Yaşamın Anlamı ve Anlamsızlığı Üzerine

2:18Bazılarının ellerinde kahve bardakları vardı. Kim bilir üzerlerinde hangi isimler yazılıydı? Gerçekten kendi isimleri miydi acaba onlar? Masalardan birini oturdu. Laptopunu çıkardı. Boş bir Word dosyası açtı. İmleç yanıp sönüyordu. Ve parmakları klavyeye uzandı. Gerçekten önemli olan bir tek felsefe sorunu vardır. İntihar.

2:47Yaşamın yaşanmaya değip değmediği konusunda bir yargıya varmak felsefenin temel sorusuna yanıt vermektir. Albert Camus'u hatırlamıştı. Onun sözleriydi bunlar. Sisyphus Söyleni kitabında geçer. Başka bir sayfada da şunu söylüyordu Camus'un. Hiç kimsenin bilimsel bir kanıt uğruna öldüğünü görmedim.

3:11Önemli bir bilimsel gerçeğe varmış olan Galilei, bu gerçek, yaşamını tehlikeye sokar sokmaz, büyük bir rahatlıkla dönüverdi ondan. Bir bakıma iyi de etti. Uğrunda yakılıp ölmeye değmezdi bu gerçek. Dünya mı Güneş'in çevresinde döner, Güneş mi Dünya'nın çevresinde? Hiç mi hiç önemi yok bunun? Peki

3:36gerçekten hiç mi anlamı yok? Boşuna mı uğraşıyoruz? Bu rutin nerede bozulacak? Yoksa her şey rutinde mi gizli? Kamünün gözünden yaşamın anlamına bakacağız bugün. Ama tabii onun gözünden baktığımız şey yine kendi hayatımız olacak. Hazırsanız başlayalım.

4:10Albert Camus. 1913 doğumlu Fransız filozof, yazar ve gazeteci. Yabancı, düşüş ve veba gibi çok değerli kitapların yazarı. 1957'de zamanımızda insanın vicdani sorunlarına ışık tutarak edebiyata yaptığı katkıları nedeniyle Nobel Edebiyat Ödülü'nde almıştı. Hayatını kaybetmeden birkaç yıl önce de olsa yaşarken kısmen değeri bilinmişti de diyebiliriz.

4:38Kısacası son yüzyılın en değerli düşünürlerinden biriydi Camus. Ve amiyane tabirle kafayı taktığı, romanlarında, oyunlarında, makalelerinde sürekli ele aldığı bir konu vardı. Anlam. Hayatın anlamı. Yaşamanın değeri ne olabilir? Ki bu konuda oldukça pesimist bir bakış açısına da sahipti kendisi. Yaşamın anlamına bakış açısını kısmen oturtabileceğimiz bir de akım söz konusu. Absürdizm.

5:09Absürt. Latincede uyumsuz, mantığa uygun olmayan anlamları olan bir kelime. Bugün de sık sık duyuyor ve kullanıyoruz. Camus de yaşamı tanımlarken işte bu terime başvuruyordu. Yaşamın absürtlüğüne vurgu yapıyordu. Yani aslında ona göre yaşamın anlamını aramanın bir anlamı da yoktu. Dolayısıyla insanın anlam arayışının absürt olduğundan bahsediyordu.

5:35Buradan yola çıkarak bir nevi kendisinin başlatmış olduğu absürdizm ya da varoluşçu absürdizm akımı girmişti hayatımıza. Sisyfos Söğlen'i kitabında temel aldığı soru buydu. Burada sözü geçen absürtlük, beklentiler ve gerçekler arasındaki çatışmada aslında. İnsanın sürekli bir anlam arayışı içinde olması ve uçsuz bucaksız evrenin bunu gerçekten hiç umursamaması şeklinde özetleyebileceğimiz bir çatışma bu da. Ama bu kadar mı? Yani o zaman hepimiz yok mu olalım? Bırakalım mı tüm mücadeleyi?

6:15Camus ve diğer düşünürlerin hiçbiri size bir reçete sunmaz aslında. Sadece durum değerlendirmesi yaparlar. Camus de Sisyphos Söğlen'inde bu konuda insanların kendince korkunç bulduğu bu gerçekle yüzleşmesi için üç ana yoldan birini tercih ettiğini söylüyordu. Anlamsız yaşamla baş etmenin birinci yolu olarak yok oluştan bahsediyordu Camus. Yani varoluş anlamsız ve absürtse var olmak başlı başına anlamsız bir şeye dönüşüyordu ona göre.

6:45Beklentilerinizle gerçeklik arasındaki uçurumun bir süre sonra dayanılmaz hale gelmesi ve bir noktada yaşamın anlamsızlığının net bir şekilde anlaşılmasından, bir şekilde var olmaktan vazgeçmekten bahsediyoruz. Bir nevi teslimiyet yani. İkinci yol olaraksa felsefi yok oluştan bahsediyordu Camus. Felsefi intihar da diyordu buna.

7:09Varoluşun bayağılığı ve acı gerçekliğinden sizi koruyacak, aklınızı çelecek, hatta kurtaracak bazı inanç ve düşünce sistemlerine bağlanmak, takip etmek olarak özetleyebiliriz bunu da. Bu sistemlerin en başına da dini koyuyordu kamühaliyle. Kendisine göre şu anda dünyada bulunan 12'si büyük gruplara hitap eden 4300 civarı inanç sistemi mevcut. Üstün bir varlığa inanmanın insanlara rahatlık sağladığını ve bu anlamsızlığa bir anlam kazandırdığını söylüyordu Camus. Ancak ona göre herhangi bir inanç sistemi hakiki bir anlam yerine bir ilüzyon görevi görüyordu. Tanrının varlığı ya da yokluğu konu değildi yani burada. Camus'a göre Tanrı zaten yoksa bir anlamdan söz etmek de söz konusu değildi. Eğer Tanrı varsa da şöyle bir sorun ortaya çıkıyordu.

8:00Dünyada bu kadar acı ve anlamsız savaş varken Tanrı'nın var olması her şeyi daha da absürtleştiriyordu. Bunun da ötesinde herhangi bir inanç sistemine dahil olmak bir tür entelektüel intihardı onun için. Eğer inanıyorsanız entelektüel yetilerinizden de fedakârlık göstermelisiniz diyordu kendisi. Tabii söz konusu felsefi yok oluşken sadece dinlerden de bahsedemeyiz. Sevdiklerimiz, anne babamız, çocuklarımız veya arkadaşlarımızla kurduğumuz ilişkilerimiz de birçok insan için anlam arayışının bir kaynağı. Dünyada ne kadar kötülük olursa olsun sevdiklerimiz için yaşıyor, onlar için fedakarlık yapıyoruz. Dolayısıyla her şey çok daha anlamlı kalıyor bu çaba.

8:45Ama işte, Camus'a göre tüm sevdiklerimizin bir gün ölecek olması ve bazılarının ölmeden önce birçok acı çekmesi de ayrı bir absürtlük. Buraya kadar bakınca evet, anlam arayışı için dünyanın manasız çabası diyebiliriz. Ve bu yolda yaptığımız her şey boşuna, her yol çıkmaz. Çok depresif değil mi? E o zaman neden vazgeçmiyoruz? İşte bu noktada Camus'un kendince bir çözümü vardı.

9:13Kısa bir aradan sonra onu da konuşacağız birlikte. Evet, hazırsanız Camus'un o derin sorusunu anlamaya çalışmaya devam edelim. Yaşam bu kadar absürtse yaşamanın anlamı ne olabilir ki? diye soruyordu Camus. Yaşamın anlamsızlığı üzerine de üç ana yol önermişti. İlk ikisini aradan önce zaten anlatmıştım size. Üçüncüsünü de unuttuğumu sanmayın.

9:39Ama önce Camus'un yaşamın tüm anlamsızlığına karşı kendince sunduğu çözümü biraz konuşalım istiyorum. Bir başka önemli düşünür Nietzsche'yi anabiliriz bu noktada. Az çok biliyorsunuzdur. O da Camus ile paralel düşüncelere sahipti. Yaşamın derin bir anlamdan yoksun olduğunu düşünüyor, anlam arayışının boş bir çaba olduğunu söylüyordu. Fakat Nietzsche ilüzyonlara sarılarak bunlardan kurtulabileceğimizi de düşünüyordu.

10:06Mesela sanatçılar onun için en üst yaşam formuydu ve tüm insanlığın onlardan öğreneceği çok şey vardı. Boş, anlamsız, sıkıcı hayatlarımıza şarkılar, resimler ya da heykeller gibi üretimleriyle anlam kazandıran varlıklardı sanatçılar. Hiç yoktan güzellik, estetik çıkaranlardı onlar. Herkes sanatçı olamasa da bu bakış açısıyla kendi hayatımızın şairleri olabiliriz diyordu Nietzsche.

10:34Camus'un bu felsefi soruna sunduğu üçüncü ve sonuncu cevapsa Nietzsche'den biraz daha farklı ve kimine göre daha dürüst bir bakış açısıydı. Bir başkaldırıdan bahsediyordu Camus. Yalnız bildiğimiz anlamıyla bir başkaldırı değildi bu. varoluşun absürtlüğüne karşı başkaldırıydı sunduğu çözüm. Bir absürt kahraman olmamız gerekiyordu ona göre. Ve bir absürt kahraman ilüzyonlara sığınmazdı. Tam aksine absürtlüğün gayet farkında olmalı, bununla cesurca yüzleşmeli ve hatta absürtlüğü tüm kalbiyle kabul etmeliydi. Entelektüel olarak fedakarlık yapmaktan ya da fiziksel olarak yok olmaktansa tüm acı gerçeklere karşı bir isyan etmeyi öneriyordu kendisi.

11:21Bir absürt kahramanın da üç özelliği olduğunu söylemişti Camus. Deminde bahsettiğimiz gibi öncelikle cesur olmalıydılar. Eh ne de olsa varoluşa karşı başkaldırmaktan bahsediyoruz. Elbette cesaret gerekliydi. İkinci olarak özgür olmalıydı bir absürt kahraman. İstediklerini yapabilmeli, en azından her şeyi isteyebilmeliydi.

11:44Son olarak da çeşitliliği gerekli görüyordu Camus. Yaşamın bayağılıktan uzak, çok çeşitli deneyimlerle, tutkularla dolu olması gerektiğini söylüyordu. Bu anlatısını kitaplarında sık sık görüyoruz aslında. Mesela Sisyfos Söğlen'in de konu edindiği Sisyfos, Yunan mitolojisindeki yeraltı dünyasına mahkum edilmiş bir kraldı. Epey de çileden çıkaran bir cezaya çarptırılmıştı.

12:11Devasa bir kayayı yüksek bir tepenin zirve noktasına kadar yuvarlamaya mahkumdu Sisyphos. Üstelik her tepeye ulaştığı an geri yuvarlanıyordu bu kaya. Fakat Sisyphos yılmadan kayayı tepenin zirvesine itmeye devam ediyordu. Tekrar ve tekrar…

12:31Aslında bu onun mutlu bir insan ve abdürt kahraman olduğunu gösteriyordu. Çünkü anlamsızlığı kabullenmiş ve her şeye rağmen yaşamaya, denemeye devam etmişti. Şayet Sisyphos yenilgiyi kabullenir ve acı çekmeye devam ederse bu tanrıların bir zaferi olacaktı. Kısacası zafere ulaşmak için direniş göstermeliydi.

12:55Ne zaman olacağı belirsiz bir kurtuluş umuduna bel bağlamak yerine bu işkencenin sonsuza kadar süreceği gerçeğiyle yüzleşen ve bu kaderini kabul edip aşağı inerek taşı tekrar yukarı çıkartmaya başlayan Sisyphos bir kahramandır artık. Bu boyun eğme değil baş kaldırıdır diye anlatmıştı onu kitabında Camus. Bir başka absürt kahraman örneği ise yabancı kitabındaki Merso karakteriydi. Merso tam anlamıyla bir uyumsuzdu.

13:25topluma aykırı davranışlar sergileyen birisiydi. Öyle ki etrafındakiler çoğu zaman garip serdi Mersoy'u. Roman'ın daha ilk cümlelerinden bu vurdumduymazlığı sezinleri sattı. Anam ölmüş bugün, belki de dün bilmiyorum der burada Mersoy. Annesinin cenazesinde de aynı kayıtsız tavırlara devam eder. Ağlamaz, verilen kahveyi içer, sigarasını tüttürür ve yaşamına devam eder.

13:54Hatta gün doğarken tepeler ardındaki kızıl gökyüzünü seyredip uzun süredir kırlara çıkmadığını düşünür ve içinden ''anam ölmeseydi kim bilir ne güzel gezip eğlenirdim'' diye geçirir. Oysa toplumun beklentisi annesi ölen birinin yas tutması, ağlamasıdır tabii ki. Fakat Merso kendisine annesini göstermek için tabuta açmayı teklif eden görevliyi dahi reddeder. tüm bu kayıtsız ve duygusuz tavırlarıyla gerçek bir uyumsuzdur kendisi. Tam bir absürt kahraman.

14:30Özetle Camus genel kanı aksine yok oluşu güzelleyen birisi değildi. Tam tersi her şeye rağmen devam etme cesareti gösterenleri büyük bir takdirle karşılayan bir düşünürdü kendisi. Tüm bu konuştuklarımızdan bir ton soru işareti belirmiştir zihninizde eminim. Merak etmeyin, yalnız değilsiniz. Benim de öyle. Absürtlüğü, acıyı, cefayı kabul edelim. Ama bu gerçeğin hayatımızı yok etmesine de izin vermeyelim. Fakat absürtlüğü kabul etmek, buna rağmen devam edebilmek birçoğumuz için rahatlatıcı olmayabilir. Ve tabii şu da bir gerçek. Her birimizin kendi taşı var. Her gün yeniden ve yeniden çıktığımız kendi tepemiz. Sizin taşınız ne peki? Siz hangi tepeye tırmanıyorsunuz?

15:19Bence kendimize sormamız gereken en kritik sorulardan birisi bu.