Çikolata artık lüks mü olacak? | Araştırma Notları #24

1:03Ve baktığımızda da bu hızlı fiyat artışı Afrika'daki büyük kakao işleyicilerinin üretimini aksattı. Çünkü kakaoyu çikolataya dönüştüren bu üreticiler artık kakao çekirdeklerini satın alamıyorlar yüksek fiyatlar sebebiyle. Peki ne oldu da kakao fiyatları bu kadar yükseldi? Önce kakao çekirdeklerinden ben kısaca bahsetmek istiyorum.

1:22Kakao ağaçları sadece ekvator çevresine dar bir bantla yetişiyor. Bu yüzden Firdişi sahili, Ghana, Kamerun ve Nijerya'dan oluşan dört Batı Afrika ülkesi Dünya kakao arızanın neredeyse %75'ini üretiyor. Hatta Reuters'ın belirttiğine göre fil dışı sahilde tek başına dünya kakao üretimi neredeyse yarısını karşılıyor. Tarımsal emtiyalarla ilgilenenler bilirler.

1:46La Nina ve El Nino diye iki küresel hava olayı var. Kakaodaki yükselişin sebebi de aslında El Nino hava olayı. Yani aşırı ısınma sebebiyle kakao çekirdeklerinin kuruması ve uzun bir süredir yeni ağaçlara yatırım yapamamasından dolayı şu anda kakao fiyatlarının yükselişini takip ediyoruz. Bu endişelere ek olarak küresel kakao üretimi tehdit eden bir virüs salgını da gündemde.

2:11Bu da elbette arz ve talep arasında büyük bir fark yaratarak severek tükettiğimiz çikolatanın fiyatının artmasına neden oluyor. Uluslararası Kakao Örgütü'ne göre kakao piyasası geçen sezonki 74.000 tonluk açığa kıyasla bu sezon tam 374.000 ton açık verecek.

2:28Ayrıca kakao arzı denklemin sadece bir tarafı çünkü analistlere göre çikolatanın artık oldukça ulaşılabilir olmasıyla talep de son 30 yılda ikiye katlandı. Fil dişi sahili ve Ghana'daki önemli kakao fabrikaların belirttiklerine göre çekirdek satın alamadıkları için üretim ya azalmış ya da durmuş durumda. Bu durumda aslında dünya çikolata fiyatlarının yükselmesine neden olabilir. Çikolata üreticileri son 3 yılda zayıf kakao hasadı yüzünden ürünlerine zam yaptı.

2:59Ama bu zayıf hasadın devam etmesi durumunda kakao fiyatları ve dolayısıyla çikolata fiyatları daha da artabilir. Şöyle bir sistem var aslında kakaoda Afrika'daki çiftçiler bu kakao çekirdeklerini yerel tüccarlara satıyorlar. Onlar da işleyicilere veya küresel çikolata üreticilerine satıyorlar. Ama bu son yükseliş bu sistemi tamamen alt üst etti diyebiliriz.

3:22Kakao çekirdeğinden sadece çikolatanın yanı sıra kakao yağı, kakao tozu ve kakao likörü gibi yan ürünlerle üretiliyor ve bu ürünler Nesle, Hershey, Mondelez gibi dev çikolata üreticilerine satılıyor. Baktığımızda ise çikolata üreticileri çoktan fiyatları arttırmış durumda. Bir pazar araştırmasına göre Amerika'daki marketler geçen yıl çikolata ürünleri için %12'ye yakın zam uygulamış. %12 belki bize çok düşük geliyor olabilir ama Amerika'daki enflasyonun %3-4 seviyelerinde olduğunu da burada ben hatırlatayım.

3:54Uluslararası kakao örgütü, küresel kakao üretiminin bu sezon %11 azalışla 4,5 milyon metrik ton olmasını bekliyor. Yine araştırmalara göre, Batı Afrika'daki çekirdek krizinin ciddiyetine dayanarak, kakao piyasasının gelecek sezonda da bir açık yaşaması raporlanıyor. Citi analistleri de kakao fiyatlarının ton başına 10 bin dolara kadar yükselebileceğini ve 2025'in ikinci yarısına kadar fiyatların yüksek kalabileceğinden bahsediyor. Yine talebi ölçen bir gösterge olan kakao öğütme hacminin ise işleyicilerin çekirdek satın almakta zorlanması nedeniyle %5'e yakın düşüşle 4.78 milyon metrik tona gerilemesi ve daha yüksek bir fiyattan daha az yağ alımı sebebiyle çikolata üreticilerinde fiyatlarının arttırılmasından neden olabiliyor.

4:43Yani kakao krizi ABD borsalarında işlem gören çikolata ve kakao ürünleri üreten şirketleri olumsuz etkileyebilir. Bu şirketler neler diye baktığımızda Nestle, Hershey, Mondelez ve Arthur Daniels Midland gibi büyük gıda ve tarım şirketleri yer alıyor. Yurt içi piyasalarda da ülker karşımıza çıkıyor bunu da ekleyelim. Bu şirketler kakao fiyatlarındaki artış nedeniyle maliyetlerin yükselmesi karşı karşıya ve bu da tabii ki onların karlılıklarını Çikolata üreticileri genellikle riskten korunmak için vadeli işlem piyasasını kullanıyorlar.

5:19Kontrat satın alıyorlar. 8-9 ay sonrasında ilişkin kontratlarla kendilerini korumuş oluyorlar aslında. Geçtiğimiz haftalarda da Morgan Stanley analistleri Hershey'nin hisse notunu düşürmüştü. Gerekçi olarak da Kakao'da geçen yıl başlayan yükselişi muhtemelen 2025'te şirkete yetişeceğini söylemişlerdi.

5:40Yani genel olarak raporlara ve beklentilere baktığımızda bu krizin 2025'e kadar devam edebileceğini söyleyebiliriz. Yine önümüzdeki hafta küresel piyasalarda kutlanacak Paskalya bayramında çikolata talebinin ne yönde seyrettiğini takip edeceğiz. Ulusal Perakende Federasyonu'nun anketine göre Amerikalı tüketicilerin yaklaşık %90'ı bu yıl Paskalya'da çikolata veya şekerleme alacaklar. Paskalya'da çikolatada dahil olmak üzere toplam şeker harcaması ise 3,1 milyar dolar olması tahmin ediliyor ki bu rakamın tüm zamanların ikinci en yüksek rakamı olduğunu da belirtelim.

6:18Çikolata üreticileri ise maliyetleri kısmak için gramaj, küçültme veya çikolatalarda kullanılan kakao yağı yerine daha ucuz bir alternatif olan palm yağını kullanma gibi yöntemlere başvurmayı da değerlendiriyorlar. Evet bölümün sonuna yaklaşırken çikolata severler dikkat diyorum çünkü tıpkı annelerimizin Dedelerimizin bahsettiği gibi bayramlarda çikolata yeme olayı sanırım önümüzdeki dönemlerde belki biz yaşamasak da torunlarımızla karşılaşılabilecek bir sorun olarak görünüyor. Çünkü kakao arzının bu kadar kısılması ve talebin katlanarak artması durumunda fiyatlar artık lüks seviyesine çıkılacak gibi. Bugünlük bu kadar diyelim.

6:58Bana vakit ayırdığınız için teşekkür ederim. Bir sonraki bölümde başka bir konuyla tekrar görüşmek üzere. Hoşçakalın.