Nostalji: En Portekizce Kelime Saudade ve En Seksenler Dizi Miami Vice

1:16O yüzden Amerikan ehliyetinin olması hiç ehliyet olmamasından farksız. Girip her şeyi baştan yapıyorsun. 20 yaşında ehliyet alırken dünyanın en kolay yazılı sınavına girmiştim. Pratik sınavın da yarısı zaten bir trenin geçmesini beklemekle geçmişti.

1:30En zor kısmı bomboş bir sokakta paralel park yapmaktı düşünün yani. O günden beri ABD'de toplam herhalde 150 bin kilometre yol yapmışımdır. Avrupa'nın daracık dağ yollarında yaz-kış gittim. Habidik gubidik ülkelerde araba kiraladım.

1:44Saigon gibi bir yerde bile iş çıkışı saatleri ölmeden motor kullandım. Aslan dövdüm, kaplant tuttum. Şimdi gelmiş 17 yaşındaki çocuklarla aynı sınavlara giriyorum. Zaten odaya girince de hababam sınıfına girmiş Mahmut Hoca gibi hissettim.

1:58O güzel ortamı bozduk. Herkesin kahkahaları bitti, bana döndüler ne yapıyor bu diye. Neyse, iyice şikayet ettim. Bugünkü bonus içerikte yaşını başını alıp gitmeyle alakalı aslında biraz, yani nostalji duygusuyla alakalı.

2:10Ve bu duyguya araç olarak da 80'lerin en 80'ler dizisini kullanacağım. Bu müziği duyunca gözünün önüne hısteknesi, pesbende flamingolar ve Don Johnson'ın çorapsız ayakları gelen parmak kaldırsın. Neden bahsettiğimi bilmeyenleri ise biraz bekleteyim. Nostalji konusu diyordum.

2:36Tarifi gerçekten zor bir duygu. Aslında her duygunun tarifi zordur. Sağır birine müzik anlatmak gibi sonuçta. Ama burada ekstra zor.

2:45Çünkü nostalji, yani geçmişin bir kesitine duyulan özlem, aynı anda birçok zıt duyguyu içeriyor. birliktelik ve yalnızlık hissi, mutluluk ve hüzün, huzur ve pişmanlık. Halbuki eskiden, yani bu terimin icat edildiği 17. yüzyılda çok daha dar bir tanımı vardı.

3:03Ölümcül bile olabilecek bir sıla özlemi. Nereden çıkmış biliyor musunuz? Komşu ülkelerde görev yapan İsviçreli paralı askerlerin vatan özlemi içinde depresyona girmeleri, yemeden içmeden kesilmeleri hatta intihar etmeleri üstüne. Bu yüzden İsviçre ile hastalığı bile denmiş.

3:20Ve bir noktada önlemek için bunların bir araya gelip şarkı söylemesini yasaklamışlar. İşte Ölürem İsviçre'nin dağlarına, zirvelerine oy oy gibi şarkıları var herhalde. Bunları söylemeyin kardeşim demişler. Sonra depresyona giriyorsunuz.

3:33Biz size asker olun diye para ödüyoruz. Müzik ve nostalji duygusunun arasındaki ilişki o kadar kuvvetli yani. Dolayısıyla o zamanlar bir hastalık haliydi nostalji ve fizyolojik bir tedavisi olacağı düşünülüyordu. Bir yerlerde bir doku, bir kemik, bir şeyler bozulduğu için ortaya çıkmış olmalıydı yani.

3:50Böyle bir şey bulunamayınca da zamanla psikolojinin alanına girdi. Sonra da tıbbi bir teşhis olma özelliğini tamamen kaybetti. Anlamı da genişledi. Zamanla derken yaklaşık 200 senelik bir süreç tabii bu.

4:02İşin aslı, o sırada İsviçreli askerler biraz daha batıya gitmiş olsalardı bu hareketleri pek de garipsenmeyecekti. Çünkü Portekiz'de nostalji kelimesi daha icat edilmeden, yüzyıllardır kullanılmakta olan kardeş bir kavram vardı. Portekiz'de söylendiği şekliyle saudade yahut çok daha cool olan Brezilyalıların söylediği şekliyle saudade nostaljinin modern kullanımına gayet yakın bir anlam taşır. Yok yok, bunun anlamı bambaşka diyen birçok insan var bu arada.

4:42Bence biraz da Portekizce konuşanların milli gururları yüzünden veya Portekiz kültürünü hatmetmiş olduğunu kendi çevresine belli etmek isteyen yabancılar yüzünden gereksiz bir ısrar yapılıyor. Bu kelimenin başka dillerde karşılığı olmadığına, asla tam çevrilemeyeceğine dair. Ulan sen nasıl öğrendin o zaman turist Ömer? Neyse bu ısrarı sürdürebilmek için de tanım sürekli değişiyor.

5:04Herhalde en az 20 farklı tanımını okumuşumdur bu podcast'e hazırlık olarak. Duruma göre hasret, efkar, melankoli, nostalji, ki bu da çok geniş bir tanım, veya bütün bunların bir karışımı olabilir. Sıkça, keşifler çağında uzun seferleri çıkıp da dönmeyen denizcilerin geride kalanlarda bıraktığı boşluğu anlatmak için yayıldığı söyleniyor bu kavramın. Ama kelime daha bu keşifler başlamadan önce dahi kullanımdaymış.

5:29Ve tüm kelimeler gibi bunun da anlamı toplumun tecrübeleriyle birlikte değişiyor. Zamanında dünyanın ta öte ucunda İspanyollarla masaya oturup, efendim şu meridyenin batısı benim, doğusu senin diye anlaşma yapacak kadar özgüven sahibi olan bir topluluk bu. Dünya sahnesindeki rolünün giderek küçüldüğünü gördükçe, tıpkı bizdekine benzer bir asr-ı saadet zihniyeti de bu kelimeye eklemlenmiş. Yani sadece kişisel geçmişin değil veya ailenin geçmişi değil, tüm toplumun geçmişiyle alakalı bir kavram.

5:59Daha sonra da koloniler ile ana ülke arasındaki zorunlu göçler bu kavrama tekrar etki ediyor. Hani bizde mübadele sonrası vatanlarından zorla ayrılan ve Yunanistan'a giden Ortodokslar var ya Rembetika müziği yoluyla hasret gideriyorlar. Ona benzer bir durum var. Dolayısıyla en azından bu tarihsel anlamlarını hesaba katarsak Portekiz'e has bir nostalji türü diyebiliriz.

6:22Gerek bu saudade olsun gerek nostalji olsun bunların bir anıyı hatırlamaktan çok daha zengin bir tecrübe olduğunu anlamışsınızdır. Mesela zamanında yazın ortasında herkes tatildeyken sabah 7'de uyanıp çift otobüsle basket idmanına gittiğim bir dönem vardı benim. Bu dönem hakkındaki gerçekleri, yani bindiğim otobüs numarasını, 127'ydi, Duran yanında yeni açılmış olan ilk McDonald's şubesini, efendim idmanda 5 kilometreyi 22-23 dakikada koşmak zorunda oluşumu, koşmazsam ceza olarak bir iki buçuk kilometre daha koşmam gerektiğini, bunların hepsini hatırlıyorum. Ve bunlara tek tek baktığında hiç de öyle sıcak duygular uyandıracak şeyler değiller.

7:02Ama bazen, O otobüs yolculuklarında dinlediğim, o günden beri de dinlemiş olduğumu bile unuttuğum bir şarkı duyuyorum mesela. Ve bir anda o zamanı ışınlanıyorum. Yani olanları hatırlamıyorum, olanları tekrar yaşıyorum. En azından yaşadığımı hissediyorum.

7:27O zamanki gencim birkaç saniyeliğine. Hayatta hiçbir önemli derdim, bir sorumluluğum yok sanki. Ve tüm kapılar bana açık. İşin ilginç yanı, bu gerçek bir zaman yolculuğu değil.

7:38Çünkü biraz alternatif bir geçmişe ışınlanıyorum. Elbette o zamanlarda sorumluluklarım ve dertlerim vardı. Ama zihnim onları biraz rötüşleyip beni ışınlıyor, o genç bedenime. Eğer kusursuz bir zaman yolculuğu olsaydı belki o an içinde kendimi kaybedebilirdim.

7:53Ama bu haliyle öyle garip bir deneyim oluyor ki hem sanki o zamanki hislerimi duyuyorum hem de bunun sahte olduğunu biliyorum. Geçmişin bir daha gelmeyeceğinin bilincinde olmanın ağırlığı diyebileceğim bir şey çöküyor üstüme. Eski bir resmin üstüne atılmış bir gri tonu gibi. O günlerde önümde olmuş olan tüm yol ayrımlarının artık geri dönülemez biçimde kapandığını, tüm o farklı hayat olasılıklarının bittiğini hissediyorum.

8:19Hah ama depresyona yol açıyor da demek istemiyorum. Çünkü yıllar sonra o anı tekrar yaşamak gerçekten heyecan verici bir şey. Ve şunu düşünün, bizim atomlarımız, anılarımız, bilgilerimiz, inançlarımız dahil her şeyimiz sürekli değişiyor. Böyle bir hayattayız.

8:34Bazısı birkaç günde bir, bazısı birkaç senede bir. Ama değişiyoruz. Böyle bir değişim ortasında nostalji, geriye doğru atılan bir çapa gibi sürekli bir kimlik oluşturmamızda yardımcı oluyor. Dahası birçok insan yalnızken veya kötü bir durumdayken nostaljiye daha açık oluyorlar çünkü onlar için bir kaçış şansı sağlıyor.

8:53Ve çok ilginç bir şekilde kafası geçtikten sonra sizi böyle yere çakan bir uyuşturucunun aksine nostaljinin yarattığı o kısa kaçış bittiğinde çakılmıyorsunuz. Geçmiş ne güzelmiş, şimdi buraya tıkıldım kaldım diye daha da fazla depresyona girmiyorsunuz. biz rötuşlanmış hatta idealize edilmiş bir geçmişi tüm brutal gerçekliğini yaşadığımız bugünle kıyaslasaydık kafayı yerdik her seferinde. Ama onun yerine tamam ya hayat o kadar da kötü değilmiş, yaşamamın bir anlamı olmuş, beni karşılıksız seven birileri olmuş gibi düşüncelere yol açıyor.

9:26Bu da insanları mutlu ediyor. Linklediğim bazı araştırmalar var. Onlara göre nostalji dolu bir seanstan sonra daha özgüvenli ve daha iyimser oluyormuş insanlar. özellikle de eğer nostaljinizi paylaşabiliyorsanız o an yani aynı dönemi hatırlayacak birileri varsa yanınızda ki zaten ya bu nostalji denen şeyin amacı nedir sorusuna en sık verilen cevaplardan biri işin bu sosyal tarafı.

9:50Şimdi diğer duyguları bir düşünün. Her şeyin bir amacı var. Korkunun amacı belli. Bizi hayatta tutmak, nefretin, sevginin, aşkın, kıskançlığın hepsinin amacı az çok bariz.

10:00Ama nostaljinin ne amacı var? Bunu kimse tam olarak bilmiyor. Zaten her şeyin de evrimsel bir amacı olmak zorunda değil. Başka süreçlerin bir yan etkisi olarak gelişmiş olabilir.

10:09Ama her halükarda türlü türlü işlevi var. Demin bahsettiğim bu bireysel kimlik oluşturma ve terapi işlevlerinin yanında sosyal kaynaşma da bunlardan biri. Yani kendilerine bir ortak geçmiş uyduran, bu geçmiş hakkında hikayeler anlatan insanlar, o anlattıkları somut şeyleri bilmelerinin ötesinde onları iyiliklerine kadar hissedince daha çok kaynaşıyorlar. Fikir bu.

10:32Belki bir ailenin böyle bir kaynaşmaya pek ihtiyacı yok. Genlerini paylaşıyor olmaları yeterince motive edici olmalı. Ama büyükçe bir grubu düşünün. Nostalji sayesinde doğrudan akraba olmayanlar da bir kardeşlik hissediyorlar.

10:45Hatta birbirini hiç tanımamış insanlar arasında kolayca bağ kurulmasını sağlıyor. Eğer aranızdan rastgele bir grubu toplayıp o Discord kanalımdaki muhabbetlere katılsak belki başta tedirgin olacağız ama ben o muhabbeti kara şimşek müziğiyle açarsam en azından belli bir yaşın üstündekilerin çenesi açılacak, pozitif tecrübelere daha açık hale gelecekler. Fakat işin içine sosyal ilişkiler ve hikayeler girdi mi ikinci bir tip nostalji yaratılmış oluyor. Keşisel anılardan ziyade belli çağlara, toplumun belli evrelerine yönelmiş bir duygu.

11:17en baştaki o altınça veya asr-ı saadet muhabbetine daha yakın. Zira ilginç bir şekilde sadece geçmişi idealize etmeye yaramıyor, nostalji hiç yaşamamış olduğunuz dönemlere de özlem duymanızı sağlıyor. Ve bu, okuduğum araştırmalara göre kişisel tarihçe tipi nostaljiden bağımsızmış. Yani birini yoğun biçimde hisseden diğerini hiç hissetmeyebilir.

11:40Bende de var bu mesele. Daha önce de paylaşmışımdır kesin. Neden bilmiyorum ama kırklardaki, ellilerdeki o Hollywood filmlerini, radyo programlarını çok seviyorum. Fred Astaire, Gene Kelly, Rita Hayworth, Humphrey Bogart, bunların oynadığı filmler.

11:54Şahane. Hayır yani ben küçükken ailecek soba karşısında oturup bunları izlemiş olsak neyse. O zaman açıklaması kolay olur çünkü o sıcak duyguları bu objelere yansıtmış oluyorsun. Ama o zaten ilk tipteki nostalji örnek.

12:07Bu biraz daha farklı. Bıraksan gidip o zamanlarda yaşamak da istemiyorum bu arada. Ne yapacağım yani 40'larda 50'lerde? İkinci Dünya Savaşı yeni bitmiş.

12:16Ne olacağı belli değil. Doğru düzgün ilaç bile yok ama nükleer bombalar var. Böyle bir dünya. Herhalde en fazla bir hafta sonra dönmek isterdim.

12:55Ama yine de o filmlere bayılıyorum. Bu hisse birazdan geri döneceğim zaten. Şimdilik şuraya kadarki bölüme şöyle bir özet geçmiş olayım. Nostalji, geçmişteki iyi bir dönemi hatırlayıp mutlu veya mutsuz olmak, ya keşke geri dönsek diye iç geçirmek kadar basit bir şey değil.

13:11İyi ve kötü birçok duyguyu içeriyor. Human condition denen şeyi, insan olma hali denen şeyi, özellikle de öleceğini bilen sosyal bir canlı olma halinin tüm karmaşıklığını bundan daha iyi özetleyen bir ruh hali olduğunu sanmıyorum. Şimdi bunları anlatıyoruz da hepimiz aynı şekilde bunları tecrübe etmiyoruz. Özellikle de genç birinin.

13:33Örneğin 16-17 yaşındaki birinin nostaljiyi tüm ağırlığıyla yaşaması zor. Gerçi 8 yaşından beri bu duyguyu hissedebileceğimiz söyleniyor. Linkledim bir araştırmayı. Ama yaşa bağlı en az iki faktör var.

13:46İlki, müzik gibi tetikleyicilerin salgılattığı dopamin ilk gençlik yıllarında daha yoğunmuş. Yani 20 yaşında severek dinlediğin bir müziğin yarattığı kimyasal değişim, 40 yaşında severek dinlediğin bir müziğin yarattığı değişimden daha yoğun. Dolayısıyla bu müzikle el ele giden 20 yaşındaki anılarının da daha sonradan o müziği duyduğunda çok daha yoğun biçimde tetiklenmeleri normal. Hatta müzikten de öte koku bir numaralı tetikleyici.

14:13Çünkü işlendiği yer, duygusalken oluşturduğumuz anıların işlendiği yerlere çok yakın beyinde. İkinci faktör de yine bununla alakalı olan ve reminiscence bump denilen bir kavram. Bebekliğinizle ilgili hiçbir şey hatırlamıyorsunuzdur. Çoğunuz için hatta 3-4 yaşından önce herhangi bir anı yoktur.

14:30O 3-4 yaşından sonra oluşan anılar da hep aynı derecede hatırlanmıyorlar. 40 yaşından büyük yetişkinler için özellikle 10 ila 30 yaş arası oluşturduğunuz anılar daha sonradan çok daha kuvvetli biçimde hatırlanabiliyorlar. Ki bunun zirvesi 20 yaş civarı. Yetişkinliğin hemen öncesi ve sonrası yani.

14:49Demin müzikten, kokudan bahsettik ama herhangi bir tetikleme olmayınca da böyle. Dolayısıyla insanların kişisel nostalji tepkileri özellikle bu dönemlere odaklı. Benzer bir grupla beraber olduğunda da o dönemki ortak anılarla birbirini gazlıyorsun ve olay kişisel zaman yolculuklarından çıkıyor, o döneme özel anlamlar yüklemeye dönüşüyor. Yani her nesil özellikle o çağlara karşı yoğun bir nostalji duymaya meyilli ama benim bir teorim var burada.

15:16O da bu işin 2000'lerde iyice zorlaştığı. Benim için değil yani genel olarak. Bugün 40 yaşında olan biri mesela 2000'de 20 yaşındaydı. Ama sanmıyorum ki 2000 ve 2010 arasına duyduğu nostalji, 90'lar için duyduğu nostaljiye denk olsun.

15:32Yahut bir 10 sene sonra 40 yaşına girecek olanları düşünelim, onlar için 2010-2020 arası daha az romantize edilecektir. Çünkü hikayelerle ortak gerçeklik oluşturmak zorlaştı. Bir milyon tane TV kanalı var, bir milyar tane Twitter hesabı var. Böyle bir dünyada herkesin de kendi dünyasına gömülmesi kolay.

15:52Demin kara şimşek örneğini vermiştim ya, o dönemde yaşamış herkesin aklındadır. Geçtiğimiz yıllardan nasıl bir kültürel mihenk taşı örnek verebiliriz? Game of Thrones olabilir mesela. O son sezonuna rağmen Kara Şimşek'ten 10 kat daha iyi bir diziydi.

16:06Her bakımdan yani. Ama mesela 2050 yılında aynı yaşlardaki yetişkinlerin Game of Thrones üzerinden yaşayacakları nostaljik kaynaşmanın Kara Şimşek seviyesinde olacağını hiç sanmıyorum. Bu örneği şöyle genelleyeyim. Ortak nostaljinin tepe noktası, hikayeleri yayacak bir yığın medyasının icadından sonra ama modern iletişimin yarattığı o parçalanmışlığın öncesinde bir dönemde olmalı.

16:31Kişisel nostalji eğriniz de yaş itibariyle tam bu döneme denk geliyorsa duble etki. İşte bence bu yüzden bizim neslin 80'ler ve 90'lar nostaljisiyle kafa ütülemesi, herkesten daha çok kafa ütülemesi, Önceki ve sonraki nesillere göre daha şiddetli oluyor ve olacak. Realizm köprüsünden önceki son çıkıştı bu dönem. Yani daha basit zamanlardı ya, ne mutluyduk diye kendini rahatça kandırabileceğin son çağlardı.

16:57Çünkü her şeyin kaydedildiği, sürekli her şeyden haberiniz olduğu ve farklı farklı şeylerin de aynı anda popüler olduğu dönemlerle birlikte bu etki azalacaktır. Bitecek demiyorum. Zira eminim bugün genç olanlar da bir 20-30 sene sonra geçmişe toz pembe gözlüklerle bakacaklardır. Bu belli ki biyolojik bir sabit ama o gözlüğün yarattığı renk farkı o kadar büyük olmayacak diyorum.

17:18Özellikle de konu kişisel anılardan ziyade ortak hikayeler ise. Bu da beni 80'lerin en 80'ler dizisi dediğim diziye Miami Vice'a getiriyor. Şimdi bu kısım bir dizi tavsiyesi değil. Bugün oturup Miami Vice izlerseniz nasıl bulursunuz hiçbir fikrim yok.

17:44O zamanların en popüler dizisi de değildi. Herhalde Dallas'tır bu dizi. Hatta o zamanlar benim favorim de başkaydı. MacGyver'ın üstüne gül koklamıyorum.

17:52E öyleyse niye bunu seçtim? Miami Vice hem dalga geçilecek kadar gerçek dışıydı hem de her anlamda devrimci bir diziydi. Ferrari'ye binip bin dolarlık takım elbiseler giyen undercover polisleri anlatıyordu. Kim bilir kaç yiğit bunlara aldığını polis akademisine yazıldı.

18:07Sonra undercover kariyeri boyunca gardırobunda yırtık kot pantolon ve eşofmandan öteye bir şey bulunduramadı. Ama zaten Weiss'in en çok akılda kalan yanı da bu stiliydi. Yani dizinin reytingleri arttıkça pastel renkler, ceket altına tişört, kemersiz pantolon ve çorapsız ayakkabı kombosu iyice moda oldu. O zamanlar TV'den izlerken ben hiçbir şeyin farkında değildim tabii.

18:28Ama meğer kıyafet bütçesi en yüksek olan yapımlardanmış. Versace'de Miami'ye taşındığında ilk işi başrol oyuncularını giydirmek olmuş. Bu moda önce cool olduğu için yayıldı, sonra parodisi çok kolay yapılabildiği için yayıldı, en sonda da nostaljik değeri için. Yani hep pop kültürün bir köşesindeydi.

18:47Örneğin NBA'deki Miami Heat takımı dizinin tarzından esinlenerek Vice isimli bir forma serisi çıkardı. Birkaç senede devam ettirdiler bunu. Bu formalar diğer 29 takımın kendi şehirleri için benzer şekilde çıkardığı formaların toplamından daha fazla sattı. Moda'nın ötesinde dizinin ikinci önemli farkı müzik bütçesi ve Phil Collins gibi şarkıcılara ufak roller vermesiydi.

19:11Bu iki faktör sayesinde Moda artı müzik gayet bilinçli bir şekilde pop kültürü en çok yansıtan dizi oldu. Hatta söylendiğine göre dizi konseptini TV yetkililerine anlatmak için MTV polisleri kalıbını kullanmışlar. Çünkü o zamanlar MTV kanalı da yeni başlamıştı ve bir devrim yaratmıştı. Şimdi bir kısmınızın MTV'den haberi bile olmayabilir.

19:31YouTube çağında manasız bir şey sonuçta. Üçüncü bir fark da şu, o zamanlar birçok dizi stüdyo setlerinde çekiliyordu. Vice ise dışarıda, lokasyonda ve bir sinema filmi tarzında çekiliyordu. Michael Mann'in vizyonu sağ olsun.

19:44Zaten dizinin daha ilk bölümünde bu üç etmeni birleştiren bir sahne var. ki hiçbir şey olmamasına rağmen sahnede dizi tarihinin en meşhur sahnelerinden biri. Bizim yakışıklı polislerimiz üstü açık arabalarında tehlikeli bir duruma doğru gitmektedirler, konuşmazlar, saçları rüzgarda dalgalanmakta, arkada da In The Air Tonight'ın davul solosu çalmakta ve ardı ardına gelen uzun plan çekimler eşliğinde gerilim artmakta. Ben Miami Vice için tıpkı Kara Şimşek'te olduğu gibi bir kişisel nostalji duyuyorum.

20:19Ama asıl mühimi, bu bölümü de eklememin sebebi, o döneme yönelik tarihsel nostaljinin sembolü olduğunu düşünmem. Yani modanın ve pop kültürünün ötesinde Türkiye'den bakan biri için bunun bir Amerikan rüyası boyutu da vardı. Türkiye'deki Amerikan etkisinin iyice arttığı zamanlardı ve dışarıdan bakınca gelişmişlik ile ilişkilendirdiğimiz her şeyin özetiydi. Şehir merkezindeki gökdelenler, palmiye dolu sahiller, rahat rahat dolanan cool tipler, hızlı arabalar, macera dolu ama sonunda iyilerin kazandığı bir Amerika.

20:50İşin komik ya da hemen hemen aynı etkiyi Amerikalılar üstünde de yaratmış dizi. Miami'nin imajı 80'lerde şimdi olduğundan çok farklıydı. ABD'nin cinayet şampiyonu bir kere. Uyuşturucu her yerde, South Beach bambaşka bir yer.

21:03Zaten genel olarak turist de gelmiyor. Kısmen dizinin popülerliği yüzünden, kısmen de o tarihlerde yapılan başka atılımlar yüzünden ki bunlar birbirlerini besleyen sebeplermiş. Miami sadece dışarıdan bakanlar için değil, Amerikalılar için de bir turist merkezi haline geliyor. ve birçok mahalle gentrification denen süreci uğruyor.

21:21Tabii bu sürecin tamamlanması uzun sürdü ama diziyle ilgili herhangi bir videonun altındaki yorumlara gidip bakın, insanlar sanki 80'ler Miami'sini bir cennet gibi anlatmışlar. Zaten hemen hemen tüm yorumlar nostalji bombardımanı. Bunun bence dizinin de ötesinde bir sebebi var. O da iyimserlik algısıyla alakalı.

21:4080'lerin şimdiden daha füturistik olması gibi komik bir yorum okumuştum bir ara. Bu imserlik önceleri de vardı bu arada. Uzay Yolu 1966'da başlamış ve hit olmuştu. O zamanlar zaten gençlerin her şeyi değiştirebileceklerine inandıkları bir zamandı.

21:56John Lennon'ın Imagine şarkısı 71 tarihli. Bir örnek daha Kubrick'in 2001 A Space Odyssey filmi 1968 tarihli. Yani o zamanlar 2001 yılı geldiğinde Jüpiter'e insanlı uçuşa gideceğimizi ve yapay zekanın olacağını düşünüyorlardı. Bu gerçekçi bir tahmindi.

22:132001 diyorum bakın bazılarınız daha doğmamıştı bile. 80'lerde bu iyimserlik tam olarak ne kadar devam ediyordu söylemek imkansız. O Miami Vice yorumlarına bakarsanız cennette yaşıyorduk demiştim. Ama tarihi dönemeçlere bakarsanız biraz farklı bir durum var.

22:28Soğuk savaş halen devam ediyor. Berlin duvarı sapasağlam. İnsanlar nükleer saldırı olursa nasıl korunuruz diye okullarda tatbikat yapıyorlar. Özellikle gelişmiş ekonomileri sarsan iki büyük kriz oldu o dönemin başında ve sonunda.

22:42ABD içinde kokainin ucuz bir formu olan crack salgını başladı. Özellikle de siyahları vurdu. AIDS denen bir şey vardı. Sebebi bilinmeyen ve tedavisi kesinlikle olmayan bir salgındı.

22:53Ve tabii ki Reagan ve Thatcher'ın sağ politikaları bir nesne damgasını vurdu. Hala da etkilerini yaşıyoruz. Ama en azından sonradan geleceğe dair bir iyimserlik yakıştırılabiliyordu. 90'larda da mümkündü bu.

23:06Ya şimdi? Kaç tane ütopya filmi çekiliyor, kaç tane distopya? Kültürün bir yansımasıdır bu, bir ölçütüdür. Bu çağda Miami Vice'in pastel renklerine kanan pek kimse var mı?

23:16Ve daha önemlisi, 20 sene sonra kendinizi kandırabilecek misiniz? Bugünlük bu kadar arkadaşlar. Bu bonus bölüm olduğu için patronlarıma tek tek teşekkür etmeyeyim ama içimden ettiğimi sayın. Beleşçe arkadaşlar siz de iTunes yorumlarıyla veya sosyal medyadan destek olabilirsiniz.

23:34Seneler sonra bakınca ya Full Arsız Enterlic diye de bir podcast vardı iyi dinlerdik dersiniz. Sizi mutlu eder. Gerçek 100. bölümde görüşmek üzere.