtiyacı olanlara dağıtmış. Ben çünkü kendi kendime şansımı zorladım her seferinde. Ortaokulda bandoya girmek istedim, olmadı. Koroya girebilir miyim? Yok, tamamız. E flüt çalayım madem, e hadi çal yılan hikayesi.

Zı zı zı zı zı zı Burada müzik öğretmenlerimizin müziği hayatlarından çıkarmış olmalarının çok büyük payı olduğunu düşünüyorum ve sorumluluğu tamamen onlara atıyorum. Bir müzik öğretmeninden müziği çıkarın. Geriye ne kalır ki? Evrak işleri ve öğrenciden nefret. Yani benim denk geldiklerim en azından bu şekildeydi. Ortaokuldaki müzik öğretmenimiz mesela sınıfın en güzel, en tatlı kızlarından birini tahtaya çıkarıp eteği kısa diye, ortaokuldayız dikkatinizi çekiyorum 12 yaşında falanız, orospu mu olacaksın diye kızı ağlatmıştı.

Şimdi bu kadının müzikle ne ilgisi var, soruyorum size. Her sabah aç karnına Slipknot dinleyen insan bile böyle bir şey yapamaz ya. Hatta keşke her sabah Slipknot dinleseymiş de hıncını çocuklardan çıkartmasaymış. Lisedeki müzik öğretmeninde bu kadar bariz bir manyaklık yoktu. Onun derdi kendiyleydi gibi bir şey. Sadece bütün sınıfa klasik gitar aldırıp kör olası çöpçüler çaldırmaya çalışmıştı bir dönem boyunca.

Ne diyebilirim? Beyhude bir çaba ve kendisinin uçsuz bucaksız bir isim tamlamasından oluşan bir ismi vardı. Baya Rosalinda'nın Fernando José Altamiana del Castillo'su gibi beş ismi vardı soyadı dahil. Atıyorum işte Can Abdullah Kaan Evren Aksoy gibi bir şey.

Ebeveynleri arasında nasıl bir anlaşmazlık yaşandı, neden? Kimse bu gidişata bir dur demedi, bilemiyorum. Ama kendisini her zaman baston yutmuş gibi dik durması ve o iyice gözleriyle boşluğa boşluğa dalmasıyla hatırlayacağım. Büyük ihtimalle antidepresan kullanıyordu.

Gördüğünüz gibi hobisi müzik olanları lütfen öğretmen olmaya zorlamayın. Öğrenciler onlara ekmek sanıp yiyor. Ben kendime klasik müziği hobi edinmeye karar verdim. Ya işte öyle de öyle de bir insanız. Klasik müzik dedim. Klasik müzik bestecileri sıralı tam liste. Alacağım öğreneceğim. Kim diğerinden önce yaşamış? Kim hangisinin hocasıymış? Kim kimi sikmiş? Kim kör? Kim topal? Savaş'a mı yazmışlar? Karıya mı yazmışlar? Ne anlatmak istemişler? Neden klasik müzik? Hepsini öğreneceğim.

Bunların hepsini öğreneceğim 2023 bitmeden kendime koyduğum hedeflerden sadece bir tanesi. Klasik müziği seri katillerin ve eliklerin tek elinden çıkarmayı kafaya koydum. Bürosun'un gülleri. Başlayınca bırakamıyorsun bu arada. Bayağı iyi ha, klasik müzik. Hem temelimiz de var.

Bize yakışır yani. Teneffüs dili olarak Edis Martılar değil, Beethoven 9. Senfoni dinlemiş olanlara da bu yakışır. Kayı değil, Bugs Bunny ve Seville Berberi izleyerek büyüyenlere tam olarak bu yakışır. Beethoven dendiğinde, melodisiyle beraber gözünün önüne salyalar akıtan heyula gibi bir Sam Bernhardt köpeği canlananlara işte bu yakışır.

Aynen öyle. Bu köpekler daha size ne etsin? Klasik müziği sevdirmiş, Scooby-Doo daha True Crime belgeselleri yokken, hey hey! Daha Flash TV gerçek kesit yokken biz iti, uğursuzu, dolandırıcıyı Scooby-Doo sayesinde öğrendik. Bu köpekler size daha ne yapsın? Ne demiş Çetin Altan? Belki de insan yeryüzüne sabahlara bir saat yürüsün ve Beşinci Senfoniyi dinlesin diye gelmiştir.

İnsan kendi kendine sabahları bir saat yürür mü? Yürümez. O zaman yapılacak şey belli. Ne yapıyorum biliyor musunuz? İyi dinleyin. Bir, Beethoven'ı öğreniyorum. İki, resimle aramı düzeltiyorum. Üç, bir de köpek sahipleniyorum. Olay bitmiştir. Duştan çıkmadan elmalı sirkeli sularınızı dökünün aman diyeyim. Nazarın nereden geleceği belli olmuyor. Kimin içinde ney ukte kalmış bilemezsiniz. Babanıza bile güvenmeyeceksiniz. Tamam? Kayıp Eşya Bürosu. Özge Özel. Sevgiler. Salla!

Salla bütün negatifler. Düşsün. Gözü çıksın.

Mekinde çak, çak, çak. Gizlim ama senin gibi yılan yok. Salla. Gözü çıksın. Malımda mekinde yok, yok, yok. Gezdim ama senin gibi yılan yok. Sen fesat, tuzaksın. Yalancısın. Fesat, tuzaksın.

Yaz aşkı neden aşkların en tatlı/en acısı olarak sanat tarihine ve yüreklerimize nakşolunmuştur? Peki narin bünyelerimizde aşka, sevdaya bir mevsimcik, bir tatilcik yer var mıdır? Yaz aşkı olsa ne olur, biterken ne yapılır? Hepsi ve daha bu bölümde.

------- Podbee Sunar -------
Bu podcast, getirfinans hakkında reklam içerir.  getirfinans iyi faizi vade beklemeden günlük kazandırır. Kredi faiz oranı düşüktür. Aidatsız kredi kartı sunar. Para transferinden ücret almaz. Sen de getirfinanslı ol. Bu podcast, Garanti BBVA hakkında reklam içerir. Bonus Platinum Dinamik'le tanışın!Kendiliğinden saatte bir değişen güvenlik koduyla internet alışverişlerinin en yeni ve daha da güvenli ödeme yöntemi!
See Privacy Policy at https://art19.com/privacy and California Privacy Notice at https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.

Anla Beni Yaz Aşkım #Podbee Dinlesen Gülersin

Olumlu Dünya

62: Anla Beni Yaz Aşkım #Podbee Dinlesen Gülersin

Nazar olgusu Türk toplumunun en yaygın inanışlarından biri. Haset dolu bakışların yaydığı olumsuz enerjiden kurtulmak için nazar boncuğu takar, kurşun döktürürüz. Peki bu inancın arkasında yatan psikolojik mekanizmalar ne? Nazar var mı? Yoksa yalnızca folklorik bir uygulama mı? Bu bölümde, gözlerin ardındaki gizem hakkında konuşuyorum.






Tüm bölümler ve daha fazlası için ⁠⁠podbeemedia.com⁠⁠'u ziyaret et!



----- Podbee Sunar -------



Bu podcast reklam içermektedir.

Bana Nazar Mı Değiyor? - Nazarın Psikolojisi

Psikopatika

48 - Bana Nazar Mı Değiyor? - Nazarın Psikolojisi

İnsanın kendini anlaması bir ormanın içinde yürümek gibi. Kendi adımlarımızla açacağımız patikalarla kendi yolumuzu çizmemiz gerek. Ben Pınar Sabancı. PodB Medya ile beraber hazırladığımız psikopatikada bu yolları beraber keşfediyoruz. Merhaba. Bugün kültürümüze çok yaygın olan bir inanış hakkında konuşacağım. Yani nazar hakkında. Bu toplumumuzda o kadar yerleşik ve yaygın bir inanç ki, birçok yeni doğan bebeğin bileğinde, evlerin dış kapısında, arabaların arkasında bir nazar boncuğu veya nazar değmesin maşallah gibi ifadeler görmek mümkün. Nazar var mıdır, yok mudur tartışıla dursun. Söyleyebileceğimiz net bir şey var ki, o da nazarın objektif verilerle bilimsel anlamda kanunlanabilir bir şey olmadığı. Biliyorum, çok ciddi anlamda nazarın hayatlarımızı kontrol ettiğine inananlar var. Bunun da arkasında birçok sebep var. Ben de bir psikolog olarak konuyu sosyolojik ve bilimsel bir yerden ele almak istiyorum. Bilim felsefesinin en önemli isimlerinden biri Karl Popper, belki biliyorsundur. Popper'a göre, bilimi bilim olmayandan ayırmanın en önemli kriteri yanlışlanabilirlik ilkesi. Bu ilkeye göre bir teorinin bilimsel olarak kabul edilmesi için mutlaka test edilebilmesi ve yanlış olduğunun makul bir şekilde kanıtlanabilmesi gerekiyor. Nazar ise metafizik bir kavram ve dolayısıyla onu deneysel olarak ölçmemiz ve yanlışlayabilmemiz de mümkün değil. Yani söz gelimin nazar ölçer diye bir alet icat edilmediği sürece veya farklı bilimsel bir teknikle bu göremediğimiz bazı enerjiler keşfetmediğimiz sürece bu durum böyle kalmaya da devam edecek. Nazar hakkında bilimsel bir şeyler söyleyemesen bile, nazar inancı hakkında bir şeyler söylemen mümkün. Nazarı bir toplumsal fenomen, toplumda yaygın bir inanç olarak ele alıp bu inancın kökenleri, nedenleri ve üzerimizdeki etkileri hakkında konuşmak istiyorum. Daha önceki bölümlerde çok kez bahsettim. Biliyorsunuzdur belki, kendimize ve dünyaya dair temel ilançlarımız bizim davranışlarımızı ve duygularımızı şekillendiriyor. Yani bir anlamda inandığımız şey, kendini gerçekleştiren kehanet gibi gerçek oluyor. Ben başarısız olacağım dersek ömür boyu mesela, özgüvenimizle motivasyonumuz da eksik olacağı için bu uğurda doğru adımları atmamamız çok olası. Halbuki ben ne olursa olsun bunu başaracağım inancıyla hareket eden biri çok daha azimli gayretli olur, zihnindeki hedefe ulaşmak uğruna atar tüm adımlarını. Bu anlamda inan çok kuvvetli bir şey ve nazarı da bu açıdan düşünürsek kendisi olmasa bile ona olan inancımız etkileyebiliyor bizi. Hani hatta derler ya nazar eğer inanırsan değer diye işte ondan bahsediyorum aslında. Şimdi öyle veya böyle bu kültürün içinde büyüdük. O yüzden hepimiz aşinayız nazar kavramına. Onun ne olduğunu uzun yüzde diye anlatmaya da gerek yok. Ama kısaca şöyle diyeyim. Nazar bir tür lanet aslında. Yani kıskançlık ve haset duygularıyla çok yakından ilişkili bir lanet. Bu özellikle büyük bir başarı elde eden veya bir özelliğe fazlaca sahip birinin etrafındakileri kıskançlığının çektiği inancından kaynaklanıyor. Yani işte güzel bir aile, mutlu bir hayat, güzellik, çekicilik, atletik başarı, kariyer, maddiyat, aşk... Birçok alanda olabilir bu. Hasret oldukça yıkıcı arzular içeren bir duygu. Yani onda var, bende yok, o zaman onda da olmasın gibi bir mantık üzerinden ilerliyor. İşte başkasına karşı bu yıkıcı arzuların bir tür enerjisel yansıması olduğuna inanmak şeklinde ifade edebilirim nazar inancını. Ve bu enerjisel yansımanın da doğrudan göz ve bakışla ilgili olduğu düşünülür ki nazar savar göz sembolünü bir çoğumuz hayatımızın bir döneminde mutlaka takmışızdır. Dediğim gibi artık içimize işlemiş kültürel bir olgu bu. Bu arada nazar kelimesinin etimolojik olarak da gözle ve bakışla ilişkisi var zaten. Nazar Arapça'da bakış demek. Zaten nazar için kullanılan alternatifler de yine gözle ilgili, kem göz veya göz değmesidiriz mesela. Yani genel bir yerden baktığımızda nazar için haset dolu bakış diyoruz. Ama tek tanıma bu değil. Çünkü aslında yalnızca kötü bakıştan değil, tam tersi. Aşırı sevgiden de nazar değiyor diye bir inancımız var. Yeni doğan bebekler için en çok annenin nazarı değer denilir mesela. Hatta kültürümüzdeki inanışa göre övgüler bile maşallah gibi koruyucu bir ifadeyle desteklenmezse nazar çekebilir insanın üzerine. Bir de tabii halk arasında mavi gözlü insanların nazarının daha kuvvetli olduğuna da inanılır. Hatta bazı kimseler mavi gözlülerin kötü niyetli, kıskanç, başkalarına zarar vermekten hoşlanan kimseler olduğunu söyleyecek kadar ileri gider. Hiçbir bilimsel temeli yok tabii bu düşüncenin. Yani bunu söylemeye bile gerek yok sanırım. Bunlar sadece hurafe. Neden özellikle mavi gözlüler dersek, bu inanışın tarihsel bir açıklaması var. Şimdi mavi göz-nazar ilişkisi özellikle Akdeniz coğrafyasında yaygın olan bir inanış. Ve mavi göz buralarda sık rastlanan bir genetik özellik değil. Mavi gözün genetik nadirliği, nadiri olan şeylere yönelik merak ve korku zamanla mitlere dönüşmüş olabilir o yüzden. Özellikle yabancıların mavi gözlü olduğunu düşününce buradan kaynaklanıyor olabilir diye düşünülüyor. Sonuçta nazar ötekinin kötü bakışı üzerinden geçiyorsa, toplumda azınlık olan, yabancı kişilere duyulan korku, yani bir tür kültürel ötekileştirme sonucu ortaya çıkmış olabilir. Tabi bu düşünce, bu temelsiz inancı açıklamak için bir teori yalnızca. Temelsiz diyorum. Çünkü yoksa herkesin mavi gözlü olduğu Norveç'te insanlar nazar değmesinden ayaklarını sürdüremezlerdi diye düşünüyorum. Bu arada Akdeniz coğrafyası demişken şunu da söyleyeyim. Nazara inananlar bir tek Türkler değil veya kültürel anlamda İslam coğrafyasına hasbı inanış da değil bu. Birbirinden çok farklı, uzak ve bağlantısız görünen kültürlerde bile bu inanış var. Mesela bir araştırma dünya nüfusunun yaklaşık %40'ının nazara inandığını ortaya koyuyor. Burada tabi coğrafya üzerinden farklılıklar var yani. Amerika deyince nüfusun yaklaşık %16'sı kadarının kem gözün gazabına inandığını düşünülüyor. Ama tabii özellikle Akdeniz ve Orta Doğu coğrafyasına geldiğimizde bu inanç %60-%90'lara kadar çıkabiliyor. İtalya, Fransa, Yunanistan, Suudi Arabistan, İskoçya, Hindistan... O kadar farklı kültürlerde var ki nazar olgusu. Ve hepsinde de ondan korunma yöntemleri çok çeşitli. Bizim nazar boncuğu gibi İtalyanların ve Yunanlıların da çeşitli tılsımları var korunmak için. Bir de yine tabii çoğu kültürde onu defetmenin yolu çeşitli dualar ve ritüellerden geçiyor. Bizim kültürümüzde bunlardan en meşhuru herhalde kurşun döktürmek. Diğer kültürlerde de farklı uygulamalar var dediğim gibi. Bu inancın bu denli yaygın olmasının en büyük nedenlerinden biri de köklerinin çok ama çok eskilere uzanıyor olması. Nazar inancının geçmişi neredeyse insanlık tarihi kadar eski. Sümerler, Babiller, Mısırlılar, Yunanlılar bu uygarlıkların hepsinde kötü niyetli kişiyle içlerindeki kötülükleri gözleri aracılığıyla dışarı yansıttığına inanılıyordu. Hatta arkeolojik bulgulara göre ilk nazar boncuğu M.Ö. 2300 yıllara dayanıyor. Tabii bu en eski nazar boncuğu dediğin, bugün bildiğimiz nazar boncuklarından epey farklı, bir nevi nazardan koruduğuna inanan bir tılfın daha çok. Ve Suriye'de, yani medeniyetlerinin beşiği Mezopotamya'da bulunmuş o da. Bugün bildiğimiz, her yerde gördüğümüz anlamda mavi boncuğun da ilk olarak M.Ö. 1500'lü yıllarda Akdeniz bölgesinde ortaya çıktığı düşünülüyor. Hatta bunun antik Mısır mitolojisindeki Tanrı Horus'u temsil ettiği de söylenir. Hani bir gözü ay, bir gözü güneş olan Horus'tan bahsediyorum. Aynı şekilde dediğim gibi antik Yunanistan'da da var olan bir inanç bu. Hatta Platon'un öğrencisi tarihçi Plutarkos, nazarı bilimsel olarak açıklamaya çalışmış. İnsan gözünün kimi zaman küçük çocukları veya hayvanları öldürebilecek güçte gözde görülmez bir ışın yaydığını söylemiş. Yani ne kadar bilimsel bir çıkarım olmuş olup tartışılır tabii. Bu arada Yunan mitolojisini düşününce gözlerin lanetine dair çeşitli hikayeler bulabiliyoruz zaten. Bakışlarıyla insanları taşa çeviren Medusa'nın laneti bunlardan en ünlüsü. Ve bu arada da Medusa demişken yere batan sarnıcını görmediysen çok tavsiye ederim. İstanbul Büyükşehir Belediyesi muazzam bir restorasyon tamamladı. Orada Roma heykel sanatının en özel örneklerinden olan Medusa başlarını görebilirsin diyerek konumuzdan geri dönüyorum. Böyle bir not çıkmak istedim çünkü ben çok çok beğendim ve çok mutlu oldum. Böyle değerli bir tarihsel yapıtın tekrardan bizlere kazandığı olmasından bu şekilde. Şimdi, artık gelelim nazar inancının psikolojik yönüne o zaman. Burada iki soru sorulabilir. İlki, bu inancın psikolojik kaynaklarının ne olduğu? Yani neden, nereden çıkmış? İnsan psikolojisine dair ne anlatıyor? Psikolojik açıdan nasıl bir işlevi var? Neyi açıklamaya çalışıyor? Tek soruyu 25 tane daha soru ekledim bu arada, neyse. İkincisi ise nazar inancının psikolojik etkileri. Nazara inanmak veya inanmamak bizi nasıl etkiliyor? Tarihsel açıdan ele aldığımızda nazar inancının bilinmeyene açıklama arzısından ve insanın anlam arayışından kaynaklandığını söyleyebilirim. Çünkü insan zihni kolay kolay boşluk kabul etmez. Özellikle de bilinmeyenden korkar. Ki tarih boyunca atalarımız doğa olayları, hastalıklar, diğer kontrol edemedikleri bilinmeyen durumları açıklamaya çalıştılar hep. Bilimsel anlayışları ve teknolojileri eksikti tabii. O yüzden de çoğu zaman bu tür olayları doğaüstü veya metafiziksel faktörlere bağladılar. Antik Yunanlılar için şimşekler ve gök gürültülerinin nedeni Zeus'tu mesela. Veya depremler tanrılar insanlara kızdığı için oluyordu. Ortaçağ Avrupası'nda yaşanmış kara ölüm diye bilinen veba salgınını görmüş insanlar için de bu felaket insanların günahları nedeniyle gerçekleşmiş bir lanetti. Slavoj Žižek bu anlam arama arzusunu güzel açıklar. Korkunç bir şey olduğunda otomatik tepkimiz ve eğilimimizin bir anlam aramak olduğunu söyler. Çünkü bir felaketi ceza olarak yorumlasak bile bunu kabul etmek bizim için daha kolaydır. Mesela Tanrı'nın bizi cezalandırdığını düşünmek, bir şeyin öylesine, nedensizce olduğunu hissetmekten daha iyidir. Yani ne kadar kötü olursa olsun burada yine bir anlam var. Sadece sebepsiz bir kör güç değil o zaman olayların arkasındaki. İşte nazar inanışının psikolojik temellerinde de bu anlamlandırma arzusu yatıyor olabilir. Bakterilerin, virüslerin, mikroorganizmaların ne olduğu bilinmezken insanlık enfeksiyonları da anlamlandırmakta zorlanıyordu. ve çeşitli inançlar üretiyorlardı. Bu bağlamda nazar inancı insanların kontrol edemedikleri ve anlayamadıkları olaylar karşısında güçsüzlük duygularının gidermelerine yardımcı olmuş olabilir. Buradan yola çıkarak nazar inancının psikolojik diğer işleminden bahsedebilirim. O da kişinin kendi sorunlarını dışarıda arama arzusu. Nasıl mesela? Şimdi, nazar ve kem göz inancının özünde yanıtlamaya çalıştığı sorular var. Ben neden hastam, mutsuz ya da üzgünüm? Neden kötü hissediyorum? Başıma neden kötü şeyler geliyor gibi. Zaten nazar inancı işte tam da bu noktada yardıma koşuyor. Öncelikle inanan kişiye bir kontrol duygusu veriyor. İçinde bulunduğum olumsuz durumu dışsal bir etkine bağlayabiliyorum böylelikle. Ve çeşitli ritüellerle, tılsımlarla bundan korunabileceğimi ya da kurtulabileceğimi düşünüyorum. İkinci sebep de şöyle. Çoğu insan psikolojik rahatsızlıkları kendisine yakıştırmakta zorluk çekiyor. Bu yüzden yaşadıklarının sebebini bu tarz metafizik etkenlere bağlamayı seçebiliyorlar. Psikolojik rahatsızlıklar veya yaşanan zorluklarla yüzleşmek, hayatın belirsizliklerini kabul etmeyi gerektiriyor. Bir de tabii bazı olumsuzluklar karşısında sorumluluk almamız da gerekiyor. Ama bazen bunları kabul etmek zor geldiğinden, mesuliyetten kaçınmak için dışsal faktörlere yönelebiliyoruz. Yani kültürel ve geleneksel olarak ortaya çıkmış bu inancın, insanların psikolojik ihtiyaçları söz konusu olduğunda bir işlevi var. Bu türden açıklamalar kısa vadede gerçekten bir rahatlama ve iyileşme sağlayabilir. Ama uzun vadede gerçek nedenleri anlamak ve iyileşmek için etkili yollara yönelmek yerine onları göz ardı etmeye de neden olabilir. Çünkü iyileşmek ve yaşamı daha iyiye götürmek ne kadar zor olursa olsun bu konuda sorumluluğumuzu da kabul etmekle mümkün. Son bir sebep daha söyleyecek olursam, burada kıskançlık ve hasetten bahsedebilirim. Freud, nazardan batı inancın en tekinsiz ve yaygıl şekillerinden biri olarak bahseder. Ve şöyle anlatır bu durumu. Aynı anda hem değerli hem de kırılgan bir şeye sahip olan herkes ötekilerin hasedinden korkar. Ve bu korku, kişinin kendisinin ötekilerin yerinde olması durumunda hissedeceği hasedi ötekilere yansıttığı ölçüde şiddetli olur. Buradan anlıyoruz ki Freud'a göre kem gözden duyulan korku, ben onun yerinde olsaydım kesin kıskanır, haset ederdim gibi bir mantık üzerinden işliyor. Kişi başkasını kendinden bilir derler ya hani biraz bunun gibi. Başkalarını kıskanmayan biri çok bariz davranışlar görmediği sürece insanlar beni kıskanıyor diye düşünmez pek. Tabii ki bu nazara inanın herkesin kıskanç olduğu anlamına da gelmiyor. Başta da dediğim gibi çoğu insan bu kültürün içine doğduğu için nazar inancına sahip aslında. Çocukluğumuzdan beri defalarca bunu duyduğumuz bu konuda korkutulduğumuz için yani. Son olarak, nazarın psikolojik etkilerini biraz ele almak istiyorum. Başta da söylediğim gibi, kendimize ve dünyaya dair temel inançlarımız, davranışlarımızı ve duygularımızı şekillendirme, olan biteni nasıl anlamlandırdığımızı belirleme gücüne sahip. Bu açıdan bir inanç olarak nazar gerçekten üzerimize etkili olabilen bir şey. Psikolojide placebo etkisinin ne olduğunu bilirsin. Başın ağrıyordur, sana gerçek bir ağrı kesici yerine bir şeker verir ve bak bu baş ağrısına çok iyi gelen bir ilaç dersem, baş ağrın gerçekten de hafifleyebilir. Sahte bir tedavi beklentilerini yönlendirerek gerçek bir iyileşme sağlayabilir. İşte bunun tersine nocibo etkisi deniyor. Bu da tam tersi negatif bir beklenti içinde olduğumuzda haliyle negatif bir etki yaşayacağımız anlamına geliyor. Mesela bir kişi bir ilacın yan etkileri hakkında çok fazla olumsuz şeyler duyarsa, ve bu ilacı kullanmaya başlarsa nocibo etkisi nedeniyle ilaçla ilgili olumsuz yan etkileri deneyimleme olasılığı artabilir. Gerçekte ilacın yan etkileri olmasa veya çok hafif olsa bile zihinsel beklentiler deneyimlenen semptomları etkileyebilir. Nazar inancı da benzer bir etkiyi tetikleme gücüne sahip. Nazara çok inanıyorum diyelim, eğer bir yerde çok fazla övgü alırsam, bana nazar değdiğine inanabilirim ve sonrasında başım ağrımaya başlayabilir mesela. Birinin bana nazarın değdiğine inanma psitesi seviyemi artırır, bu da gerçek fiziksel semptomlara yol açabilir. Ki tam da bu yüzden kem gözden en çok etkilenme ihtimali olanlar, ondan en çok korkanlardır denir. Nazara inanmayanlara ise nazar dediği pek görülmez. Burada tabii bebekler hariç diyebilirim. Çünkü inanışa göre bebekler kem gözünün ne olduğunu bilmeselerdi bundan etkilenirler. Bu enteresan bir istisna. Tabii nazar inancının yalnızca noçibo etkisi yok. Olumlu ve plasibo bir yanı da var. O da nazarı def eden ritüellerle kötü şanstan ve hastalıktan kurtulacağına inanan biri bu ritüeller sonunda gerçekten de daha iyi olabilir. Peki, bölümün sonuna gelmişken, hem göz ve nazar inancının toplumsal yönünden en önemli faydasına değinerek bitireyim. Haset etmek, bir başkasını kıskanmak, kabul etmesi belki de en zor olan duygulardan biri. Çünkü haset, bizde olmayan, bizde eksik olan bir şeyi kabul etmek anlamına gelir aslında. Toplumsal algı yönünden de böyle yıkıcı duygulara sahip olmaktan utanırız. Bu yüzden de haset ettiğimizi kabul etmemiz zordur, inkar ederiz genellikle. İşte nazar kavramı bir bakıma içsel dünyamızın pek hoş olmayan bir duygusunu bir nevi görünür kılan toplumsal bir anlatı. Çoğu zaman inkar ettiğimiz, göz ardı ettiğimiz bir duyguyu alan ve bir başkasına yansıtarak da olsa o duyguyu toplumsal bilinçle görünür kılan bir araç. Peki o zaman, sen bu konu hakkında ne düşünüyorsun? Nazara inanıyor musun? İnanıyorsan hayatın hangi noktalarında gerçek anlamda etkisini gördün? Etkisinin gördüğünü düşündüğün zamanlarda aslında işin içine üçüncü bir neden olabilir miydi? Belki bu bölümden sonra bunları düşünmek istersin. Bir sonraki patikata birlikte yürüyene dek, sana nazar değdiğini düşündürecek kadar olumsuz olaylarla karşılaşmaman dileğiyle. Görüşmek üzere.

İnsanın kendini anlaması bir ormanın içinde yürümek gibi. Kendi adımlarımızla açacağımız patikalarla kendi yolumuzu çizmemiz gerek. Ben Pınar Sabancı. PodB Medya ile beraber hazırladığımız psikopatikada bu yolları beraber keşfediyoruz.

Merhaba. Bugün kültürümüze çok yaygın olan bir inanış hakkında konuşacağım. Yani nazar hakkında.

Bu toplumumuzda o kadar yerleşik ve yaygın bir inanç ki, birçok yeni doğan bebeğin bileğinde, evlerin dış kapısında, arabaların arkasında bir nazar boncuğu veya nazar değmesin maşallah gibi ifadeler görmek mümkün. Nazar var mıdır, yok mudur tartışıla dursun. Söyleyebileceğimiz net bir şey var ki, o da nazarın objektif verilerle bilimsel anlamda kanunlanabilir bir şey olmadığı.

Biliyorum, çok ciddi anlamda nazarın hayatlarımızı kontrol ettiğine inananlar var. Bunun da arkasında birçok sebep var. Ben de bir psikolog olarak konuyu sosyolojik ve bilimsel bir yerden ele almak istiyorum. Bilim felsefesinin en önemli isimlerinden biri Karl Popper, belki biliyorsundur. Popper'a göre, bilimi bilim olmayandan ayırmanın en önemli kriteri yanlışlanabilirlik ilkesi.

Bu ilkeye göre bir teorinin bilimsel olarak kabul edilmesi için mutlaka test edilebilmesi ve yanlış olduğunun makul bir şekilde kanıtlanabilmesi gerekiyor. Nazar ise metafizik bir kavram ve dolayısıyla onu deneysel olarak ölçmemiz ve yanlışlayabilmemiz de mümkün değil. Yani söz gelimin nazar ölçer diye bir alet icat edilmediği sürece veya farklı bilimsel bir teknikle bu göremediğimiz bazı enerjiler keşfetmediğimiz sürece bu durum böyle kalmaya da devam edecek.

Nazar hakkında bilimsel bir şeyler söyleyemesen bile, nazar inancı hakkında bir şeyler söylemen mümkün. Nazarı bir toplumsal fenomen, toplumda yaygın bir inanç olarak ele alıp bu inancın kökenleri, nedenleri ve üzerimizdeki etkileri hakkında konuşmak istiyorum. Daha önceki bölümlerde çok kez bahsettim. Biliyorsunuzdur belki, kendimize ve dünyaya dair temel ilançlarımız bizim davranışlarımızı ve duygularımızı şekillendiriyor.

Yani bir anlamda inandığımız şey, kendini gerçekleştiren kehanet gibi gerçek oluyor. Ben başarısız olacağım dersek ömür boyu mesela, özgüvenimizle motivasyonumuz da eksik olacağı için bu uğurda doğru adımları atmamamız çok olası. Halbuki ben ne olursa olsun bunu başaracağım inancıyla hareket eden biri çok daha azimli gayretli olur, zihnindeki hedefe ulaşmak uğruna atar tüm adımlarını. Bu anlamda inan çok kuvvetli bir şey ve nazarı da bu açıdan düşünürsek kendisi olmasa bile ona olan inancımız etkileyebiliyor bizi. Hani hatta derler ya nazar eğer inanırsan değer diye işte ondan bahsediyorum aslında. Şimdi öyle veya böyle bu kültürün içinde büyüdük. O yüzden hepimiz aşinayız nazar kavramına.

Onun ne olduğunu uzun yüzde diye anlatmaya da gerek yok. Ama kısaca şöyle diyeyim. Nazar bir tür lanet aslında. Yani kıskançlık ve haset duygularıyla çok yakından ilişkili bir lanet. Bu özellikle büyük bir başarı elde eden veya bir özelliğe fazlaca sahip birinin etrafındakileri kıskançlığının çektiği inancından kaynaklanıyor.

Yani işte güzel bir aile, mutlu bir hayat, güzellik, çekicilik, atletik başarı, kariyer, maddiyat, aşk... Birçok alanda olabilir bu. Hasret oldukça yıkıcı arzular içeren bir duygu. Yani onda var, bende yok, o zaman onda da olmasın gibi bir mantık üzerinden ilerliyor. İşte başkasına karşı bu yıkıcı arzuların

bir tür enerjisel yansıması olduğuna inanmak şeklinde ifade edebilirim nazar inancını. Ve bu enerjisel yansımanın da doğrudan göz ve bakışla ilgili olduğu düşünülür ki nazar savar göz sembolünü bir çoğumuz hayatımızın bir döneminde mutlaka takmışızdır. Dediğim gibi artık içimize işlemiş kültürel bir olgu bu. Bu arada nazar kelimesinin etimolojik olarak da gözle ve bakışla ilişkisi var zaten. Nazar Arapça'da bakış demek. Zaten nazar için kullanılan alternatifler de yine gözle ilgili, kem göz veya göz değmesidiriz mesela.

Yani genel bir yerden baktığımızda nazar için haset dolu bakış diyoruz. Ama tek tanıma bu değil. Çünkü aslında yalnızca kötü bakıştan değil, tam tersi. Aşırı sevgiden de nazar değiyor diye bir inancımız var. Yeni doğan bebekler için en çok annenin nazarı değer denilir mesela. Hatta kültürümüzdeki inanışa göre övgüler bile maşallah gibi koruyucu bir ifadeyle desteklenmezse nazar çekebilir insanın üzerine.

Bir de tabii halk arasında mavi gözlü insanların nazarının daha kuvvetli olduğuna da inanılır. Hatta bazı kimseler mavi gözlülerin kötü niyetli, kıskanç, başkalarına zarar vermekten hoşlanan kimseler olduğunu söyleyecek kadar ileri gider. Hiçbir bilimsel temeli yok tabii bu düşüncenin. Yani bunu söylemeye bile gerek yok sanırım. Bunlar sadece hurafe.

Neden özellikle mavi gözlüler dersek, bu inanışın tarihsel bir açıklaması var. Şimdi mavi göz-nazar ilişkisi özellikle Akdeniz coğrafyasında yaygın olan bir inanış. Ve mavi göz buralarda sık rastlanan bir genetik özellik değil. Mavi gözün genetik nadirliği, nadiri olan şeylere yönelik merak ve korku zamanla mitlere dönüşmüş olabilir o yüzden. Özellikle yabancıların mavi gözlü olduğunu düşününce buradan kaynaklanıyor olabilir diye düşünülüyor. Sonuçta nazar ötekinin kötü bakışı üzerinden geçiyorsa,

toplumda azınlık olan, yabancı kişilere duyulan korku, yani bir tür kültürel ötekileştirme sonucu ortaya çıkmış olabilir. Tabi bu düşünce, bu temelsiz inancı açıklamak için bir teori yalnızca. Temelsiz diyorum. Çünkü yoksa herkesin mavi gözlü olduğu Norveç'te insanlar nazar değmesinden ayaklarını sürdüremezlerdi diye düşünüyorum.

Bu arada Akdeniz coğrafyası demişken şunu da söyleyeyim. Nazara inananlar bir tek Türkler değil veya kültürel anlamda İslam coğrafyasına hasbı inanış da değil bu. Birbirinden çok farklı, uzak ve bağlantısız görünen kültürlerde bile bu inanış var. Mesela bir araştırma dünya nüfusunun yaklaşık %40'ının nazara inandığını ortaya koyuyor. Burada tabi coğrafya üzerinden farklılıklar var yani. Amerika deyince nüfusun yaklaşık %16'sı kadarının kem gözün gazabına inandığını düşünülüyor.

Ama tabii özellikle Akdeniz ve Orta Doğu coğrafyasına geldiğimizde bu inanç %60-%90'lara kadar çıkabiliyor.

İtalya, Fransa, Yunanistan, Suudi Arabistan, İskoçya, Hindistan... O kadar farklı kültürlerde var ki nazar olgusu. Ve hepsinde de ondan korunma yöntemleri çok çeşitli. Bizim nazar boncuğu gibi İtalyanların ve Yunanlıların da çeşitli tılsımları var korunmak için. Bir de yine tabii çoğu kültürde onu defetmenin yolu çeşitli dualar ve ritüellerden geçiyor. Bizim kültürümüzde bunlardan en meşhuru herhalde kurşun döktürmek.

Diğer kültürlerde de farklı uygulamalar var dediğim gibi. Bu inancın bu denli yaygın olmasının en büyük nedenlerinden biri de köklerinin çok ama çok eskilere uzanıyor olması. Nazar inancının geçmişi neredeyse insanlık tarihi kadar eski. Sümerler, Babiller, Mısırlılar, Yunanlılar bu uygarlıkların hepsinde kötü niyetli kişiyle içlerindeki kötülükleri gözleri aracılığıyla dışarı yansıttığına inanılıyordu.

Hatta arkeolojik bulgulara göre ilk nazar boncuğu M.Ö. 2300 yıllara dayanıyor. Tabii bu en eski nazar boncuğu dediğin, bugün bildiğimiz nazar boncuklarından epey farklı, bir nevi nazardan koruduğuna inanan bir tılfın daha çok. Ve Suriye'de, yani medeniyetlerinin beşiği Mezopotamya'da bulunmuş o da. Bugün bildiğimiz, her yerde gördüğümüz anlamda mavi boncuğun da ilk olarak M.Ö. 1500'lü yıllarda Akdeniz bölgesinde ortaya çıktığı düşünülüyor.

Hatta bunun antik Mısır mitolojisindeki Tanrı Horus'u temsil ettiği de söylenir. Hani bir gözü ay, bir gözü güneş olan Horus'tan bahsediyorum. Aynı şekilde dediğim gibi antik Yunanistan'da da var olan bir inanç bu. Hatta Platon'un öğrencisi tarihçi Plutarkos, nazarı bilimsel olarak açıklamaya çalışmış.

İnsan gözünün kimi zaman küçük çocukları veya hayvanları öldürebilecek güçte gözde görülmez bir ışın yaydığını söylemiş. Yani ne kadar bilimsel bir çıkarım olmuş olup tartışılır tabii. Bu arada Yunan mitolojisini düşününce gözlerin lanetine dair çeşitli hikayeler bulabiliyoruz zaten.

Bakışlarıyla insanları taşa çeviren Medusa'nın laneti bunlardan en ünlüsü. Ve bu arada da Medusa demişken yere batan sarnıcını görmediysen çok tavsiye ederim. İstanbul Büyükşehir Belediyesi muazzam bir restorasyon tamamladı. Orada Roma heykel sanatının en özel örneklerinden olan Medusa başlarını görebilirsin diyerek konumuzdan geri dönüyorum. Böyle bir not çıkmak istedim çünkü ben çok çok beğendim ve çok mutlu oldum. Böyle değerli bir tarihsel yapıtın tekrardan bizlere kazandığı olmasından bu şekilde.

Şimdi, artık gelelim nazar inancının psikolojik yönüne o zaman. Burada iki soru sorulabilir. İlki, bu inancın psikolojik kaynaklarının ne olduğu? Yani neden, nereden çıkmış? İnsan psikolojisine dair ne anlatıyor? Psikolojik açıdan nasıl bir işlevi var? Neyi açıklamaya çalışıyor? Tek soruyu 25 tane daha soru ekledim bu arada, neyse.

İkincisi ise nazar inancının psikolojik etkileri. Nazara inanmak veya inanmamak bizi nasıl etkiliyor? Tarihsel açıdan ele aldığımızda nazar inancının bilinmeyene açıklama arzısından ve insanın anlam arayışından kaynaklandığını söyleyebilirim. Çünkü insan zihni kolay kolay boşluk kabul etmez. Özellikle de bilinmeyenden korkar. Ki tarih boyunca atalarımız doğa olayları, hastalıklar, diğer kontrol edemedikleri bilinmeyen durumları açıklamaya çalıştılar hep. Bilimsel anlayışları ve teknolojileri eksikti tabii. O yüzden de çoğu zaman bu tür olayları doğaüstü veya metafiziksel faktörlere bağladılar. Antik Yunanlılar için şimşekler ve gök gürültülerinin nedeni Zeus'tu mesela. Veya depremler tanrılar insanlara kızdığı için oluyordu. Ortaçağ Avrupası'nda yaşanmış kara ölüm diye bilinen veba salgınını görmüş insanlar için de bu felaket insanların günahları nedeniyle gerçekleşmiş bir lanetti.

Slavoj Žižek bu anlam arama arzusunu güzel açıklar. Korkunç bir şey olduğunda otomatik tepkimiz ve eğilimimizin bir anlam aramak olduğunu söyler. Çünkü bir felaketi ceza olarak yorumlasak bile bunu kabul etmek bizim için daha kolaydır. Mesela Tanrı'nın bizi cezalandırdığını düşünmek, bir şeyin öylesine, nedensizce olduğunu hissetmekten daha iyidir.

Yani ne kadar kötü olursa olsun burada yine bir anlam var. Sadece sebepsiz bir kör güç değil o zaman olayların arkasındaki. İşte nazar inanışının psikolojik temellerinde de bu anlamlandırma arzusu yatıyor olabilir. Bakterilerin, virüslerin, mikroorganizmaların ne olduğu bilinmezken insanlık enfeksiyonları da anlamlandırmakta zorlanıyordu. ve çeşitli inançlar üretiyorlardı. Bu bağlamda nazar inancı insanların kontrol edemedikleri ve anlayamadıkları olaylar karşısında güçsüzlük duygularının gidermelerine yardımcı olmuş olabilir. Buradan yola çıkarak nazar inancının psikolojik diğer işleminden bahsedebilirim. O da kişinin kendi sorunlarını dışarıda arama arzusu.

Nasıl mesela? Şimdi, nazar ve kem göz inancının özünde yanıtlamaya çalıştığı sorular var. Ben neden hastam, mutsuz ya da üzgünüm? Neden kötü hissediyorum? Başıma neden kötü şeyler geliyor gibi. Zaten nazar inancı işte tam da bu noktada yardıma koşuyor.

Öncelikle inanan kişiye bir kontrol duygusu veriyor. İçinde bulunduğum olumsuz durumu dışsal bir etkine bağlayabiliyorum böylelikle. Ve çeşitli ritüellerle, tılsımlarla bundan korunabileceğimi ya da kurtulabileceğimi düşünüyorum. İkinci sebep de şöyle. Çoğu insan psikolojik rahatsızlıkları kendisine yakıştırmakta zorluk çekiyor.

Bu yüzden yaşadıklarının sebebini bu tarz metafizik etkenlere bağlamayı seçebiliyorlar. Psikolojik rahatsızlıklar veya yaşanan zorluklarla yüzleşmek, hayatın belirsizliklerini kabul etmeyi gerektiriyor. Bir de tabii bazı olumsuzluklar karşısında sorumluluk almamız da gerekiyor. Ama bazen bunları kabul etmek zor geldiğinden, mesuliyetten kaçınmak için dışsal faktörlere yönelebiliyoruz. Yani kültürel ve geleneksel olarak ortaya çıkmış bu inancın, insanların psikolojik ihtiyaçları söz konusu olduğunda bir işlevi var.

Bu türden açıklamalar kısa vadede gerçekten bir rahatlama ve iyileşme sağlayabilir. Ama uzun vadede gerçek nedenleri anlamak ve iyileşmek için etkili yollara yönelmek yerine onları göz ardı etmeye de neden olabilir. Çünkü iyileşmek ve yaşamı daha iyiye götürmek ne kadar zor olursa olsun bu konuda sorumluluğumuzu da kabul etmekle mümkün. Son bir sebep daha söyleyecek olursam, burada kıskançlık ve hasetten bahsedebilirim.

Freud, nazardan batı inancın en tekinsiz ve yaygıl şekillerinden biri olarak bahseder. Ve şöyle anlatır bu durumu. Aynı anda hem değerli hem de kırılgan bir şeye sahip olan herkes ötekilerin hasedinden korkar. Ve bu korku, kişinin kendisinin ötekilerin yerinde olması durumunda hissedeceği hasedi ötekilere yansıttığı ölçüde şiddetli olur. Buradan anlıyoruz ki Freud'a göre kem gözden duyulan korku, ben onun yerinde olsaydım kesin kıskanır, haset ederdim gibi bir mantık üzerinden işliyor.

Kişi başkasını kendinden bilir derler ya hani biraz bunun gibi. Başkalarını kıskanmayan biri çok bariz davranışlar görmediği sürece insanlar beni kıskanıyor diye düşünmez pek. Tabii ki bu nazara inanın herkesin kıskanç olduğu anlamına da gelmiyor. Başta da dediğim gibi çoğu insan bu kültürün içine doğduğu için nazar inancına sahip aslında. Çocukluğumuzdan beri defalarca bunu duyduğumuz bu konuda korkutulduğumuz için yani. Son olarak, nazarın psikolojik etkilerini biraz ele almak istiyorum. Başta da söylediğim gibi, kendimize ve dünyaya dair temel inançlarımız, davranışlarımızı ve duygularımızı şekillendirme, olan biteni nasıl anlamlandırdığımızı belirleme gücüne sahip.

Bu açıdan bir inanç olarak nazar gerçekten üzerimize etkili olabilen bir şey. Psikolojide placebo etkisinin ne olduğunu bilirsin. Başın ağrıyordur, sana gerçek bir ağrı kesici yerine bir şeker verir ve bak bu baş ağrısına çok iyi gelen bir ilaç dersem, baş ağrın gerçekten de hafifleyebilir.

Sahte bir tedavi beklentilerini yönlendirerek gerçek bir iyileşme sağlayabilir. İşte bunun tersine nocibo etkisi deniyor. Bu da tam tersi negatif bir beklenti içinde olduğumuzda haliyle negatif bir etki yaşayacağımız anlamına geliyor. Mesela bir kişi bir ilacın yan etkileri hakkında çok fazla olumsuz şeyler duyarsa, ve bu ilacı kullanmaya başlarsa nocibo etkisi nedeniyle ilaçla ilgili olumsuz yan etkileri deneyimleme olasılığı artabilir. Gerçekte ilacın yan etkileri olmasa veya çok hafif olsa bile zihinsel beklentiler deneyimlenen semptomları etkileyebilir.

Nazar inancı da benzer bir etkiyi tetikleme gücüne sahip. Nazara çok inanıyorum diyelim, eğer bir yerde çok fazla övgü alırsam, bana nazar değdiğine inanabilirim ve sonrasında başım ağrımaya başlayabilir mesela. Birinin bana nazarın değdiğine inanma psitesi seviyemi artırır, bu da gerçek fiziksel semptomlara yol açabilir. Ki tam da bu yüzden kem gözden en çok etkilenme ihtimali olanlar, ondan en çok korkanlardır denir.

Nazara inanmayanlara ise nazar dediği pek görülmez. Burada tabii bebekler hariç diyebilirim. Çünkü inanışa göre bebekler kem gözünün ne olduğunu bilmeselerdi bundan etkilenirler. Bu enteresan bir istisna. Tabii nazar inancının yalnızca noçibo etkisi yok. Olumlu ve plasibo bir yanı da var. O da nazarı def eden ritüellerle kötü şanstan ve hastalıktan kurtulacağına inanan biri bu ritüeller sonunda gerçekten de daha iyi olabilir.

Peki, bölümün sonuna gelmişken, hem göz ve nazar inancının toplumsal yönünden en önemli faydasına değinerek bitireyim. Haset etmek, bir başkasını kıskanmak, kabul etmesi belki de en zor olan duygulardan biri. Çünkü haset, bizde olmayan, bizde eksik olan bir şeyi kabul etmek anlamına gelir aslında.

Toplumsal algı yönünden de böyle yıkıcı duygulara sahip olmaktan utanırız. Bu yüzden de haset ettiğimizi kabul etmemiz zordur, inkar ederiz genellikle. İşte nazar kavramı bir bakıma içsel dünyamızın pek hoş olmayan bir duygusunu bir nevi görünür kılan toplumsal bir anlatı. Çoğu zaman inkar ettiğimiz, göz ardı ettiğimiz bir duyguyu alan ve bir başkasına yansıtarak da olsa o duyguyu toplumsal bilinçle görünür kılan bir araç.

Peki o zaman, sen bu konu hakkında ne düşünüyorsun? Nazara inanıyor musun? İnanıyorsan hayatın hangi noktalarında gerçek anlamda etkisini gördün? Etkisinin gördüğünü düşündüğün zamanlarda aslında işin içine üçüncü bir neden olabilir miydi? Belki bu bölümden sonra bunları düşünmek istersin. Bir sonraki patikata birlikte yürüyene dek, sana nazar değdiğini düşündürecek kadar olumsuz olaylarla karşılaşmaman dileğiyle. Görüşmek üzere.

Bu bölüm silindiği için detayları göremiyorsunuz.

full

Silinmiş Şov

Silinmiş Bölüm

"İnsan, hayatında en azından bir kez, bildiği her şeyden şüphe etmeli..." diye yazar Rene Descartes başyapıtı Meditasyonlar'da. Geçtiğimiz sene Descartes'in bu fısıltısı göz ardı edemeyeceğim bir raddeye ulaştı. Bugüne dek sürekli tuğlalar eklemek suretiyle geliştirmekte olduğum varlık ve dünya görüşüne birkaç düzine daha tuğla koymadan önce şunu sordum kendime, "Ya inşa etmekte olduğum yapının altındaki zemin eksik ve hatta kusurlu ise?" Bu yüzden bir projeye başlıyorum. Hem fiziksel hem zihinsel olarak yola koyulacak Asya'dan başlayarak 5 ayrı serüvende farklı kültürlerin varlık ve yaşam felsefelerini anlamaya çalışacağım. Podbee Media ile ortak yapımcı olduğumuz bu yolculuğun ilk durağı Asya'da Hinduizm, Budizm ve Zen'i olabildiğince deneyimleyeceğim. Macera başlıyor…

Instagram
Twitter
Website

------- Podbee Sunar -------

Bu podcast, On Dijital Bankacılık hakkında reklam içerir. Bankacılık On'la Rahat. Dünya Döndükçe EFT-Havale- Fast Ücreti Yok. ON Mobil'i _ndir! 
Bu podcast, Pegasus hakkında reklam içerir. Yeni seyahat rotanı planlamak için hemen https://www.flypgs.com/ ’u veya Pegasus Mobil uygulamasını ziyaret et!
Bu podcast, Garanti BBVA hakkında reklam içerir. 

See Privacy Policy at https://art19.com/privacy and California Privacy Notice at https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.

Descartes'in Fısıltısı: Bir Yolculuk Projesi

Felsefenin İzinde

Ne? Neden? Nasıl? Bu bilgiyle ne yapacağım? Tanrı öldü. Postmodernizm'den ne anlamalıyız gerçekten? Nedir bu dialektik dedikleri? Sanırım ben bir at bineğiyim. Varoluşunun hakkını ver. Gerçeklik gerçeklikten sürüldü. Üzerimde yıldızlı gök, içimde ahlak yasası.

6 Ocak 2023 ve ben biraz önce eşyalarımı topladım.

Podcast'e Soru Sor

Kaydet - Dinle - Gönder

Bildirimler

Biraz Mola🐳🐚

Her hafta eklenen yeni bölümleri kaçırma!

Podbee yeniliklerinden haberdar ol!