#18 - Ülke ekonomisi 8 ayda nasıl toparlanır: Arjantin hikayesi

0:54Öncelikle şunu söylemeliyim, bir yıl önce, yani 2023'te, Arjantin'in durumu gerçekten içler acısıydı. Düşünün, enflasyon %200'leri görmüş, peso diye bir para birimi var ama değeri neredeyse kağıt parçasından farksız. Nüfusun yüzde 60'ı, evet yüzde 60'ı, yoksulluk sınırının altında yaşıyor. Ülke ekonomik bir çöküşün eşiğinde.

1:18Yani tam da bu noktada sahneye bir ekonomist çıkıyor. Javier Mille. Yani ilginç bir karakter. Serbest piyasa savunucusu, Avusturya İktisat Okulu'nun takipçisi.

1:28Saçları biraz dağınık, konuşma tarzı biraz sert ama bir vizyonu var. Aslında Arjantin'in hikayesi çok daha derinlere uzanıyor. Çok kısa burayı da özet geçmek istiyorum. Bir asır önce bu ülke, düşünebiliyor musunuz, dünyanın en zengin ülkelerinden biriydi.

1:45Tarımsal ihracatlar ve Avrupa'dan gelen yatırımlar sayesinde müthiş bir refah yakalamıştı. Peki ne oldu da bu kadar kötüye gitti bu ülke? John Perron gibi liderler ve bunların refah programları, fiyat kontrolleri ve sübvansiyonları getirdi aslında ülkeyi bu hale. Kulağa ilk başta hoş geliyor ama sonuç tam bir felaket oldu.

2:06Devasa bir devlet yapısı ve inanılmaz bir verimsizlik ortaya çıktı. Hatta Peron'un eşi Eva Peron, Arjantin için aslında simge bir isim diyebiliriz. Ölümü öncesinde benim için ağlama Arjantin demişti. Don't cry for me Arjantin'i hatırlarsınız.

2:22Fakat Arjantin'in ne yazık ki ağlayacak çok fazla şeyi vardı. Bütçe açıkları vardı, borçları katlanıyordu, temel rütler yaşandı ve en kötüsü açıkları kapatmak için de sürekli para basıldı. Bu kısır döngü öyle bir noktaya geldi ki halk artık siyasetçilere güvenini tamamen kaybetti. İşte tam bu noktada Mille bir son umut olarak görüldü aslında.

2:47MİLE göreve gelir gelmez öyle reformlar yaptı ki herkes şok oldu. Bakın size birkaç örnek vereyim. 21 tane bakanlık vardı, 9'a indirdi bunları. Düşünebiliyor musunuz?

2:59Direkt 12 bakanlığı kapattı. Eğitim Bakanlığı, Kadın ve Çeşitlilik Bakanlığı hepsini kapattı. 24 bin kamu çalışanını işten çıkardı, akaryakıt sübvansiyonlarını kaldırdı, kira kontrollerini sonlandırdı, iş dünyasına yönelik tam 40 tane regulasyonu iptal etti. Hatta, bu komik, patates satıcılarına verilen normal ve alışılmış özelliklerde patates satma desteğini bile kaldırdı.

3:25Evet, böyle bir destek de gerçekten vardı. Peki, bu radikal reformlar bize ne getirdi, yani Arjantin'e ne getirdi? İşte burada ilginç veriler var. İlk 8 ayda real kamu harcamaları %30 azaldı.

3:39Yani bu inanılmaz bir rakam. Düşünün, devlet harcamalarının üçte birini kesiyorsunuz, aylık enflasyon %20'lerden %2,7'lere düşüyor. Arjantin'in tarihinde ilk kez, tekrar ediyorum, tarihinde ilk kez, aylık bütçe fazlası vermeye başladı. Ama tabii bunun bir bedeli de oldu.

3:58Gaysafi yurt içi hasta ilk 8 ayda %3,4 daraldı. Yoksulluk oranı %52,9'a yükseldi. Yani kısa vadede acı bir reçete. Ama uzun vadede iyileşme belirtileri görülüyor.

4:11Özellikle borsada ve finansal piyasalarda çok çarpıcı gelişmeler yaşandı. Global Ex-MSCI Arjantin ETF'i mile göreve geldiğinde 104 milyon dolardı. Şu anda 750 milyon dolara ulaşmış durumda. Bu rekor bir rakam.

4:28Peki neden uluslararası yatırımcılar Arjantin'e bu kadar güveniyor? Çünkü Millet sadece konuşmuyor, aynı zamanda yapıyor da. Yani ticaret dengesi sağlandı, mali fazla oluştu, enflasyon düşmeye başladı, ekonomik aktivite canlanıyor. Hatta bu konularla ilgili yine bu Global Exim Portfolyo yöneticisinin bir sözü var.

4:49Millet sadece konuşmakla kalmadı, yürüdü de. Bence çok kritik bir değerlendirme. Gerçekten hiçbir şeyi sadece lafta bırakmamış gibi gözüküyor. Yabancı yatırımcılar da yine Arjantin'e ilgi göstermeye başladı bu süreçte.

5:02Mesela Uala adında bir fintech şirketi, Allianz'dan yatırım aldı ve 2.75 milyar dolar değerlemeye ulaştı. Latin Amerika'nın en değerli start-up'larından biri haline geldi. Her şey iyi, güzel, hoş da hiç tartışmalı bir konu yok mu?

5:19Elbette var. Milen'in en tartışmalı önerilerinden biri, pesoyu tamamen kaldırıp doları resmi para birimi yapmaktı. Yani bu kulağa radikal gelebilir ama bir mantığı var. Arjantin Merkez Bankası'nın kontrolsüz para basması enflasyonun ana nedeniydi.

5:36Dolarizasyon, hükümeti mali disipline zorlayacak bir çözüm olarak görülüyordu. Tabii ki bu tür radikal değişimler kolay değil. Halkın tepkisi de karışık. Bazıları bunu kurtuluş olarak görürken diğerleri ise ekonomik bağımsızlığın kaybı olarak değerlendiriyorlar.

5:53Reformların etkisinin zaman alacağı da kesin. Ama acaba Arjantin bu sefer kalıcı bir istikrara kavuşabilecek mi? Asıl soru bu. Tabii ki baktığımızda da ne yazık ki her şey güllük gülistanlık değil.

6:06İthalat vergileri hala yüksek bir oranda seyrediyor. Her ne kadar MİLE ile birlikte düşmesine rağmen döviz kontrollerine devam ediliyor ve özel sektör ayda sadece 200 dolar kadar döviz alabiliyor. Bu durum yatırımcıları tabii ki endişelendiriyor. Piyasalar açısından en kritik soru da şu, bu reformlar sürdürülebilir mi?

6:27Yani MİLE'nin partisi parlamento da çoğunluğa sahip bir parti değil. Reform paketinin bir kısmını ancak muhalefet desteğiyle geçirebildi. Ayrıca sosyal maliyetler de artıyor. İşsizlik %8'e yükseldi.

6:41Kayıt dışı çalışanların oranı %45 civarında. İnsanlar ikinci, hatta üçüncü işlerde çalışmak zorunda kalıyor. Yani dolayısıyla şunu da belirtmek lazım. Halk şimdilik Milen'in arkasında duruyor, evet.

6:55Çünkü alternatifin daha kötü olacağını düşünüyorlar. Ama Arjantin halkı son 70 yılda Peronist politikaların ekonomiyi nasıl mahvettiğini çok iyi biliyor. Dolayısıyla bir destek var ama bu destek sürdürülebilir mi? Bu oldukça kritik.

7:10Burada ilginç bir karşılaştırma da yapmak istiyorum. Millet'i sık sık Trump'la kıyaslıyorlar. Hatta Trump Millet'i daha önce ağırladı da aynı zamanda. İkisi de vergileri düşünmeye çalışan, bürokrasiyi azaltmaya çalışan iki isim.

7:25Ama önemli bir farkları var bence. Millet korumacı değil, tam tersine dış yatırıma çok açık. Yani yabancıların toprak satın almasına yönelik kısıtlamaları kaldırdığı, ithalat vergilerini düşürüyor. Yani Trump'ın Amerika First politikasının tam tersi bir yaklaşımı sergiliyor.

7:43Dolayısıyla bence Trump'la farklılaşan bir yönleri var. Mille'nin başarısı IMF tarafından da takdir ediliyor bu arada. IMF yetkilileri program hedeflerinin beklenenden daha iyi sonuçlar verdiğini söylüyor. En son veriler de oldukça umut verici.

8:00GDP 3. çeyrekte %3,9 büyüdü. Özellikle tarım ve madencilik sektörleri büyümeye önemli katkı sağladı. Tüketici harcamaları da yine artış gösterdi.

8:11Borsa Endeksi Merval'a baktığımızda da o da bu haberlere karşı yükselişle tepki verdi. Yılbaşından bu yana toplam getirisi %178'i aşmış durumda. Yani gerçekten bu inanılmaz bir performans. Peki bundan sonra ne olacak?

8:28Yani ekonomistler sermaye kontrollerinin kaldırılması ve döviz kurunun serbest bırakılması gerektiğini söylüyor. Bu adımlar atılmadan ciddi yatırımların gelmesi de oldukça zor görünüyor. Milen'in ekibi enflasyon %0'a düşmeden sermaye kontrollerini kaldırmayacaklarını söylüyorlar ama yani %0 da oldukça garip bir hedef. Çünkü dünyada en istikrarlı ekonomilerde bile, Amerika'da mesela baktığımızda, İngiltere'de %2 civarında olur enflasyon hedefi.

8:58Hatta ona bile ulaşmakta zorlanıyorlar güncelde. Ama Arjantin'in hedefi %0. Burada bir karışıklık olduğunu düşünüyorum. İlginç bir detay da vermek isterim.

9:08Arjantin'in dünya çapında önemli avantajları da var. Yani enerji kaynakları açısından zengin, iyi eğitimli bir iş gücüne sahip. Özellikle teknoloji alanında başarılı girişimler de çıkıyor. Mile, Silikon Vadisi'ni sık sık ziyaret ediyor ve hatta Arjantin'i de yapay zeka alanında global bir merkez haline getirmek istiyor.

9:29Bu vizyon özellikle teknoloji yatırımcılarının da tabii ki ilgisini çekiyor. Özetleyecek olursak, Arjantin'de radikal bir ekonomik deney yapılıyor. Yani deney çok güzel bir kelime bence bu durumu özetlemek için. Şu ana kadar sonuçlar oldukça umut verici ama tabii zorluklarda devam ediyor.

9:50Önümüzdeki dönem oldukça kritik olacak. Ekonominin toparlanabilmesi adına atılan adımlar aslında pek çok ödüne rağmen meyvelerini vermeye çoktan başladı. Ama sürdürülebilir olacak mı? Oldukça merak konusu.

10:04Yani tüm bu konunun akışına baktığımızda temel mesajımız da şu. Doğru politikalarla ekonomik toparlanma mümkün ve finansal piyasalar bunu ödüllendiriyor. Her ne kadar acı bir reçete olsa da sonucu bazen güzel olabiliyor. Şimdilik Arjantin'in süreci bize bunu gösterir nitelikte.

10:25Bir sonraki bölümde görüşmek üzere, hoşçakalın.