7 - Avrupa'nın tek bölünmüş başkenti Lefkoşa

1:31Yani o kadar komik bir şey ki aslında bütün gün yolculuk yapmışım ama 10 dakikalık bir mesafeye gelmişim aslında yani sınırın öteki tarafına. Bugün hala kimlik kontrolü yapılıyor ama Kıbrıs vatandaşlarına kapılar tamamen açık. 2003 yılında sınırların resmi olarak kalkmasıyla birlikte Neşe sadece siyasi mücadelesinin karşılığını almadı, İki vatanına birden kavuştu. Lefkoş'a ayrılık ve kavuşma hikayeleriyle dolu bir kent. Doğu Akdeniz'in incisi Kıbrıs Adası'nın tarihi de öyle.

2:14Orta Doğu'ya en yakın ada olan Kıbrıs'ın stratejik önemi tartışmasız çok büyük. İşte bu yüzden pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış. 4. yüzyılda Roma'dan Bizans İmparatorluğu'na geçen Kıbrıs, 300 yıl sonra Bizans ve Araplarla ortak, nispeten özerk yönetilmeye başlanmış.

2:3512. yüzyılda Kıbrıs'ta Haçlılar bir krallık kurdular. Onları Cenevizliler ve Venedikliler takip etti. 1570 yılında ise Kıbrıs kendisini 300 yıl sonra İngilizlere hediye eden Osmanlıların eline geçti.

2:51Osmanlı yıkılınca 1925 yılında adayı İngilizler ilhak ettiler. Ada bağımsızlığına ilk kez 1960 yılında kavuştu. 1974 yılında Yunan Cuntası Kıbrıs'ı almak isteyince garantör ülkelerden biri olan Türkiye adaya asker gönderdi. O gün bölünen Kıbrıs aslında hala bir askerler adasıdır. Türk, Yunan, İngiliz askerlerinin yanı sıra Birleşmiş Milletler güçleri de hala adadan ayrılmadı.

3:25Kuzey Kıbrıs'ın başkenti Lefkoşa'da bütün bu kültürlerin bıraktığı izleri görmek mümkün. Avrupa'nın bu tek bölünmüş adasında farklılıklar kadar ortaklıklar da çok. Ada halkı mesela Türk'ü ve Rum'u her şeyden vazgeçer, bir tek kahvesinden vazgeçmez. O yüzden şair dostum Neşe Yaşın'la güne önce bir kahve içerek başlıyoruz. En eskisi ve en güzeli Tahmis kahvesi diyor Neşe ve haklı çıkıyor.

3:53Bakalım daha kaç fincan kahve içeceğiz? Neden mi? Kıbrıs halkı çaydan ziyade kahveyi ön planda tutuyor. Bizim için sabahleyin herkes evinden çıktığında marketine gider, ekmeğini, gazetesini, yoğurdunu alırken yanında da Türk kahvesini alır. Çünkü bizim Kıbrıslı ailelerin hayatında kahvenin özel bir yeri var.

4:18Türk ve Kıbrıslı Rumların hayatlarında Türk kahvesinin en çok büyük yeri var. Ve biz Türkiye'dekinin karşılığı, yani Türkiye'de demli çay içiliyor ya, 12-13 fincan çay içiliyor. Aynen karşılığı bizde kahve içiliyor. Misafirinize ilk geldiği anda hoş geldiniz, nasılsınız? Bir kahve içer misiniz? İlk sorumuz budur, ilk ikramımız budur. İmran Özarlat'ın aileden alıp devam ettirdiği tarihi şehir merkezindeki kahveci, 1917'de Derviş Tahmis tarafından kurulmuş. Artık İngiltere'de de temsilciliği var. Dükkanı elbette ağzımızda kahve tadı, çantamızda dibekte dövülmüş kahve paketleriyle terk ediyoruz.

5:01Şehir merkezinin dar sokakları her daim turistle dolu. Küçük hediye dükkanları, butikler ve büfelerin arasından şehri ikiye bölen duvar parçaları gözümüzden kaçmıyor. Kıbrıs demek, Lefkoşa demek, aslında siyaset demek. Ama biz mümkün oldukça turistik bir tur yapma niyetindeyiz.

5:28Lefkoşa'da her sokak sanki Selimiye Camii'ne çıkıyor. Selimiye aslında 13. yüzyılda bir katedral olarak inşa edilmiş. Lefkoşa'nın kutsal bilgelik anlamına gelen Ayasofya'sı da Selimiye. Dış cephesi, mimarisi ve iç süslemesiyle eskiden bir Katolik kilisesi olduğunu saklamıyor.

5:48Tarihçiler eskiden aynı yerde bir Bizans kilisesi olduğunu da hatırlatıyorlar. 1570 yılında Osmanlı tarafından camiye dönüştürülen katedral bugün hala sadece Müslümanlara hizmet veriyor. Oradan caminin tam arkasına gizlenmiş küçük bir lokantaya götürüyor Beni Neşe. Kıbrıslılar için kahve kadar yemek de önemli. Bahçe içindeki küçük tahta masalarının üzerinde kareli örtüler var.

6:14Öğle vakti olduğundan bahçe neredeyse dolu. Oturmadan önce yemeklere bir göz atıyoruz. Biraz Ege mutfağına andırıyor sanki Kıbrıs mutfağı diye düşünüyorum ama yanılıyorum. Burası mutfağı yani sebze de var. Et ağırlıklı. Daha fazla galiba et ağırlıklı olur. Tavuk da olur gerçekten. Et molehya, kuzu etiyle olur. Kola kas, tavukla ben daha fazla... Yani et de olabilir ama et biraz ağır gelir bana. Ben tavuğu daha hafif bulurum. Tavukla yaparım onu.

6:49En tipik Kıbrıs yemeği molehya veya kolakas. Kolakas patatese benzer görünüş olarak. Büyük köktür. Hatta küçük kökleri de var patates gibi. Bullez'dir onun adı da. Rumlar, Türkler aynı kullanırız. Artık Rumca mı bilmiyorum. Bol yağda kızartırız onu.

7:09Taze patatesli, sonra limon, tuz, şahane bir şey çıkar. O da yani çok değişiktir. Biz onun yanına köfte de koyarız, patates köftesi, salata, kolyandrolu salata. Ekşi hakikaten ben hele çok tüketirim ekşiyi. Her yemeğe

7:27Koyarım yani onu limona. Lokantanın o günkü işletmecisi Sare Emir hepsinden biraz biraz getiriyor sofraya. Zeytinyağlılar, etliler, ben katmere gömülmüşken Neşe yemek kültürünün bölünmüş Kıbrıs'ı nasıl birleştirdiğini anlatıyor. Onların kleftiko dediği, Türkiye'de hırsız kebap denen fırın kebabı. Bir de bu patatesli et yemeği yapılır. O düğünlerde yenen bir yemekti. O da ortak bir yemek. Onun dışında bir sürü yemek ortak. Yani aynı biçimde pişiriliyor. Mesela bakla vardır ya, taze bakla. O nasıl pişirilir biliyor musun? Çağla, bademle. Sonra enginar dolmamız vardır.

8:11Katmer tatlısı. Bu da tabii çok Kıbrıs'a üzgün. Bir de şey var, börekler var. Mesela Rumlar birbirlerini böreğim böreğim diye severler. Börek yiyeyim mi, börek koyayım mı? Çünkü tatlıdır börek. Onlarda yani bu içinde lor peyniri ve şeker olan bir börek var çünkü. Yemeğin üstüne bir kahve daha içtikten sonra Bedestene gidiyoruz.

8:35Bin yıldan fazla geçmişi olan bedestenin içinde belgelenmiş arkeolojik kalıntılar da var. Osmanlıların bir tür pazar yeri gibi kullandıkları bedesten bugün bir kültür merkezi olarak Mevlevilere de ev sahipliği yapıyor. Ney susup sessizlik başlayınca bendeki heyecanda artıyor. Çünkü bu benim Konya'dan sonra izlediğim ilk sema gösterisi. Siyah cübbesiyle sahneye gelen genç adam olduğundan büyük görünüyor. Önce yeri öpüyor, cübbesini çıkarıyor ve dönüyor da dönüyor.

9:16Hızlandıkça izleyenler de bir çeşit transa geçiyorlar. 15 dakikalık sema gösterisi bize saatlerce sürmüş gibi geliyor. Gösterinin ardından yaşlı bir kadın Mevlevilik hakkında bilgi veriyor. Misafirler arasında bir de gönüllü tercüman var. Dervişlerin en büyük hocası Konya'da 800 yıl evvel orada yaşadığı

9:38Ve çok büyük bir Allah sevgisiyle donanmıştır. İsmi Mevlana. Her zaman şöyle der Mevlana, kimsiniz siz? Gel bana, kim olursan ol. Hristiyansın, Müslümansın veya Ortodokssun. No problem. Derviş'in

10:01babası 800 yıllar önce Konya'da yaşamıştı. İçerisinde yaşamıştı. Derviş'in sorumluluğu, sen kimsin, ben kimim diye sorumluydu. Hem ben hem de konuklar Semaze'ni hemen bırakmak istemiyoruz. O gün 24 yaşında olan Nazmi Akçay, Mevlevi'lerin bu geleneğini Konya'da öğrenmiş. Kıbrıs'a geleli çok olmamış ama adayı iyi tanıyor. Akçay, bölünmüş bir adada Sema'yla birlik çağrısı yaptığını, bunun da Mevlana'nın felsefesiyle çok iyi örtüştüğünü anlatıyor.

10:43Tabii Mevlânâ Hazretleri'nin dediği gibi, gel ne olursan ol, gel dediği gibi. Zaman mekan çok fark etmez. Yani insanın içindeki aşk var oldukça. Dünyanın herhangi bir yerine gitse de, herhangi bir yerde de o aşk geldiği zaman sema yapabilir. Zaten sema asıl bir zikirdir. Allah'a zikretmektir, şükürdür. O yüzden böyle bir mekan doğması bizi daha çok sevindiriyor. Çünkü her dinden, her ırktan insana ne olursa olsun gel diyebiliyoruz.

11:11Gönüllü tercümanınsa aslında Nürnberg'de yaşayan Pervin Dağ olduğunu öğreniyoruz. Kendisi de Mevlevi felsefesine inanan Pervin Dağ, bizi şaşırtacak bilgiler veriyor. Cuma akşamleyin saat sekizde buluşuyoruz. İlk önce Mevlana kitabından okuyoruz. Sonra bizim Süleyman Efendi bize anlatıyor bu hikayenin anlamı falan diye. Sonra sekir yapıyoruz beraber. Namaz kılıyoruz önce. Sekir yapıyoruz. Sonra sema.

11:41Sonra da mantra Allah veya Estağfurullah diye söylüyoruz yüz kez. Dinleniyoruz yani böyle sanki meditasyon gibi oluyor. Bizim Süleyman Efendi bir Alman köyünden biri. Kendisi Katolik'ti fakat Katolik dininde kendini bulamadı.

11:59Sonra Konya'ya gitti. Orada Süleyman Dede ile tanıştı ve ona tapmaya başladı. Bize anlattı senede dört kez Konya'ya gittiği olduğunu. Sonra Mevlana'nın torunları var orada. Ona söyledi sen Almanya'ya dergah aç bunları Almanlara da öğret diye. 20-30 seneden beri yapıyor ve grup ben varım Türk olarak. Bir de Ayşe diye birisi var. Öbürleri hepsi Alman.

12:35Lefkoşa'nın en kalabalık ve gidilmezse olmaz yeri Büyükhan. Selimiye Camii'ne ve medreseye çok yakın. Eski bir kervansaray olan Büyükhan'ı Osmanlılar Kıbrıs'ı fethettikten hemen sonra yaptırmışlar. Adanın Türklere ait en eski binası da bu.

12:51İngilizlerin bir dönem hapishane olarak kullandığı han 15 yıl önce restore edilmiş. İki katlı hanın dış cephesinde küçük dükkanlarda hala zanaatkarlar iş yapıyor. İçeride hem alt hem de üst kattaysa lokanta ve kahvelerin yanı sıra hediyelik eşya dükkanları var. Lefkara işi yapıp satan bir dükkana giriyoruz. Her yer el işi göz nuru hediyeliklerle dolu.

13:15Lefkara bir köyümüzün adıdır. Bir dağ köyüydü bu. Şu anda güneyde kaldı. Bilinen veya bizim beğendirdiğimiz hikaye işte Lefkara köyü dağlıktı. Bu nakış orada Venedikliler döneminde üretilmeye başlandı. O yörenin işiydi. Aslında o bölgenin işiydi. İç göç halinde bu biraz da kuzeye yansıdı. En bariz özelliği

13:39Ortada bir nakış değildir. Mutlaka bir şeylerin içerisinde kapalıdır, hapistir. Yani bu karedir, bu yuvarlaktır, bu akardır. Gözünüze çarpan, kapalı bir şeylerin içerisinde kapalı geometrik desenlerdir. Yumuşak desen pek yoktur refkarada. Oldukça pahalıdır. Bir kere hepsi Elişi'dir. İkincisi 1960'a kadar yerliler keten üretirdi. Zaten meşhurmuş adanın keteni. İpeği de yerliler üretirdi. İpi de yerliler üretirdi.

14:03Cumhuriyet kurulduktan sonra 1962'de Birleşmiş Milletler'in katkısıyla her iki topluma el sanatları kooperatifi açıldı. Her iki toplumun da DMC İPE ve İrlanda Keteni'ne geçtiğini biliyoruz. Hem iplik hem de keten İrlanda'da sipariş veriyorsunuz ve dolayısıyla özel üretim bir ketendir. Şenay Ekingen'in dükkanından çıkınca Neşe babasının bir dostuyla karşılaşıyor.

14:27Tabii hemen bir kahveye oturuyoruz. Bu üçüncü kahve, bu sefer John Amca'dan. Biz üzerinde John Amca yazan fincanlardan az şekerli kahvemizi yudumlarken, bugün hala hayatta olup olmadığını öğrenemediğim emekli mimar Yücem Erönen, Lefkoşa'nın tarihini anlatmaya koyuluyor, hem de çizerek. Şehri çevreleyen surların nasıl on bir köşeli bir yıldız oluşturduğunu ben de ancak böyle anlayabiliyorum zaten. Magusa, Girne ve Baf kapıları Osmanlı döneminde güneş batar batmaz kapanır, şehrin dünyayla bağı koparılırmış. Yücem Erönen kapı deyince bu hikayeyi anlatmasam olmaz diyor ve ekliyor. Birinci Dünya Harbi'nden sonra İngiltere'nin Osmanlı'dan burayı ilhak etmesi

15:14İngiliz askerleri adaya çıkmışlarına kadar gelmişler Lefkoşa'ya kadar hava kararmak üzere. O zaman bekçi olan adı Horozali olan bekçi demiş giremezsiniz. Ben buranın sorumlusuyum. Ben Osmanlı'dan emir alırım. Sizi buraya sokmam. Şimdi İngiliz askerleri orada beklemişler. Sabahleyin gün doğumundan sonra anahtarı talep etmişler. Anahtarını size veremem.

15:43Bana Osmanlı teslim etti bu anahtarı ben ancak bunu Osmanlı'ya veririm. Ve bu İngilizlerin takdirle karşıladıkları bir olay olduğu için İngiliz Kıbrıs'taki polis teşkilatını kurarken ilk çavuş olarak Horoz Ali'yi almış ve Horoz Ali de benim eşimin büyük büyük babasıdır. Bu arada Neşe bana yıldızın tam ortasını göstermek için can atıyor. Çünkü buraya 2015 yılında içinde sergilerin bulunduğu konser ve toplantıların düzenlendiği bir kültür merkezi açılmış. Surların içindeki merkezin adı Fransızcadan geliyor. Bibliotek yani kütüphane. 13 dükkanın birleştirilmesiyle yapılan kültür merkezinin duvarları kitap ve tablolarla süslü.

16:33Cam tabandan aşağıya baktığınızda Kıbrıslı bir ailenin günlük hayatını anlatan heykelleri görüyorsunuz. Üst kata çıktığınızda bütün tarihi binalar gözünüzün önünde duruyor. Bibliyotekin sahibi Yücem Şeniz bu yolla şehre tarihi bir miras bırakmak istediklerini söylüyor. Biz bu dokuyu seviyoruz. Osmanlı'nın bu sarı taşının, camisini, toprağını, ağaçlarını. Bu doku zaten biliyorsunuz İtalyan'ın kültürü var burada. Lüzumyan'ın kültürü var burada. Yani bizim bulunduğumuz yerin önemi de 11 tane surun tam merkezi olmamız. Özellikle biz bunun için geldik buraya. Yani bizde tarihi bir pointi var. Danimarkalı tarihçiler 1980'lerde bunu

17:13Belirlediler ve mühürlediler. Duvarda mühürümüz var bizim burada. İşte turlar olup gelip resmini falan çekiyorlar derken baktık turlar derdik. Ne vardı turlar buraya geliyor? Ondan sonra gördük burada bir tarih var ama bizimki de bilmiyor bu tarihi. Biz uyanık davrandık, geldik aldık. Bibliotek biraz da Kıbrıslı Türk ve Rumların buluşma noktası olsun diye açılmış. Ancak hala böyle bir misyonu yeterince gerçekleştiremiyor. Onca kahveden sonra acıkır gibi oluyoruz.

17:38Neşe, kaptanın yerinde sandviç yemeden Lefkoşa'yı terk etmemem konusunda ısrarcı. Biliyor musun, bu Kıbrıs sandviçi vardır. Çok özel bir ekmeği var ve içine bikle denen bir turşu konur. Pickles'dan geliyor herhalde. Bu, hardallı bir turşudur.

17:58ve de kereviz turşusu. Ben hamileyken Ankara'daydım. Hiçbir şey özlemedim. Hep düşündüğüm şu, ay ben bir Kıbrıs'a gitsem, kaptandan bir sandviç yesem, kaptandan bir krala bir sandviç yesem böyle bir şey olabilir mi yani sadece buna?

18:19Köşe başında küçücük bir sandviççi dükkanı kaptanın yeri. Duvara asılan aynalar biraz derinlik veriyor ama en fazla 5 kişi sığabiliyor. Öğleden sonra olduğu için sadece biz varız. Hellimli, sucuklu ve dilli sandviçin kokusu açlığımızı pekiştiriyor. En iyisinden bir karışık söylüyor ve neredeyse yarım yüzyıl önce bu dükkanı devralan eski futbolcu Mustafa Tünay'a kulak veriyoruz.

18:46Ben bu işe bir arkadaşımın sayesinde başladım. O arkadaşımız da bir zamanlar Londra'ya gidecekti. Bir ay tatile gidecekti. Dükkanı bize bıraktı. O dönemde geliştirdik işte kendini zamanla. Daha sonra arkadaş bize sattı burayı, dükkanını mesela. O Londra'ya gitti. Biz de bu işe hala devam ettiriyoruz. Tabii oğullarımla beraber yaparım. İkiden de oğlum vardır. Onlarla beraber yaparım. Ama oğullarım ikisi de üniversite mezunudur.

19:12Yani öyle cahil çocuklar değildiler, okudumuştular. Bir tanesi hatta yüksek lisansında yapmıştır ama üç gün sonra Avustralya'ya gönderiyorum kendini. Burada hayat bitmiştir. Hayırlısı diyelim artık, kısmet oradaymış. Adanın bölünmüşlüğünün sadece günlük hayatı değil, ekonomiyi de olumsuz etkilediği kesin. Güney Kıbrıs arkasını Yunanistan ve Avrupa Birliği'ne dayarken, adanın ambargolar altında ezilen kuzeyi kendi yağında kavruluyor.

19:41Sınırlar açıldı ama kafalardaki sınır duruyor. Türkiye'den gelen göçle birlikte Türkler adada adeta azınlık olmuşlar. Bunu defalarca gittiğim adada ben de gözlemliyorum. Barış ve birleşme sağlanırsa refahın da artacağına inananların sayısı giderek azalıyor. O zamana kadar göç etmeyi düşünenlerse hiç az değil. Kaptanın oğlu Tuğrul Tünay da onlardan biri.

20:06Bu kadar baskı altında ve sıkışmış bir politikayla artık hangi siyasete çıkıp da bir vaatte bulunsa ülkemizde kimse buna inanmıyor. Çünkü eninde sonunda söylediği şeyleri gerçekleştirme noktasında para konusunda tıkanıyor. Ve bundan dolayı son yıllardaki seçimlerde yani bunlar istatistiksel olarak da çıkıyor. Seçimlere katılım seviyesi özellikle Lefkoşa'da başkent, o komşuluğun en yüksek olduğu yer Lefkoşa. Seçimlere katılımım o kadar bir düştü ki inanılmaz. Aslında adanın her köşesi siyaset. Bu yüzden turistik gezi yapmak neredeyse mümkün olmuyor. Siyaseti yine kahveyle kovmaya karar veriyoruz. Dördüncü kahvemizi Kumarcılar Hanı'ndaki bir kafede içeceğiz.

20:5917. yüzyılda inşa edilmiş Kumarcılar Hanı, Asmaltı Meydanı'nın kuzeyinde yer alıyor. Eskiden elliden fazla yolcunun barındığı hanın sadece bahçesi sağlam kalmış. Kahvelerimizi ısmarladığımız Cafe Lorenzo'da hanın tarihiyle ilgilenirken bir başka tarih çıkıyor karşımıza.

21:17Meğer Lorenzo, dükkan sahibi Doğan Ertuğ'un köyünü kuran kişinin ismiymiş. Adından da İtalyan olduğu anlaşılan Lorenzo'nun kurduğu köy Lurigina, içinde hem güzel hem de hüzünlü anılar barındırıyor. Lorenza, Venedik döneminde Lurigina'yı kuran İtalyan kadının adıdır. ve zaman aşımında diz füsmesiyle Luricina olarak geçer, kayıtlara o şekilde geçer. Tabii daha sonra 74 sonrası bitiyor, çok değildi. Bütün köylerde isimler değiştirilip pürkleştirildiği zamanlarda şu anda Akıncılar olarak isimlendirilen köydür. Benim için her zaman Luricina'dır ve ona atfen yani gerçek özümüzü inkar etmemek, tarihimizi sahip çıkmak adına artı İtalyan kültürüne de duyduğum özel bir ilgi var. Sonuç olarak yani o şeyden geliyoruz, ben hatırlıyorum nenem bize pizzalar yapardı mesela.

22:02Dedeme Amore diye hitap edirdi. Yani sevgilim demek şeyde İtalyanca'da. Onlar arasındaki konuşmaları ben çok iyi hatırlıyorum. Yunanca konuşurlardı, Türkçe bilmezlerdi. Yani farklı karışık bir kültür var Kıbrıs'ta bunu inkar edemeyiz. Özümü korumak için böyle bir ismimi seçtim.

22:17Bizim köyde kadınlar kendi şaraplarını kendileri yaparlar, diyor Doğan Ertuğ. Osmanlı adayı terk ettikten sonra Luricinalılar daha fazla vergi vermemek için Müslüman olmuşlar. Ama asıl dinlerini gizli gizli yaşamışlar. O yüzden bu köyden gelenlere İtalyanca Lino Bambacchi denirmiş. Lino, keten, Bambacchi pamuklu. Hem keten, hem pamuklu. Hem Hristiyan, hem de Müslüman.

22:46Kuzeye ait ama güneyin içine gizlice girmiş gibi duran bu köyün adı artık Akıncılar. Kıbrıs'ta adı ve sahibi değişen çok sayıda köy ve sokak var. Neşe içinde büyüdüğü bu sokakları anlatırken Lefkoşa'nın tarihinde protestolarında yerinin büyük olduğunu hatırlatıyor. Burası polis merkezi. Eski polis merkezi. Şu küçük pencereyi görüyor musun? Orada kaldım bir buçuk gün kadar. İşte gözaltına alınmıştım. Gözaltına almam dediğimde bir vicdani rayetçiyi desteklemiştim ama bu 95-96. Şimdi tam emin değilim.

23:25Şeyden biliyorum, işte orada kadın mahkum yoktu göz altında. Bu arada da ben böyle şey, çok şık giyinmiştim o gün ve uzun bir eteğim vardı ve ifekli bir bluz. Taşın üzerinde böyle uyuyorum falan ama sabah bir kalktım, Böyle erkekler oradan beni seyrediyorlar. Pamuk prenses gibi falan uyandım. Çünkü bir şey var, hücreler arasında bir yer var ve baktıkları zaman beni görebiliyorlar. Ondan sonra ben de kalktım, bana teselli ediyorlar. Üzülme, bu memlekette çok kalktım. Bir de halimden, kıyafetimden bunu niye buraya düşmüş diye de düşünüyorlar herhalde. Sokakların mimarisi de şehrin çok işgalli dolayısıyla çok kültürlü hikayesini anlatmaya yardım ediyor. Mesela az katlı sarıya kaçan toprak renkli binaların çoğu Rumlardan kalma.

24:25Neredeyse yarısı boş. Neşe'nin kendisi gibi şair olan babasının kitap evine giderken gözüme Osman The Tailor tabelası ilişiyor. Maalesef konuştuktan bir süre sonra kaybettiğimiz terzi Osman'ın dükkanına girer girmez, yığılı malzeme ve duvardaki fotoğraflardan kendisinin tanınmış bir terzi olduğu hemen anlaşılıyor. Orada gördüğünüz elbiselerin hepsini ben diktim. Bayanlara, beylere.

24:52Kaçmadan evvel dediler bir resim çektirelim, dağıtarak alsın bize. Hem kumaşı aldığımız mağaza hediye edelim, hem Osmanlı Taylor'a hediye edelim. O kalabalığı gören bir kişi daha geldi, o resmin içine girmek istedi ona. Ben de çıkayım bu resimde falan. Dediler ki ama sen Osmanlı dikti, elbiseyi giymiyorsun. Bu giydiğimiz elbiseleri hep Osmanlı dikti.

25:19ama ben burada olmak isterim o zaman soyunur da gelirseniz bu resmin içinde olursunuz o da gitti soyundu gördüğünüz gibi orada Eskiden adaya çözüm için gelen siyasetçilerin 5 dakika Rum, 5 dakika Türk liderle görüştüğü, en az 15 dakikasını da Terzi Osman'a ayırdığı anlatılır. Terzi Osman'ın bu mesleği Rum ustasından öğrendiğini düşününce Lefkoşa'nın bölünmüşlük hikayesi insanın içini biraz daha fazla sızlatıyor. İç sızımızı derinleştiren bir başka semtte Arap Ahmet Mahallesi. Uluslararası Serbest Bölgenin yakınındaki Arap Ahmet Mahallesi'nde Armu adında bir Ermeni sokağı olması açıkçası beni o gün çok şaşırtıyor. Kapı önünde oturup etrafı seyreden, yaşı 80'nin üzerinde olduğu görünen Salise Gürdallı sorularımızla geçmişe gidiyor adeta. Eskiden burası cennet. En güzel mahalleydi. Burası Arap Ahmet'in en güzel.

26:22Çok fevkalade. Evler tertemiz, yollar tertemiz, insanlar hep tahsilli. Şimdi çok bozuldu ama. Gayrı bakımsız kaldı.

26:34Eski sahipleri, kıymetini bilenler yok. Herkes geldi. Göçmen geldi. Dış ülkeden geldi. Geldi yerleşti. Ama canı gibi, malı gibi bakmadı eskisi gibi. Biz geçeriz o yana. Kıbrıslıyız biz. Geçeriz. Çünkü bizim orada malımız kaldı çok. Onların hakkını alamadık biz. Çünkü yönetim bilemedi.

26:59Bizi başka bir şey kurtarmaz. Barış kurtarır yalnız. Ve yalnız bizi değil, bütün kavgalı devletleri galiben barış. Sahte barış değil. Ben zamanında çok komşuluk yaptım. Çünkü karışığıydı, burası karmaydı. Ermeni'de, Rum'da, Türk'te. Ama çok iyi insanlar, asil insanlar hepsi de. Küçük büyüdüm ben bu mahallede.

27:27Karışırdık ya, karmaydık dedim. Onların çocuklarıyla biz oynarken öğrendik. Eskiden bir gün kadar konuşurduk. Fakat şimdi görüşme, görüşme, konuşma unutulur. E çocuklarım bilmez. Hiçbir şey bilmez onlar. Çünkü onlar zaten bunda tahsil görmedi. İstanbul'da tahsil gördüler. Ve onların zamanından sonra da böyle karma bir yakınlık olmadı.

27:57Yazık! Salisegür Dallı'nın evinden ara bölge görünüyor. Duvarlarında hala kurşun delikleri olan sayısız barış müzakeresine ev sahipliği yapan Ledra Palace'da ise Birleşmiş Milletler askerleri devriye gezmeye devam ediyor. Atlet Rapalaz ara bölgede kaldı, bölünmeden sonra. 5 Milletler Askerleri geldikleri zaman yerleştirdikleri yerlerden birisi de o otel oldu. Çünkü iki tarafın arasında olduğu için. Hatta şöyle bir komik hikaye var.

28:38Birleşmiş Milletler askeri gelmiş, birileri ateş ediyor demiş ki, kim ateş ediyor? Türkler ateş ediyor. Sonra yine bir ateş ediyor demiş, şimdi kim ateş ediyor? Şimdi de Rumlar ateş ediyor. Allah Allah nerede bu Kıbrıslılar ya demiş.

29:05Kimlik kontrolüyle adanın diğer yarısına geçenleri izlerken güneyde ışıklar yanmaya başlıyor. Neşe ile vedalaşma vaktimiz geldi. O güneye geçecek ben kuzeyde artan karanlıkta kafamda bir sürü soru işareti yolumu arayacağım. Bölünmüş vatanımdan hangisini seveyim diye soran Neşe yaşını bilmem. O belki alışmış olabilir ama beni uykusuz bir gece bekliyor. Hem kahveden hem de Avrupa'nın tek bölünmüş başkentine çöken yüzünden.

29:35İngilizce şarkı söylüyor Böyle söylüyor babam da çoktan Böyle söylüyor babam da çoktan Benim ülkem, ikiye bölünmüş Ülkenin ikisini paylaştı. İki kısımdan birini sevmeliyim. İki kısımdan birini sevmeliyim.