Nasıl zengin olunur? / Parayı Takip Etmek #14

0:47Olanlar neden oluyorlar? Hangi alanlarda ne tip püf noktaları var? Biraz bunu konuşmak istiyorum. Tabi hani dinleyenlere de ufak bir not, bu konuştuklarımız mutlak gerçekler değildi.

0:58Öyle olsaydı bu podcast'ı kendi özel adamızda tatil yaparken çekiyor olurduk. O yüzden burada sadece nasıl zengin olunur sorusu üzerine yazılıp çizilenlerden, düşüncelerden ve stratejilerden bahsedeceğiz. Bunu yaparken de aslında... hem Spotify'da hem Apple Podcast'da bu konu üzerine çekilmiş onlarca bölümden biraz daha farklılaşarak farklı bakış açılarını, farklı konuları en azından ele almaya çalışacağız.

1:28Umuyorum ki tek bir cümle dahi kafanızda bir ışık yakabilir ve kişisel finans yönetimine, yatırıma yönelik katkı sağlayabilir. Şimdi başlamadan önce yine her bölümde olduğu gibi bu bölümün de bir kaynaklarından bahsedeyim. Görece az kaynağımız var ama az ve öz diyebileceğim dolu kaynaklar. Birincisi, Morgan Housel'ın Paranın Psikolojisi kitabı yakın zamanda Türkçe'ye de çevrildi.

1:52Bu bölüm sonrası okumalar yapmanızı önerebilirim. Onun yanında, Anton Crile'ın Retail Traders, yani küçük yatırımcı üzerine yaptığı, küçük ve kurumsal yatırımcı üzerine yaptığı bir YouTube'da yayınlanan semineri var. Yaklaşık bir buçuk iki saat olması lazım. Yine bölüm sonrası onu da izlemenizi öneririm.

2:12Şimdi, Lafı uzatmadan şimdi paraya bakış açımız üzerinden konuya vakslamak isterim. Lakin hani dinleyenler sıkıcı bulurlarsa direkt borsada para kazanma bölümüne veya fırsat avcılığı yaptığımız fırsatı takip edip parayı takip edip nerelerden nasıl para kazanılabileceğini değindiğimiz fırsat avcılığı bölümüne de atlayabilirler. Parayla olan ilişkimiz üzerine konuşacak olursak herkesin farklı bir ilişkisi var, bu çok net. Paraya bakış açılarımız farklı.

2:43Farklı ülke, farklı zenginlik seviyesinden gelen insanların da, aynı ülke farklı ekonomik refah, depresyon dönemlerindeki insanların da aslında paraya olan bakışı farklılaşıyor. Örneğin düşük enflasyon dönemlerinde yaşayan insanların sabit getirili varlıklara yatırım yapma eğilimleri artıyor ve çok büyük kazanç beklentisi ve hırsı içerisine girmiyor. Yüksek enflasyon döneminde ise bu tam tersi oluyor ve küçük tutarlar mutlu etmiyor, hırs ve risk algısı yükseliyor. Yarın almak istediğin ürün daha da pahalı olacak düşüncesiyle kimi zaman harcamalar ve hane halkı talebi yükselebiliyor.

3:17Özetleyen işte herkesin parayla olan ilişkisi farklı. Lakin zengin olmak burada ana hedefse, bence parayla olan ilişkimizde yapılmaması gereken ortak bir nokta, ortak bir hata aslında karşımıza çıkıyor. O da aslında parayı küçümsemek. Geçenlerde bir tweet gördüm.

3:35Bu adamın indirim kartlarını kullanıyor ve bunları listelemiş. Falanca kartla falanca ödemelerinizi yaparsanız havadan böyle aylık 1000-1500 lira cebinizde kalıyor demiş. merak ettim bir menşinlere baktım insanlar o kadar küçümsemeye başlamış ki 1000 lirayı baya bir şaşırdım buna hani tamam kabul ediyorum 5 yıl önceki satın alma gücüne sahip değil bu meblağ ama hani başımızı çevirebileceğimiz bir tutar da değil ya dolayısıyla ben şu sonuca varıyorum biraz senin fikrinde merak ettiğim alanlardan biri bu Bence parayı küçümseyen hiç kimse zengin olamaz. Ve zengin olanlar arasından parayı küçümsemeye başlayanlar da bu zenginliklerini uzun süre koruyamazlar diye düşünüyorum.

4:26Sen ne dersin bu zenginliğe ulaşma noktasında insanın parayla olan ilişkisine? Hani nasıl, şu anda nasıl olmalı? Ve genel olarak insanlardaki bu parayı küçümseme davranışına bakışın. ya şimdi aslında söylediğin noktalardan en önemlisi dönem dönem paraya bakışımızın evet değişmesi ve bunun enflasyonla kolay paraya ulaşmayla artık kültürel bakış açılarıyla belki politikayla da şekilleniyor olması ya şimdi birçok tabii farklı insanlar var yani anneden babadan bir şeyler kalmış daha kolay risk alabilecek durumda insanlar var bir de gerçekten hayatı boyunca kendi çabalamış bir şekilde para biriktirerek yatırım yapmaya çalışan ve bir şekilde yükselmeye çalışan bulunduğu orta segment alt segmentten bir yukarıya çıkmaya çalışan gruplar var tabi herkesin bakışı bu gruplarda da farklı oluyor yatırma bakışı da farklı oluyor ama hani benim tecrübem tabi uzun yıllardır piyasadayım farklı insanlarla konuşuyorsun bakış açılarını görüyorsun ama

5:37bugün gerçekten profesyonel olarak bu işi yapanlar hani yıllık yüzde beş yüzde on hatta otuz yıllık yüzde on kazanç bile dolar bazında onlar için çok iyi yatırımlar haline gelebiliyor ve zenginliği bir şekilde koruyabilmesi ya da ulaşabilmesi anlamına geliyor ama işte öyle bir önemli büyük bir kitle var ki gelir dağılımı eşsizliğinden çok uzun yıllar etkilenmiş ve bundan nasıl çıkarım enflasyonla nasıl mücadele ederim durumunda olan bir kitle var bu da senin bahsettiğin en ufak rakamları bile küçük görür durumda maalesef doğası gereği çünkü bir yaptığı yatırımdan 100x 50x çarpan logaritmik parabolik şekilde para kazanamazsa onun için hiçbir şey değişmeyecek bu dünyada dolayısıyla hiçbir zaman zengin olamayacak öyle düşünüyorum Ama bu işe, bu işte tabii vade çok önemli. Yani hiçbir şey bir günde olmuyor. Yatırım da bir günde olmuyor, zenginlik de bir günde olmuyor. Dolayısıyla çok önemli bir yatırımı önce kendine yapman gerekiyor.

6:50O yatırımın dönüşümü için uzun yıllar beklemen gerekiyor. Belki sıfırdan başlayan biri ancak çocuklarını zengin edecek kapasiteye hayatı boyunca ulaşabilir. Dolayısıyla biraz ben hep vade kısmına çok takılıyorum. Biz genellikle toplum olarak da kısa vadeciyiz kısa vadede nasıl vururum az riskle nasıl yüksek kazanç sağlarım diye bakıyoruz ve böyle zenginliğe ulaşırım diye bakıyoruz ama maalesef bu bu kumar yani bu kumarın dışına çıkmıyor ve burada da kazanma şansınız maalesef %50'nin çok aşağısında ki daha önceki bölümlerde de muhtemelen senle konuşmuştuk bunu %51 %50.3 bile yapabilmek

7:34kazanma stratejinizi bir şekilde kendi lehinize çevirebilmek aslında uzun vadede çok önemli iken tabi biz buralara hiç bakmadığımız için gittikçe daha da dibe gidiyoruz diyebilirim ben böyle bakıyorum Said. Peki yani şu nokta ne kadar önemli oluyor hani bahsettik ya evet ya bu arada şeyi de çok net anlıyorum hani kendi nasıl diyeyim zenginlik düzeyini veya sosyoekonomik segmentini değiştirebilmek, atlatabilmek için Evet hani belki bin lira hiçbir şey değiştirmeyecek onun hayatında. Ama biraz daha aslında bir felsefe olarak şey yapılabilir, kabul edilebilir. Hani bin lira dahi şey olsa saygı duyulacak bir meblağ olarak görülse ve bin lira kazandığında da evet belki segment atlamadın ama segment atlama yolunda o inşa ettiğin merdivenin bir basamağı o.

8:35çünkü diğer türlü bu basamakları oluşturamazsak merdiveni nasıl oluşturacağız yani aslında her bir bin lira burada bir merdivenin basamakta 10 bin lira kazanırsan okey 10 tane basamak inşa ediyorsun ama en nihayetinde bin lirada bir basamak anlamına geliyor burada diğer türlü bu bin lirayı ya ne olacak canım bin liradan sanki beni zengin mi edecek diye bakıldığında o bir basamağı da yapamıyorsun ona da sahip olamıyorsun veya sahip oluyorsun elinden çok rahat kaybediyorsun aynı şeyi aslında bu zenginliği koruma noktasında da geçerli adam milyoner diyelim dolar milyoneri 10 bin doları 20 bin doları çok küçük görüyor kaybından hiç endişe duymuyor ama gün geliyor Onlar birikiyor, öyle bir noktaya geliyor ki elinde avucunda hiçbir şey kalmıyor. Yani bunu çok zengin NBA oyuncularında, sporcularda da görebiliyoruz. Bir noktada çok hızlı para kazanıyor. Paraya olan saygısı aynı paralelde ilerlemiyor.

9:39ve günün sonunda o onu elindekinden de olma noktasına getiriyor. Dolayısıyla hani şunu netleştirmek isterim açıkçası. Gerçekten zenginliğe ulaşma noktasında böyle bir felsefe ne kadar yardım edebilir bize ve zenginliğe ulaştığımızda da onu koruyabilmek için aslında. Piyasalardan ufak şöyle bir örnek verebilirim sana mesela.

10:03NASDAQ, SMPX üzerinde bakarsak mesela ne bileyim Nvidia, Tesla şu anda hali hazırda çok değerlenmiş ürünler ama geleceği potansiyeli yüksek olan ya da kripto piyasasında Bitcoin, Ethereum gibi hani başat aktörler ama fiyatları yüksek olan bunlar hiçbir zaman mesela Türkiye'de küçük yatırımcının ya da bireysel yatırımcının önceliği olmuyor ve hiçbir zaman ikna edemiyorsun ya da bunun doğru bir yatırım statisi onlar için olabileceğine uzun vadede ikna edemiyorsun. Çünkü oradan getireceği kazanç onun için hiçbir şey yani en azından kısa vadede hiçbir şey olarak görüyor ama uzun vadede onun katkısının neler olabileceğini pek hesaba katmıyor çünkü o kadar uzun bir hesap yapamıyor yani 15 yıl sonra bana katkısı bunun ne kadar olacak, benim yatırım portföyümü ne kadar genişletip o zaman risk alabilmeme olanak tanıyacak kısmına gelemiyor. Burada en başta tabii portföy yönetimi ve yatırımla olan ilişkimiz de bence çok etkili.

11:08Yanlış öğreniyoruz. Bildiğimiz şeylerin çoğu yanlış ama bunları düzeltmek için yeterli çoğunluk da yok. Yani doğruları anlatan yeterli çoğunluğa ulaşma kapasiteleri çok sınırlı. böyle bir sıkıntı da var.

11:20Ben buna çok katılıyorum açıkçası bu borsada para kazanmak özelinde yapılan büyük hat. Aslında bunu kriptomarkette de görüyoruz sadece borsada da değil. Hani orada da büyük piyasa değerli şeyler yerine varlıklar yerine daha yeni çıkmış tamamen spekülatif amaçlı kullanılan ve içinde manipülasyonun çok olduğu varlıklara yönleniyor. Bu borsada da aynı şey penny hisseler bir doların altında fiyatı olan hisselere inanılmaz bir akım var.

11:50Çünkü en başta bahsettiğin o 50x'ler 20x'ler hedefleniyor. Oysa ki daha hani riskin evet görece olarak düşük olduğu ama kazancın da aslında sabit ve anlamlı olduğu büyük isimlerin değerlendirilmesi o bahsettiğimiz merdivenin inşası noktasında yardımcı olabilir çünkü spekülatif isimler bu sefer inşa ettiğin merdiveni de tek günde yıkabiliyor bu tip problemleri oluyor burada ben işin aslında hazır geldik borsada para kazanma noktasına da değinmek isterim. Biraz bunu da açmak isterim. Aslında çünkü bu paraya saygıdan bahsettik veya işte küçümsemeden bahsettik.

12:33Biraz işin felsefi noktası belki bu ama işin borsa tarafı da bundan çok farklı değil. Hani eğer burada da zenginlik hedefleniyorsa tamam ben borsada yatırım yapacağım ve zengin olmak istiyorum buradan diye giriliyorsa buraya o zaman da biraz bu alanda zengin olanlar nasıl oldu? olamayanlar neden olamadı buna biraz bakmak gerekiyor yani kazananları ve kaybedenleri biraz daha analiz etmek ardından da kazananların stratejilerini takip etmek çünkü çok basit bir gerçek var borsada kurumsal ABD borsaları için bu arada genel itibarıyla konuşuyorum kurumsalların kazanç oranları çok daha yüksekken küçük yatırımcılar yüzde 80 ile 90 arası kaybediyor ve kaybettikleri miktar hani kaybetmemeye başlamak için belli bir seviyeye olgunluğa gelmek için en azından 10-15 bin dolar seviyesinde bu Amerika'da en azından. Oransal olarak da %80-%90 herkesi kaybediyor.

13:32Ondan sonra olgunlaşmaya başlıyor. Şimdi ABD borsaları özelinde en azından bu. Böyle bir gerçek olduğu için burada da şu soru devreye giriyor. Kurumsallar neyi farklı yapıyor?

13:43Hani küçük yatırımcı nerede hata yapıyor? Küçük yatırımcı neden sürekli kaybediyor? Yani tamam bunun belki bir cevabı işte parayı küçümsemesi olabilir. Bir anda 20x 30x hedeflemesi, penny stokları hedeflemesi olabilir.

13:57Ya bunlar çok çeşitlendirilebilir ama genel bağlamda hem felsefi olarak hem stratejik olarak şunu bir konuşmak isterim seninle. Kurumsallar neden kazanıyorlar? Ne yapıyorlar da kazanıyorlar? Biz nasıl taklit edebiliriz?

14:12Küçük yatırımcı neden kaybediyor? O hataları nasıl yapmayabiliriz? Nasıl o hatalardan uzaklaşabiliriz? Biraz da bunu konuşalım.

14:21En basit söyleyebileceğim şey, öncelikle ya da söyleyebileceğim şey, işleyişi ve mekanizmayı bilmiyor olmaları. Yani piyasadan nasıl para kazanılır? En basit mantık nedir? Piyasada biri satacak, biri alacak.

14:37Her zaman satıcı vardır. Her zaman da alıcı vardır. Bazen alıcılar satıcılara üstün gelir. Fiyat artışları yaşanır ya da yüksek fiyatlardan satışlar karşılık bulur.

14:47Çünkü hype vardır ve küçük yatırımcı ya da bireysel yatırımcı fiyatların yükseldiğini görür ve piyasaya gelir. Fakat kurumsalların yaptığı ise topluluğun tersinde her zaman yer alabilmeyi başarabilmeleri yani hedge pozisyonu yaratabilmeleri yani diyelim ki piyasada geçtiğimiz Ekim 2022 idi sanırım Nasdaq S&PX'in dip yaptığı durumlarda dip yaptığı pozisyonlarda burada çok ciddi bir bearish sentiment vardı yani bir daha da düşüşün derinleşeceğine dair çünkü haberlerin kötü olduğuna dair bir görüş vardı biz de tabi ki bunları anlatıyoruz bunlardan konuşuyoruz ama yatırım portföyünü şekillendirmek bambaşka bir şey yani daha fazla devam edeceğini düşünebilirsin düşüşün ama kendine de bir hedge pozisyon yaratmaya başlayabilirsin yani olası bir yükselişe karşı da çünkü o zaman kayıp kazanç dengesi çok yüksektir yani daha düşüp kaybetme şansın var çünkü zaten çok ciddi bir düşüş olmuş ve sonrasında buradan kazanırsan yüksek kazanırsın

16:00Ama düşüş pozisyonlarında artık daha az kazanma şansı var. İşte o bear sentiment'in yüksek olduğu durumlarda kurumsal yatırımcı ya da smart money diyebileceğimiz, akıllı para diyebileceğimiz kişiler bu duyguyu çok güzel kullanabiliyorlar. Ve genel itibariyle zaten bütün ralliler öncelikle short pozisyonların likidasyonuyla, hedge pozisyonların, düşüş yönlü hedge pozisyonların heba olmasıyla, put opsiyonlarının ciddi zarar edecek duruma ulaşmasıyla başlar ki genelde de böyle oluyor yani büyük yatırımcı giriyor büyük alımlar yapabiliyor gene hedge pozisyonu yaratıyor kendine orada da çünkü o imkanı var hem düşüş pozisyonu yaratabiliyorsun hem yükseliş pozisyonu yaratabiliyorsun ama bireysel yatırımcı bunu yapmıyor bireysel yatırımcının bakış açısı her şeyin basit olması üzerine kurulu yani bana sadece yükseliş yönlü bir şey söyle ve o ömür boyu yükselsin gibi bir bakış açısına sahip hedge pozisyon yaratmak işte bilmeden opsiyon kullanmak bilmeden future pozisyon kullanmak bunlar gerçekten profesyonel traderların kullanabileceği şeyler ama maalesef bireysel yatırımcı bunları hep ters yönde kullanıyor ve şunun hiç farkında olmuyor yani kendi short pozisyonun aslında kullandığı borsa tarafından mutlaka bir hedgenin açıldığı yani mutlaka bir long pozisyonun

17:27bu borsa tarafından açıldığını bilmek ya da market maker smart money tarafından açıldığını bilmek lazım ve çok ciddi bir bearish sentiment varsa hem fondlama maliyetlerini yani bunun için ödediğin parayı bu pozisyonu taşımak için ödediğin parayı borsa veriyorsun yani daha doğrusu long pozisyonları ödüyorsun ama en büyük long pozisyonu açan smart money genelde borsadır ki zaten senin pozisyonlarını da biliyor ve dolayısıyla burada aslında bunları besliyorsun yani büyük yatırımcı senin bearish sentimentinden ya da yükseliş yönlü duygu durumundan çok iyi beslenebilecek pozisyonlar yaratıyor tabii buradaki ya ben genel itibariyle hep kendi yatırımcımızda da bunu anlatmaya çalışıyorum yani kendi yönünü kendi bulması gerektiği ve en başta borsada bir pozisyon almadan önce ciddi bir eğitimden ve testten geçmesi Fakat bizim testimiz, bireysel yatırımcının testi ancak kayıpla bir test haline geliyor.

18:30Yani pozisyonunu alıyor, gerçeklerle karşılaşana kadar o pozisyon yürüyor. Ama gerçeklerle karşılaşacağı noktada artık o pozisyonun sürdürülemez bir pozisyon olduğunun farkına varmak istemiyor. Çünkü pozisyon değiştirmek, mindset değiştirmek, algı değişimi çok kolay oluşan bir şey değil. Ancak profesyonel yıllardır bu işin içinde olan insanlar çift yönlü pozisyonlar alabilir.

18:56Her duygu durumunda yatırımına karşı objektif olmaya çalışabilir. Fakat bunları öğrenmekte bir tecrübe istiyor ve tabii günümüzdeki sosyal medya, social trading diyebiliriz buna. Sosyal medyadaki durum da buna çok olanak sağlamıyor. Çünkü gördükleri şey tamamen ya yükseliş yönlü ya beğeniş yönlü yani onların duygu durumuna hitap edecek kişiler görüyorlar ve bu kişilerin de yaptıkları yatırım ya da yönlerini takip etmeye çalışıyorlar çünkü bilmiyorlar ne yapacakları hakkında bir fikirleri yok girdiklerinde genellikle yaşadıkları bu ve bununla karşılaşmaları da onlar için ilk test oluyor bu ilk testte kayıp oluyor ve sonra ya vazgeçiyorlar ya da burası yalanmış diyorlar bir daha da gelmemeyi tercih edebiliyorlar.

19:50Benim aklıma ilk bunlar geliyor. Ya burada galiba öne çıkan nokta hani conflict of interest dediğimiz biraz çıkar çatışması noktası da kimi zaman devreye girebiliyor. Yani senin şey bahsettin ya bir figür ortaya çıkıyor. Bu sosyal medya figürü de olabilir.

20:06Kullanılan bir kurum da olabilir. Onun temel amacı aslında bir tavsiye verdiğinde veya bir görüş belirttiğinde ya senin pozisyonun üzerinden çıkış yapmak olabiliyor Ya da bir yerle anlaşıyor. Mesela senin üzerinden gelir kazanmak, para kazanmak olabiliyor. Burada küçük yatırımcı aslında her şeyin kendi faydasını olduğunu zannederken tamamen arada bir araç olarak konumlanıyor.

20:36Bir başkasını dinlerken onun kendisine yardım ettiğini düşünüyor. Oysaki hiç onu başarıya ulaştırmak gibi bir amaç yok. Amaç orada ona işlem yaptırmak, kazanıyor mu kaybediyor mu bu hiç önemli değil. Onun üzerinden aslında bir noktada gelir sağlayabilmek.

20:52Burada da tek çıkış noktası dediğin gibi, yani eğer tabii ki de tırnak içerisinde kişi bu alana eğilmek istiyorsa ve kendi parasını yönetmek istiyorsa, çok daha yüksek kazanç tutarları hedefliyorsa, Başka bir şansı yok. Eğitimden geçmesi lazım. Olabildiğince okuması, araştırması, takip etmesi lazım. Ama eğer diyorsa ki ben bu tarz şeylerden anlamam.

21:16Hiç zamanımı da ayıramam. Benim yerime bunları yapabilecek biri lazım. O zaman da gidip bir falanca sosyal medya influencerını değil, belli bir portföy yönetim şirketinin, bir uzman portföy yöneticisinin çıkardığı fonu bulup, bir yatırım fonuyla burada yolculuğuna devam etmesi gerekiyor. Tabi hepsinin avantajları ve dezavantajları var.

21:39Yani yatırım fonuna da yüzde bir, yüzde iki yönetim ücreti ödemek zorundasın. Ama biri senin yerine, uzman biri senin yerine paranı yönetiyor. Diğer tarafta da bunu yapmayacaksan o zaman sen yönetmek zorundasın. Bu da dediğim gibi eğitimden geçmek zorunda diyebilirim.

21:56Burada şunu da sorayım sana. Kurumsal yatırımcının ve retail'in aslında küçük yatırımcının marketteki bilgiye erişimi ve bilgiyi yorumlaması da bence biraz ikisini ayrıştıran nokta burada şeyden bahsetmiyorum kurumsal yatırımcı insider bilgiye ulaşıyor veya işte salisenin onda birinde bilgi ilk ona geliyor o işlem yapıyor hani bunlar evet yani biraz daha gerçekler ama çok daha ufak bir alanı kapsadığı için buna değinmeyeceğim birazdan herkesin ulaşabildiği örneğin bir bilanço yayınlanıyor veya bir makro ekonomik veri düşüyor enflasyon verisi diyor işsizlik verisi düşüyor bu verilerin yorumlanması bu verilere göre hareket edilmesi noktasında veya veriye erişim noktasında da farklılaşıyorlar mı veya bunların yorumu noktasında evet farklılaşıyorlar en başta aslında şunu demişti kendine yatırım kendine yatırım bir veriye ulaşma noktasında ben hangi tool'ları ya da araçları kullanmalıyım ve uzun vadede bu aslında araçları bir teste tabi tutup gerçekten işine yarıyor mu yaramıyor mu vade olarak bakmak gerekiyor uzun vadede ancak bunları ayrıştırıp tamam şu veri şöyle olduğunda ben şöyle uygulayabiliyorum bu bana mantıklı geliyor gibi çözümlere de ulaşmak gerekiyor ama veriye karşı öyle bir bakış açısı var ki yani mesela şöyle vereyim gene bizim piyasa crypto tarafında örnek

23:262001 yılında çok fazla on-chain verisi dediğimiz, blockchain üzerinden akan veriler konuşuluyordu ya da vadeli piyasa verileri, opsiyon piyasa verileri yavaş yavaş konuşulmaya başlamıştı. Fakat bizim piyasada özellikle eski yatırımcı, eski yatırımcı dediğim biraz daha böyle geleneksel modelde bakan, herkes seni kandırıyor, şu seni kandırıyor modelinde bakan ya da ya da veriyi okumaya üşenen ve bunun ona bir şey getirmeyeceğini düşünen bir bakış açıda gelişiyor zamanın içerisinde. Bu gene fenomenler vasıtasıyla oluyor. Yani geleneksel fenomenlerin getirdiği bir bakış açısı insanlara yerleşiyor.

24:03Çünkü biz komplo teorilerini çok severiz. Yani sana verilen veri oynanmış bir veridir. Dolayısıyla seni kandırmak için üretilmiştir. Algısını oturtmak insanlarda oldukça kolay.

24:15Bu verinin nasıl işlediğini ya da nasıl yorumlanacağını anlamaktansa daha kolay yolu seçiyoruz ve veriye göre bir işlem yapmayı reddediyoruz. Bu ancak kötü bir tecrübeden sonra tekrardan anlaşılabiliyor. Ya hakikaten bu adamın bu fenomenin dediği yanlışmış da ben bu verilere baksaydım çok daha faydalı veya doğru işlem yapabilirmişim gibi bir algıya ancak kötü bir tecrübeden sonra ulaşabiliyoruz. Kurumsal yatırımcı tabii ki bunları uzun yıllardır testlerini yapan kullanan ve aynı zamanda bunların başarılı sonuçlarını da teyit eden kişilerden oluşuyor.

24:50Ve dolayısıyla bu aradaki fark da tabii veriler tarafında da çok yaşanıyor. Ama dediğim gibi yani bu verileri de bir günde anlayamıyorsun ya da bir günde kendi trade mantığına oturtamayabilirsin. Bu verileri almak için para da vermen lazım. Yani önce yatırım kendine derken bundan bahsediyorum aslında.

25:08Yani borsaya 100 dolar atıp falanca hisseyi 1 dolardan 0.5 fiyatından almaya çalışıyoruz ama işte o 100 doları 2 tane tool alıp onları öğrenmek için ya da onlarla test yapmak için kullanmıyoruz bu boş bir yatırım gibi geliyor ben onun yerine giderim şuraya yatırım yaparım işte param yükselir ya da azalır ama ne yaptığını bilmiyorsun ki neye yatırım yaptığını bilmiyorsun o şirketin bilançosu hakkında hiçbir fikrin yok çeyreklik raporları hakkında hiçbir fikrin yok ya da yaptığı business hakkında bile, bile o iş hakkında yeterli bilgin yok. Yani dolayısıyla bunların hiçbirini yapmadan ve seni doğru yola götürecek verileri ya da algoritmaları, farklı şeyleri reddederek ulaşabileceğin sonuç maalesef hep aynı. Yani hep aynı şeyleri deniyoruz ama aynı şeyleri deneyerek farklı sonuçlara ulaşmaya çalışıyoruz.

26:03Bu da olmuyor. Dolayısıyla önce sen kendine yatırım yap, bir şeyler öğren, Kendine uygun trade stratejisi geliştir. Swing trade mi yapacaksın? 6 ayda bir mi trade yapacaksın?

26:14Her gün mü trade yapacaksın? Ya da çok uzun modeli mi düşüneceksin? Bunları bir kendi kafanda oturt ve yatırım yaptığın, business'ın, işin ne olduğunu anla. Bunları doğru takip et.

26:26Mesela gidip 50 tane farklı hisse alıp bunların fiyatlarını takip etmek o insanlar için çok daha güzel ya da heyecanlı. yani portföyüne bakıyor her gün 50 tane hisse var biri inmiş biri çıkmış vesaire ya sen 50 tane hisseyi bireysel bir yatırımcı olarak teker teker nasıl takip edebilirsin hem teknik hem temel düzeyde bunu yapabilme kapasiten yok zaten ama biri bir şey söylüyor alıyorsun öteki bir şey söylüyor onu alıyorsun şu yeni çıktı bunu da alayım öteki eskiydi ama hiç gitmemişti bunu da alayım diye diye bir bakıyorsun portföyde birbirinden bağımsız hiçbir senin bilgi alanında olmayan hiçbir şekilde takip etmediğin inip çıkan ya da zaman içerisinde seni çok dibe sokan ve asıl olay zaten şu yani fiyat hareketi ve algı naratif dediğimiz şey devam ettiği müddetçe her şey iyidir ama fiyat hareketi bozulduğunda algı çöker algı çökmeye başladığında portföy çökmeye başlar işte burada senin aksiyonun hangilerinden çıkmak hangilerinden zarar kesmek hangilerinden

27:35kar almak olacak sen bunu yapabilecek düzeyde değilsin ben her şeye uzun vadeli bakıyorum diyerek de işin içinden sıyrılamazsın çünkü bu işin bir psikoloji tarafı var bugün kesmezsen 6 ay bir süreç devam ederse 6 ayın sonunda çok daha büyük bir zararla kesmek zorunda kalacaksın gibi açıkçası herhalde bunları söyleyebilirim daha çok şey söylenir tabi de böyle diyeyim şimdilik sen de devam et Burada galiba hani ortak nokta şu olarak şekilleniyor, bireysel yatırımcı biraz hani planı programı stratejisi olmadan bir nevi gözlerine bir bant çekerek bir şeyler yapayım. ve en nihayetinde para kazanayım diye bu işin içine giriyor ve bu da aslında biraz hüsranla sonuçlanmasına sebebiyet veriyor bu portföy çeşitlendirmesi dediğin nokta hani son dönemlerde de biraz tartışma konusu açıkçası yani ideal portföyde kaç hisse olmalı açıkçası şu an ki şu ana kadar konuştuğumuz konudan çıkarılacak ders belki de

28:35eğer hani sen bireysel yatırımcı olarak ana işinde bu değilse ana olayın senin borsa veya finans sektörü değilse kaç tane işse takip edebileceksin o zaman o kadar aslında portföyünde şirketin olması lazım yani 3 tane ya da 4 tane farklı sektörlerden ve alanında lider şirketlerin her bir işte mesela daha dün gece bir yarı iletken çip şirketi şeyi yaptı sunum yaptı benim de portföyümde vardı açtım dinlemeye başladım yatırımcı sunumuydu bu bir saat onu dinledim neden çünkü portföyümde o ve benim onu takip etmem lazım hani eğer portföyünde 3-4 taneyi takip edebileceksen Bunların işlerini, sektörlerini çok iyi hakimsen, gelen plançoları takip edip yorumlayabileceksen, teknik grafiğe bırak bakabileceksen, 4 ya da 5 taneye hakim olabileceksen aslında, bununla devam etmen gerekiyor. Yani bunu yapamıyorsan da, o zaman en büyüklerden birkaç tane almak gerekebiliyor. ki yani orada da riski en düşüğe çekebil ama bunların hiçbirini yapamıyorsan o zaman da bu sefer planın ve stratejini yatırım fonları gibi varlıklar üzerine kuruklaman gerekiyor ki yani işin uzmanına bırak o yönetsin yani bir yatırım fonunda 15 tane 20 tane 30 tane hissi olabiliyor çünkü adamın hani günde 8 saat 10 saat ayırdığı işi o yani o takip edebilir bunu çünkü işi o onun

30:09Yani bunlara yönetim ücreti ödeyerek o zaman senin devam etmen gerekiyor diyebiliriz. Burada temel nokta, sen ne yapabilirsin? Çünkü burada bir magic formül de veremiyoruz. Bizi dinleyen bin kişi varsa, on bin kişi varsa, belki 500 tane, 1000 tane farklı persona var orada.

30:31Yani herkesin hayatı farklı, beklentilere hedefi farklı. O yüzden biraz kişinin kendisini de bilmesi, neyi yapıp neyi yapamayacağını da bilmesi gerekiyor. Buna göre bir strateji uygulaması gerekiyor diyebiliriz. Ama temel nokta dediğimiz gibi, ne yapacağını bilmek, bir stratejiyi ve planı ortaya çıkarmak diyebiliriz.

30:50Bu nokta temel ayrılışılan yer. Evet, ya şunu ekleyebilirim belki Said. Biz biraz basite kaçıyoruz. Yani mesela hep şey söylenir değil mi?

31:01İşte Warren Buffett ne kadar başarılı bir yatırımcı. Çünkü bir hisseye ya da bir şirkete inanıyor ve belki 20 yıl 30 yıl o hisseyi portföyünde tutuyor. Buradan da şunu bağlıyoruz. Uzun vadeli yatırım doğrudur.

31:17Şimdi Warren Buffett bu yatırımı yaparken bir kere şirketin içinde yatıyor belki yatırımı yapmadan önce. Yani şirkete ne giriyor, ne çıkıyor, o biznesde neler dönüyor, onu çok iyi bilerek giriyor ya da girmiyor. Girdikten sonra da bunun peşini bırakmıyor. Yani çeyreklik raporlar, aylık işte alımlar, satımlar, şirketin gelir gider tabloları, makro dengede o şirketin bulunduğu yer, algının onu önümüzdeki süreçte destekleyip desteklemeyeceği vesaire yani her an fikri de değişebilir ama değişmediği noktalar da oluyor.

31:53Şimdi biz bunlara atlıyoruz. Ya biz zannediyoruz ki ben herhangi bir şirkete bugün yatırım yapsam 20 yıl sonra bir Warren Buffett gibi bir elimde işte Apple'ım olacak gibi bir şey hayal ediyoruz. Ya böyle bir şey mümkün değil. Hani bu hikayeyi biz nereden dinliyorsak yanlış dinliyoruz.

32:12Her gördüğümüz adamı da bir Warren Buffett sanıyoruz. Yani her yerden alım yaptığını söyleyen bir adamı biz zannediyoruz ki bu Warren Buffett dolayısıyla aslında onun da bir algıyla ya da arkasında başka şeyleri düşünerek bir yerlere bağlı olarak belki senin de bahsettiğin bir yerlere bir şey kazandırmak bir borsaya yeni adam kazandırmak gibi yani şunu da unutmayalım smart money var evet ama smart money'nin de her zaman dump money'ye ihtiyacı var yani burada ben aptal para demek istemiyorum ama çevirişi öyle hani bireysel yatırımcı diyeyim ya da bu işi bilerek yapmayan insanlar diyeyim. Kılı paranın bu işi bilerek yapmayan insanlara ihtiyacı var. Ve bu sürdüğü müddetçe bu akış devam ettiği ve bu insanlar kaybettiği müddetçe smart money de çok daha doğru yatırımlar yapmaya devam ediyor.

33:05Ve her zaman daha yukarıda kalmaya devam ediyor. Bunu da her zaman gelir dağılımı eşitsizliğinde de görüyoruz. Yani finansal piyasalar gelir dağılımı eşitsizliğini düzeltmek üzerine kurulu bir yer değil. Aslında her zaman karşınızda sizin paranızı almak isteyen insanların olduğu ve sizin de agresif olmak zorunda olduğunuz bu değişimlere ayak uydurmak zorunda olduğunuz bir yer bu da ya tecrübeden ya eğitimden ya da bunların ikisinin birleşiminden geçiyor Google'a how to trade yazarak ya da Twitter'a girip o ne alıyor bu ne alıyor ben de onu alayım diyerek gideceğiniz yer çok değişik buna ek olarak aslında söylediklerin ağzına sağlık bu arada şunu da ekleyelim burada hani küçük yatırımcı dediğimiz şey çok genel bir pencere aslında genel bir çatı burada ya ben eminim hani 10 bin lirayla 50 bin lirayla yatırım yapan hani terminolojik olarak küçük yatırımcı sayılan Ama yaptığı işi ciddi manada profesyonel olarak yapmaya başlayan,

34:05her adımını planlayan, iyi de bir strateji geliştiren birçok insanın olduğunu da düşünüyorum. O yüzden bu dediklerimizi her küçük yatırımcı için de demiyoruz. Bir noktada bu küçük yatırımcı işin terminolojisi olmuş da. işi bilmeden yapanlar veya yeni girenler bir hype ile girenler kendisi düşünmeyip başkasının onun yere düşünmesini isteyenler diye sınıflandırabiliriz o yüzden her küçük yatırımcı böyle diye de bir şey yok bu parantezide aslında hemen açıp kapayıp şu noktaya atlamak istiyorum ben şimdi borsada evet para kazanmak biraz böyleydi ama hani para kazanılabilecek tek alanda borsa değil ya en azından hani geleneksel finansal araçları arasında hisse senetleri değil bu işin farklı finansal araçları var ve farklı borsaları var aslında şimdi Türkiye'ye geldiğimizde genelde herkesin ya tek bir hisse ya bir grup hissede gittiğini veya böyle bir borsada çok kafasına alıp gittiğini görüyoruz.

35:11Oraya çok duygusal yaklaştığını görebiliyoruz. Oysa ki konumuz eğer nasıl para kazanabilirimse, yatırımcı olarak biz borsada para kazanmak ve yatırımdan para kazanmak istiyorsak, duygusal olamayız. Yani bu net. Bir noktada yine hukuki, ahlaki, etik kriterlere de bağlı kalarak diyeyim, pragmatik düşünmemiz lazım.

35:34Yani bir noktada fırsatçı olmamız lazım. Bu da bizi fırsat avcılığına itmeli aslında. Şimdi bu konu fırsat avcılığı konusunu biraz açacak olursam, en başta biz insanların kişisel tecrübelerinin paraya bakış açılarını da değiştirdiğinden bahsetmiştik. Aynı şey yatırıma bakış açısı için de geçerli oluyor.

35:55Örneğin bir insanın hayatı boyunca borsaya bakış açısı ilk yatırıma başladığı dönemlerdeki getiriborsa trendi ile veya çevresindeki insanların borsaya olan veya yatırıma olan bakış açısıyla eş şekilleniyor. Onlara paralel oluyor. Örneğin şu an işte borsa İstanbul'un hiç para kazandırmayacak bir yer olduğunu söyleyen 40 yaş üstü insanların gençlik dönemlerine indiğimizde büyük çoğunluğunun ya kişisel hatalarından ötürü ya da borsanın o dönemki performansından ötürü para kazandırmadığını ve küs bir şekilde bu yatırım ürününün arkalarına döndüğünü görüyoruz. Bu kötü tecrübe aslında tüm bir bakış açısını şekillendiriyor.

36:35Aynı şekilde 2019'dan günümüze parasını belki dolar bazında işte 5'e 10'a katlayan borsa İstanbul yatırımcısına baktığımızda da onların da tam tersi bir noktada konumlandığını görüyoruz. İşte burada yapılan en büyük hatalardan biri de insanların sınırlı bir yatırım ürünü seçip sadece burada fırsat aramaya koşullanmaları ve ilgili ürün yatay gittiğinde veya düşüş dürentine girdiğinde diğer yatırım ürünlerindeki fırsatı kaçırmaları oluyor. Şimdi birçok BİST yatırımcısı Amerikan borsalarına erişilmez ve karmaşık görüyor. Oysaki BİST düşüş trendindeyken ABD tarafında özellikle de işte yapay zeka şirketlerinde inanılmaz yükselişler görüldü.

37:17Hatta keşfetmesi hiç de zor olmayan günlük hayatta kullandıkları bilgisayarın şirketi dahi dolar bazında güzel kar ettirmişti. Veya işte tam tersi ABD borsalarındaki yatırımcılar konjonktürel riskler ve döviz kuruları nedeniyle BİST'e karşı bir ön yargı geliştiriyor. Lakin ABD 2022'de kanı alarken biz bu sefer dolar bazında mükemmel bir çıkış noktası sundu. İşte yine başka bir örnek bu sefer de borsa yatırımcıları kripto paralara önyargıyla yaklaşıyor.

37:45Lakin bitcoin döngülerini yakaladığınızda portföyünüzü katlayabiliyorsunuz. İşte buradaki örnekleri altın, döviz, temet, petrol yani çok uzatabilirim. Lakin hepsinin ana teması aynı. Burada da alınması gereken ders belki de bir nevi, eğer hedefimiz para kazanmaksa, kişisel tecrübelerimizi ve ön yargılarımızı bir kenara bırakacağız.

38:08Marketin durumunu ve ekonomik konjonktüre göre fırsat neredeyse, para neredeyse, etik ve ahlaki sınırlarımızı da çiğnemeden tabii ki biz de orada olmaya çalışacağız. Bu da hani kolay bir iş değil belki ama. İşte bizim Midas podcastleri, Midas App'deki haberler analizleri dahi takip edilerek bu yapılabiliyor. Çünkü işte MTA, Bist, AVD, Crypto, Petrol, hani neredeyse tüm yatırım ürünlerine dair bir bilgi vermeye de çalışıyoruz.

38:35Bunu birçok farklı kaynak da yapıyor. Bunların güncel takibi yatırımcıya parayı gösteren yegane şeylerden birisi. Hatta direkt bu podcastimizin adı parayı takip etmek değil mi zaten? Adı üstünde bu.

38:48Bu noktada senin biraz aslında... ...tecrübelerini ve bakışını da merak ediyorum. Hani hem kripto tarafını... ...ana şey kabul ettiğinden ötürü.

38:58Şimdi şöyle, bu zaten... ...kripto tarafında özellikle... ...şunu net söyleyebilirim.

39:03Yani... ...Bitcoin... ...belki 2023 yılının... ...en iyi getire getiren... ...ürünüdür şu ana kadar.

39:11Belki dünyada... ...hani... ...AI hisseleri dışında,

39:14belki Nasdaq'ta. Fakat ben hala şunu söyleyebilirim net bir şekilde. Etrafta hiç kimse ilgi duymuyor. Neden?

39:20Sorusu geliyor akla. Tabii ki oradaki sebep şu, kötü hikayeler var çünkü. Yani 2017-2018, 2020-2021 bahsettiğimiz döngüleri hiç takip etmedikleri ya da döngülerin hiçbir zaman onların başına gelmeyeceğini düşündükleri için piyasada zararda beklemeyi tercih ettiler. Gene birçok fenomeni dinlediler tabii ki.

39:40Ve o zararlar hiçbir zaman yerine gelmedi. Aslında burada portföylerini yönetselerdi. Belki İşte bulundurdukları 30-40-50 altcoin'den Bitcoin'e, Ethereum'a daha kalıcı olabilecek risk-off dönemlerinde. Hani ben kriptoda kalacağım ama risk-off döneminde bunu değerlendireceğim.

39:57Çünkü bunlar daha sağlam kalabilir diye düşünebilirlerdi. Bunları yapmadıkları için etraflarında anlattıkları hikayeler de çok kötü. Dolayısıyla insanların geleceği nokta maalesef bence tepe olacak gene. Tabii ki orada da bir şeyler yakalayan gene yakalar ama olacak olan bu, hiç değişmiyor.

40:12Gene mesela benim şu zamandan örnek vermem gerekirse, altın tarafında mesela spot ETF ya da spot borsa fonları çıktıktan sonra şimdi şey konuşulmaya başladı işte altından bitcoin'e artık geçiş var altın bitti sırada bitcoin şimdi ben bir altın gibi bir ürün için bitti denmeye başladığında bu profesyonel traderın ya da kurumsal yatırımcının aklında tamam zaman geliyor ben buraya bir ufak ufak bir gireyim yaratmalı Ama bu bireysel yatırımcı da tam tersini yaratıyor. Yani hypelana'nın tarafa gitmek onlar için daha elverişli. Ya da bir başka örnek, mesela benim iki yıldır işte portföyümde hedge olarak tuttuğum petrol ya da işte o gibi emtiyalar, doğalgaz ve benzeri fiyatlar, evet bunlar düşüş gösteriyor ya da çok fazla bir performans göstermiyorlar. Ama hedge dediğimiz bu zaten.

41:04Yani biz neye oynuyoruz? Enflasyonun Amerika'da düştüğüne oynuyoruz. Enflasyon düşecek, FED faizleri düşürecek ve dolayısıyla işte riskli yatırımlara geçiş olacak, daha da artacak gibi bir bakış açısını oynuyoruz. Bunu oynayabilirsin.

41:19Trendi takip edebilirsin. Bunda hiçbir sakınca yok. Ama hedge olarak olası bir enflasyon artışına, olası bir FED'in faiz artışına sürpriz. Hiç böyle bir beklenti yok.

41:30Ama trende baktığımızda şu an enflasyonda biz ufak ufak bir artış görüyoruz. Bunu en önemli ateşleyebileceklerden bir tanesi de petrol, doğalgaz ve benzeri aslında varlıklar şimdi burada bir hedge barındırırsan olası bir enflasyon artışına Fed'den beklemediğin bir enflasyon hamlesine karşı hazırlıklı olabilirsin ama bu çok eleştiriliyor mesela ya bu hiçbir şey getirmiyor ki bu işte şöyle olmuyor ki ya da enflasyon zaten düşecek düşeceği hepimiz biliyoruz dolayısıyla niye ben böyle bir hedge para vereyim gibi bakış açılarıyla ilerliyor insanlar bu da hep dediğimiz smart money bakış açısına uymayan bir bakış açısı çünkü smart money her zaman değeri düşen genel çerçevede her zaman yeri olması gereken ürünlere değer verir ve buradaki sentimenti duygu durumunu oldukça da iyi kullanır ama bunları yapabilmek için herhalde biraz tecrübe biraz zaman biraz da eğitime ihtiyaç var. Bu biraz galiba parayla en başta bahsettik ya parayla olan ilişkimizde hani paranın küçümsenmesi ve hep 20x'lerin 30x'lerin aranmasıyla da alakalı olabilir yani hani dediğin gibi altın alınıyor okey ama altının zaten görevi orada hani portföyün riskini bir noktada düşürebilmesini sağlamak orada senin altından çok yüksek para kazanma amacıyla zaten bunu almıyorsun

43:01yani burada temel bir strateji var bu stratejiye göre almaya çalışıyorsun portföylünün riskini düşürüp işte getirisini yükseltmeye çalışıyorsun bir noktada tamamen hani şey arar oranını ilerletmeye çalışıyorsun bunların biraz gözden kaçabildiğini düşünüyorum ben hani küçük yatırımcı tarafında daha çok Bunun temel şeyi de en başta bahsettiğimiz parayla olan ilişkimiz aslında paraya olan bakış açımız ve ikinci konuda bahsettiğimiz bir plan strateji programla ilerlenmesi ve okuyup araştırmaların yapılması diyebiliriz. Tabi burada işin hani parayı takip etmek noktası hani hep fırsat ağacılığından bahsediyoruz ya buradaki nokta aslında biraz daha deşecek olursak sen kripto tarafından bahsetmiştim bitcoin üzerinde aslında mesela bu tarafa önyargı geliştiren birinin 2023'teki fiyat hareketlerini takip ettiğinde aslında nasıl bir kazançtan olduğu aşikar yani gerçekten içini acıtır belki insanın işin hani fırsat maliyeti belki de burada önemli bir terim olarak karşımıza çıkıyor hani sen her seçiş bir vazgeçiş ya aslında sen bir borsayı seçtiğin zaman örnek veriyorum borsa istanbul burada devam edeceğim dediğin zaman aslında sen

44:24diğer alternatif hani hem Amerikan borsa sende diğer alternatif yatırım ürünlerinden de vazgeçmiş oluyorsun belki sen kafanda ben bunlardan vazgeçtim demiyorsun ama birini seçmek diğerinden vazgeçmek aslında ve o bir tanesi örnek veriyorum kayıp dönem oldu hani hiç istemeyiz ama elimizde tuttuğumuz yatırım ürünleri bir sene boyunca yatay kanalda gitti ve bizde trader değiliz Aslında hiçbir şey kazanmadık, hiçbir şey kaybetmedik. Enflasyon varsa hatta kaybettik. Ama alternatif borsalara baktığımızda Amerikan borsası belki yükseldi, uçtu, gitti. İşte yapay zeka trendi var şu anda.

45:05Ve birçok insanın aslında balon dediği, dot com balonuna, internet balonuna benzettiğinden ayrı olarak Burada gerçekten fiyat kazançların da işte operasyonel karların da gelirlerin de yükseldi. Yani temelli bir şekilde işin hype'ının geliştiği bir örnek var. Yapay zeka ile birlikte örnek veriyorum tamamen. %20 %30 yükseliş senaryosu gerçekleşti aslında burada sen bir şey kaybetmedim diyorsun belki enflasyona da yenilmedin ama yüzde otuzluk bir fırsat maliyetin oluştu orada bir kaybın oluştu çünkü örnek veriyorum bu portföyünün yüzde ellisiyle o tarafa da yatırım yapabilirdin ve o tarafta da fırsat avcılığı yapabilirdin burayı kaçırdın aslında yani burada bizim hep dediğimiz nasıl zengin olacağız borsadan işte hani birçok şey saydık ama onlardan bir tanesi de bu fırsatları takip edeceğiz parayı takip edeceğiz ya para nerede sadece borsa istanbul'da değil dünyada tek kazandıran yer burası değil

46:11Sadece Amerikan borsaları da değil, sadece kripto da değil, sadece altın da değil. Her biri farklı dönemlerde farklı genişlemeler yaşıyor ve neresi aslında iyi gidiyorsa bir noktada buraları tespit edip bir rotasyon yapmak lazım veya rotasyon yapmayacaksan da portföy çeşitlendirmesi yapman lazım. Evet ama bunun için işte Said kar almayı, zarar kesmeyi bilmek gerekiyor. Yani bizim bakış açımızda bir ürüne yatırım yaptıysam ya da bir borsaya Amerikan borsasına yatırım yaptıysam sonsuza kadar onu takip etmeliyim ve sonsuza kadar sadece o ürün özelinde herkese iyi konuşmalıyım düşse de almalıyım çıksa da almalıyım gibi bir yapı var.

46:58Kriptoda da aynı şekilde mesela dün Michael Saylor'ın bir açıklaması vardı işte ne zaman bitcoin satacaksınız işte sonsuza kadar alacağım. Bu gerçekten çok saçma bir bakış açısı bana sorarsan Yani hiçbir açıdan mantıklı değil. Bir şirket yöneticisinin ya da yapması gereken açıklama da bu değil. Ve insanlara da doğru şeyi anlatamıyor.

47:19Dolayısıyla orada ne Hedge'den bahsediyor, ne işte farklı ürünlerden bahsediyor, borsal arasında geçişlerden bahsediyor falan. Yani dolayısıyla insanların kafasında oluşturduğu algı, fırsat sadece burada algısı. sen bunu takip ediyorsan ve bu adam uzun süredir iyi bir para yapıyorsa bu adam doğruyu yapıyordur diyorsun ama o adam o zaman için doğruyu yapmıştır şu an zaman değişiyor belki bu adam önümüzdeki süreci öngöremiyor belki başka fırsatları hiç önemsemiyor ama sen bireysel yatırımcı olarak elinde fırsat varsa hem nasdağ yatırım yapabiliyorsun günümüzde daha da kolaylaştı yani midas bir örneği bunlardan yani geçmişte ben hem Amerikan borsalarına, hem Türk borsasına ya da farklı yerlere aynı anda yatırım yapabildiğim bir yer yoktu. Bu daha da gelişecektir ileride.

48:10Daha da artıları olacaktır. Hani böyle geçişleri yapabileceğiniz platformlar da o yüzden önemli. Bunlar da yavaş yavaş gelişiyor. Ama buna bir direnç göstermek.

48:20Ben buna şunu da eklemek istiyorum. Mesela sadece işte bir ürünü almak ve uzun vadede de hep almak gibi bir mantık. Ama mesela soruyorsun, Hiçbir şekilde hedge, short, long pozisyonda onu hedgeleyebileceği bir ürün kullanmıyor. Ya da bunlar hakkında hiçbir bilgisi yok.

48:41Bunlarla ilgisi yok, ben bunları bilmiyorum diyor. Şimdi bunları bilmeden bir piyasa aritmetiğini okuma şansın da yok. Dolayısıyla bunları da çeşitlendirmek gerekiyor bence uzun vadede. Bunlara da bakmak gerekiyor.

48:54Piyasayı anlayabilmek için, yatırım yaptığınız ürünün gidişini anlayabilmek için. Buna nereden geldim? Çünkü mesela opsiyon piyasası son son yıllarda diyeyim inanılmaz büyük atılım yaptı yani buna günlük opsiyonlarda dahil işte haftalıktan günlüğe geldik günlükten saate geldik artık dakikalığa falan gidiyoruz çünkü buradaki ana unsur da biraz şu yani çok ufak para koyarak çok yüksek kazanç edebilme şansın oluyor opsiyon tarzı yatırımlarda. Bunu yaparken şunu unutuyorsun, zamanı bilmen gerekiyor.

49:26Yani şimdi normalde bir long short pozisyon açarken zaman bilmene gerek yoktur perpetuals'da. Açarsın, olur olmaz, fee'ni verirsin, ona razıysan sıkıntı yoktur, devam edersin ya da likit olmayacaksan. Ama işte opsiyonlarda mesela zaman faktörü de etkileniyor. Yani şu zaman diliminde düşeceğine inanıyorum demek, dolayısıyla ufak para koyup daha yüksek riske girmek demek oluyor.

49:46Ya insanlar biraz buralara da kayıyorlar ama bunları da hep bilmeden kayıyorlar. Dolayısıyla hani bunları bil, gerekiyorsa yapma, gerekirse spot yatırımını ya da hisse yatırımını bunlardan aldığın veriler ışığında piyasanın yönünü okuyarak yapmaya çalış, bir yük yatırımcının neler yaptığını okumaya çalışarak yap ama bunları bilmiyorum diyerek yatırım yapmak o da bana çok acayip geliyor gibi yani konuyu biraz buraya kaydırdım ama çok hani kritik bir nokta burası ve hani en başta veya işte ortalarda bahsettiğimiz hani kendini tanı neyi yapabileceğini veya yapamayacağını bil noktası burada çok önemli çünkü evet ideal dünyada bunları bil ve bilerek yapabil bu evet çok güzel bir strateji kesinlikle desteklerim ama yapamıyorsan bilemiyorsan anlamak istemiyorsan zaman ayırmak istemiyorsan ben yani zorlayamam sonuçta ama bunu yapamıyorsan bu halinle kendin bir şey yapmaya çalışma bu sefer yatırım fonlarını en azından araştırabil hani benim yerime de paramı bilen birisi yönetebilir en azından düşünebilmek gerek yani burada tefas yatırım fonları olur borsa yatırım fonları olur hani

51:02Gerçekten geniş bir ürün skalası var. Yani çeşitlendirmeni yapmak istiyorsan bunları çeşitlendir. Sonuçta Borsa İstanbul üzerine odaklananlar var. Altın üzerine sadece odaklanan fonlar var.

51:13Petrol üzerine, tarım üzerine sayısız ya. Gerçekten sayısız yani. Eğer kendin yapamıyorsan o zaman iyi yapabileni bul. %1-%2 yönetim ücretini artık gözden çıkar.

51:26Ona da yapabilecek hiçbir şey yok. böyle ilerle en azından hani burada şunu anlayabilmek gerekiyor bununla mükellef değilsin sürekli araştırıp bilip kendinin ilerlemenle mükellef değilsin burada yatırım fonları da bir çıkış noktası olabilir ama işte kendini bil sen neyi yapabilirsin neyi yapamazsın teoride kendinin yapması kesinlikle daha iyi çünkü hem kendini geliştiriyorsun hem daha çok kazanma ihtimalini ortaya çıkıyor hem yönetim ücreti gibi bir şey vermiyorsun kendi kendine çalışıyorsun ama bu zor yol yani eğer rahat etmek istiyorsan zamanın sana kalsın istiyorsan takip etmek istemiyorsan öğrenmek istemiyorsan okey o zaman öğrenen var burada bilen var uzmanı var onları takip etmek onlarla ilerlemek en mantıklı şey de olabilir burada işte birden fazla opsiyonumuz var yani yatırımcının biraz kendine bakıp benim hedeflerim ve beklentilerim neler yapabileceğim ve yapamayacağım şeyler neler bunlar önemli ya işte en noktada en nihai noktada şeye geldik galiba antik yunandaki o temel öğretiye kendini bil arkadaş yani sen neyi yapabilir neyi yapamazsın buna göre stratejini geliştir yani ve gerçekten bunun yolu şey değil yani sosyal medyada işte 30 bin 40 bin 100 bin 500 bin kişiye konuşan sırf takipçisi yüksek olduğu için bir şeyler anlatan ve dinlenen

52:59onun yaptıkları değer gören, insanları takip etmeye çalışarak ve sonrasında da bir şey olursa ben bu adamı suçlarım zaten diyerek kendinizi bir noktaya getirmeniz gerçekten imkansız. Dolayısıyla önce kendinizi nasıl bir yatırımcı olabileceğinizi öğrenmek, bu açıdan şekillendirmek zaman içerisinde ve sonra aslında doğru yatırımlara başlamak, bu da uzun vadeli, kendine yapacağın uzun vadeli bir yatırım aslında. bunun için efor sarf etmek isteyen uzun vadede başarılı gerçekten olabilir ama kısa vadede bu işin içinden çıkmak isteyen ben her zaman söylüyorum abi git sayısal lota oyna milli piyango oyna git bahis oyna bunlarla uğraş yani o zaman hani bunu yapmak istiyorsan çünkü bu ortamda çok daha şansın belki azalabilir gerçekten bilmeyen birini takip etmeye çalışarak ya da Kötü niyetli de olmayabilir. Ama arkasında başka bir şeyler olabilir, başka bir duygu olabilir sana onu al demesindeki sebep.

54:03Dolayısıyla senin dediğin doğru. Kendini öğren. Hangi vadede bir yatırımcı olabileceğini, portföyünün kapasitesini bil. 500 bin kişiyle aynı olamayacağını bil.

54:14Dolayısıyla oradan sana söyleyeceği şeyin çok genel günaydın arkadaşlar dışında çok bir şey ifade etmeyeceğini de kafamıza biraz sokmak lazım. Tekrardan ağzına sağlık abi. Uzunca bir bölüm oldu. Özetleyecek olursak aslında nasıl zengin olabilirimin birçok farklı cevabı var bu arada.

54:35İşin girişim tarafı var, kariyer tarafı var. Farklı mesleklerde ve zanaatlarda yapılabilecek işler var. Sadece web ve dijital üzerinden indie üreticilikle de para kazanılabilir. Ama biz daha çok borsada para kazanma üzerine odaklandık ve burada önce parayla olan ilişkimize değindik.

54:56Buradaki kritik noktalardan biri de hem kendimizi tanımamızdı, hem beklentilerimizi ayarlamamızdı, hem de en önemlisi belki de küçümsememek. Hiçbir miktarı küçümsememek. Çünkü o temel segment atlamamızda inşa edeceğimiz merdivenin basamakları olabileceğini, o küçük miktarların birleşe birleşe o merdiveni oluşturabilecekleriydi. ve segmente atladığımızda da bizi o segmentde tutacak platformu eğer küçümsersek parça parça kırılıp tekrar aşağı segmente düşürebilecek potansiyele sahip olduklarıydı.

55:32İkinci nokta borsada para kazanmak üzerine odaklandık. Burada da biraz borsada kimler kazanıyor kimler kaybediyor. Neden? Nasıl?

55:41Ne için kazanıyorlar? Kaybedenler neden kaybediyor? Biz neyi yapmalıyız? Neyi takip etmeliyiz?

55:47Neyden uzak durmalıyız? Bunun üzerine konuştuk. Son nokta ise biraz daha fırsat avcılığı oldu ki bana sorarsan bence podcast bölümünün en önemli tarafı da bu taraftı. Burada da biraz aslında önyargılarımız ve kişisel tecrübelerimizle değil hani direkt şey olgular üzerinden, objektif olgular üzerinden daha çıkarcı bir şekilde bakış açımızı şekillendirmemiz fırsat maliyetini çok iyi görmemiz ve biz aslında bir yere duygusal olarak bağlandığımızda bir ürüne o ürün yatay veya düşüş trendine girdiğinde rahat bir şekilde diğer platformlar diğer ürünlere de geçebilmemiz gerektiğinden bahsettik Bu bir en nihayetinde fırsat ağacılığı diyoruz ama aslında parayı takip etmenin ta kendisiydi diyebilirim.

56:36Dinleyenler buraya kadar dinleyebildilerse valla helal olsun diyorum. Elinizi sıkıyorum. Bir saat çünkü cidden uzun oldu ama güzel oldu diye düşünüyorum. Evet bence de güzel oldu bu bölüm.

56:48Yani dinlenmesi gereken bir bölüm. Bakalım görürüz. O zaman ikinci sezonun beşinci bölümünde görüşmek üzere. Kendinize iyi bakın.

56:56Bol kazançlar.