261 - Yeraltının Gizli Senfonisi: Metro Anonsları

0:46Trene bindiniz. E kapılar kapanmadan önce bir ses daha çaldı filan derken bunların hiçbirini fark etmediniz değil mi? Ama o seslerin her biri tek tek tasarlanmış arkadaşlar. Yani birileri gerçekten de onları seçmiş.

1:01Bu ses hangi ton olacak, ne kadar sürecek, kaç saniye, ne kadar yüksek bir seviyede çalacak. Hepsi böyle bir toplantı masasının etrafında, toplantılarda düşünülmüş, konuşulmuş, tartışılmış, karar verilmiş. Hatta bazıları için yıllarca kafa yorulmuş. Ama o masada kimsenin hesaba katmadığı bazı şeyler de oluyor.

1:20Bir ses yıllarca her gün aynı yerde çalınca birileri için bambaşka bir anlam kazanabiliyor. Size Londra'dan işte böyle bir sesin hikayesini anlatayım şimdi. Embankment diye bir metro istasyonu var Londra'da. Yıllar boyunca bu istasyonun peronlarından birinde bir bankta yaşlı bir kadın oturuyormuş.

1:41Trenler geliyor, kapılar açılıyor, insanlar inip biniyor, trenler gidiyor ama o kadın bunların hiçbirini bilmiyormuş. Orada sadece ve öylece oturuyormuş. Neden mi orada oturuyormuş? Bu anonsu dinlemek için.

1:59Londra metrosuna binen hemen herkesin neredeyse ezbere bildiği bir uyarı bu. Bu yolculara trenle peron arasındaki boşluğa dikkat etmelerini hatırlatıyor ama o kadın için bambaşka bir anlamı var. Çünkü o sesi tanıyor. O ses kocasının sesi.

2:19Anlattığım bu kadının adı Margaret McCallum, emekli bir doktor. Anonstaki ses de kocası Oswald Lawrence'a ait. Kendisi bir tiyatro oyuncusuymuş ve bu anonsu yıllar yıllar önce kaydetmiş. Margaret da yıllarca yolunu hep bu istasyondan özellikle geçecek şekilde ayarlamış ve kocası öldükten sonra da oraya gelmeye devam etmiş.

2:40Bankta oturup o anonsu beklermiş ve kocasının sesini duydukça da birlikte geçirdikleri o güzel günleri hatırlarmış. Derken 2012'nin Kasım ayında bir gün yine o istasyona yolu düşmüş, yine trenler gelmiş, yine trenler gitmiş ama bu kez o ses yokmuş. Çünkü istasyonun anons sistemi yenilenmiş ve işte o yenileme sırasında Oswald'ın ses kaydı da kaldırılmış. Margaret görevlilere gidip bu sesin kendisi için ne anlama geldiğini anlatmış.

3:14Ve sonra ne olmuş biliyor musunuz? Londra'nın ulaşım idaresinde çalışanlar bu hikayeden o kadar çok etkilenmişler ki hemen arşivleri karıştırıp eski bandı bulmuşlar. Kaydı dijitale aktarmışlar, temizlemişler ve sistemin ayarlarını değiştirip Oswald'ın sesini sadece o perona geri koymuşlar ve Margaret'e de o kaydın bir kopyasını CD'ye basıp vermişler. Bugün o peronda Mind the Gap anonsunu hala Oswald'ın sesinden duyabilirsiniz.

3:48Londra metrosunun yüzlerce peronu içinde bir tek orada. Bence bir metro idaresini verebileceği en güzel kararlardan biri bu. Geçen yıl müzikle hafıza üzerine bir video yapmıştım. Orada toplu taşımadaki anonsların bile zihnimizde nasıl da sessizce yer ettiğini anlatmıştım detaylarıyla.

4:07Margaret'in hikayesi bunun gördüğüm en insani hali diyebilirim. Çoğumuz için böyle değil. Metrodaki sesler Margaret'inki kadar büyük bir anlam taşımıyor. Ama yine de hayatımızda sandığımızdan daha büyük bir yer işgal ediyorlar bence.

4:24Çünkü ne zaman koşacağımızı, nereye bakacağımızı, ne zaman duracağımızı hiç fark etmeden bu seslere göre ayarlıyoruz. İşte podcastimizin bu bölümünden sonra turnikelerde o bip sesini duyduğunuzda birinin onu sizin için özellikle seçtiğini, tasarladığını hatırlayacaksınız. Ve kimin neden seçtiğini de. Peki sıradan bir anons nasıl oluyor da birilerinin hayatındaki en kıymetli şey haline gelebiliyor?

5:04İlk durağımız New York. New York metrosunda 3000'den fazla turnike var ve kartı her okuttuğumuzda bir beep çalıyor. Ama bu beepin bir de özel bir mesajı şifresi var. Tek beep, iki beep ve üç hızlı beep, üçü de farklı anlamlara geliyor.

5:22Şimdi bir deneyelim sırayla çalıyorum. Bir, iki, üç. Sizce hangisi kartınızda para kalmamış anlamına geliyordur? İkincisi. Üç hızlı bip kartınızda bir binişlik para kalmamış demek. Tek bip geçebilirsiniz. İki bipte kartı tekrar okutun.

5:49Biraz tahmin etmesi zor değil mi? Ben de ilk dinlediğimde tam olarak bilemedim açıkçası. Ama sonra alışıyorsunuz tabii. Sabahın kalabalığında böyle yan yana 10 turniki aynı anda öterken hangisinin sizinki olduğunu anlamak zaten zor.

6:05Ve bunu söyleyen bir uzman var. Markalar için ses tasarlayan bu konuda kitap yazmış biri. Bir gün metroda bilet makinesinin başında bir kadını izliyor. Kadın ekrana basıyor, makineden hiç ses çıkmıyor.

6:17Bir daha basıyor yine ses yok. Makine hani böyle tamam aldım demiyor geri bildirim vermiyor yani. Turnikelerde de aynı dert var. Kartı başarıyla okuttuğunuzda çıkan ses okutamadığınızda çıkan sesle neredeyse kulağınıza birebir aynı geliyor.

6:33Ya her seferinde o ekrana bakacaksınız ya da oradaki demire çarpacaksınız böyle kalacaksınız takılıp. Bu bip seslerine en çok sinir olanlardan biri de bir müzisyen James Murphy. Murphy, New York'un en sevilen gruplarından LCD Sound System'ın solisti. Bir radyo programında bu sese çok tatsız bir ses demiş.

6:53Kafasında da yıllardır böyle kurduğu bir fikri var. Her istasyona kendine ait birkaç tane nota verilecek. Her turnike okutulunca o notalardan birini çalacak. Kalabalık istasyonlarda notalar daha zengin bir armoni kuracak.

7:10Yani sabahın en yoğun saatlerinde yüzlerce insan arka arkaya turnikelerden geçerken ortaya bir çeşit melodi bir müzik çıkacak. Murphy'nin deyişiyle metroda olmanın en güzel saati işte o en kalabalık saat olacak. Konsere gitmek gibi. Çok güzel bir fikir bence.

7:28Ama New York metrosunu işleten kurum tabii ki ne diyor? Hayır olmaz. E tabii gerekçeleri de var. Bu bipler görme engelli yolcuların metroyu rahatça kullanabilmesi için yapılmış ve çok önemliler.

7:40Bir de 3000'den fazla turnikeyi tek tek servis dışı bırakıp sesini değiştirmek gerekiyor. Zahmetli bir iş. Zaten kuruma bir e-posta atıp o soğuk bip yerine yatıştırıcı akorlar öneren bir lise mezunu genç de aynı cevabı almış. Az önceki ses tasarımcısı da Murphy'nin fikrini ilginçliyor ama ona göre bu bir metro sesi değil daha çok bir sanat eseri.

8:03Bir de şöyle bir cümlesi var, eşimize yaramayan seslere karşı toleransımız düşük demiş. Yani her gün aynı istasyondan geçen biri için o güzel notalar bir süre sonra ne kadar güzel olsalar da çekilmez hale gelebilir. Ben bu konuda açıkçası ikisinin arasında bir yerlerde kaldım. Murphy'nin turnikelerini bir kere olsun duymak isterdim.

8:26Ama her sabah duymak işte ondan ben de emin değilim. Ses tasarımcısının kendi önerileri de var tabii. Central Park'ın yakınındaki istasyonlarda kuş sesleri çalsın istiyor. New York'un meşhur sanat merkezi Lincoln Center'ın istasyonunda da işte Mozart'tan bir motif duyalım.

8:45Bir de sokakta ara ara duyulacak hafif bir ses öneriyor metro girişini bulmak kolaylaşsın diye. Şimdi düşünsenize sokakta yürüyorsunuz bir yerlerden böyle hafif hafif bir ses geliyor ve siz o sese doğru yürüyünce metronun girişini bulabiliyorsunuz. biliyorsunuz. Hani yarasaların eko lokasyonu gibi bir şey. Gerçi yarasa

9:03sesi kendisi çıkarıyor. Siz sadece peşinden gidiyorsunuz ama olsun. Önerdiği seslerin hepsi aslında insanın nerede olduğunu bildiren konum sesi gibi. Bu arada metroda klasik müzik çalmayı deneyen bir şehir gerçekten de var. Kulaklarınız kaç yaşında

9:19diye bir bölüm yapmıştım orada anlatmıştım. 2003'te Londra'da Elm Park diye bir metro istasyonu o kadar sorumluymuş ki gençler orada böyle toplanıp hani Hani ortalığı karıştırıyorlarmış. Bazı makinistler de orada treni durdurmaya bile çekiniyormuş. O derece sorunlu bir yer.

9:37Metro idaresi ne yapmış? Hoparlörlerden klasik müzik çalmaya başlamış. Yolculara yol göstersin diye değil. Orada takılan gençler nasıl olsa klasik müzikten hoşlanmazlar.

9:48Mozart çalmaya başlayınca da hemen oradan giderler. İstasyon takılılacak böyle bir yer olmaktan çıkar diye düşünmüşler. Yani müzik bu sefer insanları bir yere yönlendirmek için değil oradan uzaklaştırmak için kullanılmış diyebiliriz. Peki Murphy'nin turnikeleri ne oldu dersiniz?

10:05Sonunda bir yerde çaldılar ama metroda değil. 2015'in sonunda New York'ta yer altına bir park kurmak isteyen bir proje varmış. Projenin deneme alanının girişine Murphy'nin o turnikeleri kurulmuş. Ziyaretçiler geldikçe notalar çalmış ama metroya hiç inememişler.

10:21Zaten artık inme ihtimalleri de pek kalmadı. Çünkü New York'ta metro kart vardı eskiden. Onun satışı geçen yılın son günü bitti. Artık herkes banka kartını ya da telefonunu dokundurup geçiyor.

10:32Yani 31 yıllık kart okutma devri kapandı. Murphy'nin senfonisi hiç çalınmadan bestelendiği turnikeler emekliye ayrıldı bile. Bilet makinesinin başındaki kadını izleyen o ses tasarımcısı vardı ya hatırlıyorsunuz. Onun anlattığı bir şey daha var ki bence çok komik.

10:50New York'ta kapılar kapanmadan önce çalan uyarı sesi her zaman kapıların kapanacağı anlamına gelmiyormuş. Kondüktörler bazen o sesi kapıyı daha kapatmayacakları halde çalıyorlarmış. Neden? Sırf insanlar acele etsin diye.

11:06Hani küçükken annelerimiz falan böyle bak 3'e kadar sayıyorum ha derler ya böyle 1, 2, 3 hiç gelmez ama siz çoktan koşmaya başlamışsınızdır. Yani ses insanları hızlandırmak için de kullanılabiliyor. Peki ya tam tersi? İnsanlara acele ettirmek yerine kulaklarına hoş gelmeye çalışan bir şehir var mı?

11:26Var tabii ki. Murphy de turnike fikrini zaten oradan almış. Tokyo'dan. Japonya'da eskiden tren kalkmadan önce peronlarda zil çalarmış.

11:36Hem de çalar saat gibi böyle metalik tiz bir zil. 70'lerin sonunda bunların yerine elektronik ziller geliyor. Onlar da yolcuların sinirini bozuyor. Çünkü yani her gün milyonlarca insanın geçtiği istasyonlarda her tren kalkarken bir alarm çaldığını düşünsenize.

11:511989'da Japonya'nın en büyük demir yolu şirketi JR East bunu değiştirmeye karar veriyor ve Yamaha ile çalışmaya başlıyorlar. Tokyo'nun en kalabalık iki istasyonunda Shinjuku ve Shibuya'da zil yerine kısa melodiler çalmaya başlıyorlar. Böyle arpli, yumuşak sesler. Melodileri hazırlarken de üç şeye dikkat ediyorlar.

12:12Yan yana peronlarda aynı anda çalınca birbirine karışmayacak bu sesler. Alçak sesle bile uzaklara gidebilecek, ulaşabilecek. Bir de her gün dinleyen birini bıktırmayacak. Gazetede de istasyon melodileri insanın içine huzur veriyor diye haber filan çıkartıyorlar.

12:29Japonlar buna haşa meroli diyor. Yani kalkış melodisi. Bu melodiler genelde 7 saniye kadar filan sürüyor. Çünkü işte trenin istasyondaki duruşuna sığması gerek.

12:41Bu melodileri yazanların en meşhuru da Minoru Mukaiya. Aslında Cassiopeia diye bir caz füzyon grubunun eski klavyecisi. Bir de çocukluktan kalma böyle bir tren tutkusu var. Hani Japonların neredeyse hepsinde var gerçi tren tutkusu ama işte o 8 yaşındayken Japonya'nın ilk hızlı treni Shinkansen'in Tokyo istasyonuna gelişini görmüş ve o günden sonra trenlere kafaya takmış.

13:0330 yıl sonra dünyanın ilk tren simülasyonu oyunlarından birini yapmış. Sonra da istasyon melodileri yazmaya başlamış. Hatta bir gün ona kaç tane melodi yazdığını soruyorlar. Asistana böyle bir liste getiriyor.

13:15Listede kaç yazıyor biliyor musunuz? 170. 170 tane melodi yazmış. Zaten kendisi de listeye bakıp gülmeye başlıyor.

13:23170 mi? Yok artık filan demiş. Kendisi bile farkında değil ne kadar yazdığını. Shibuya için yazdığı melodilerden biri böyle gittikçe yükselerek ilerleyen bir melodi.

13:33Çünkü tren oradan çıkınca böyle bir sonraki istasyona doğru hafifçe yükselen böyle bir yokuşa tırmanmaya başlıyor. Yani tren yokuşu tırmanırken melodi de onunla birlikte tırmanıyor. Tokyo metrosunun Tozai hattındaysa daha da ileri gitmiş bu besteyi yapan kişi. O hattaki istasyonların melodilerini ilk duraktan son durağa kadar sırayla dinlerseniz tek bir şarkı çıkıyor ortaya.

13:58Bunu nasıl yaptığını soranlara da çok gizli bir formül demiş. Japonya'da trenle müzik o kadar iç içe ki bir tren kampanyası için yazılan şarkı bile herkesin ezbere bildiği bir şarkıya dönüşmüş. 1978'de Japon Devlet Demiryolları insanları trenle yolculuğa çıkarmak için bir kampanya başlatıyor. Kampanyanın şarkısını da o yılların en büyük pop yıldızına söyletiyorlar.

14:24Şarkının adı İ-İ-Hi Tabitachi yani yola çıkmak için güzel bir gün. Şarkı o kadar beğeniliyor ki böyle listelerin tepesine oynuyor. Sonra okullarda müzik kitaplarına giriyor ve yıllar sonra da Japonya'nın kuşaktan kuşağa söylensin diye seçtiği 100 şarkının arasına giriyor. O kadar başarılı.

14:42Bugün Japonya'da bu şarkıyı bilmeyen yok gibi bir şey. Derken şarkı yıllar sonra trenlere geri dönüyor. 2003'te Japonya'nın batısındaki demiryolu şirketi sözlerini birazcık değiştiriyor ve başka bir şarkıcıya yeniden söyletiyor ve bu versiyonda listelerde yine en üstlere çıkıyor. Şirkette şarkının melodisini hızlı trenlerinde bir sonraki istasyon anonsundan hemen önce çalmaya başlıyor.

15:06Yani bir zamanlar insanları trene bindirmek için yazılmış bir şarkı şimdilerde trenin içinde onlara bir sonraki durağa haber veren bir şarkı olarak hala çalınmaya devam ediyor. Jingle gibi. Kulağa çok güzel geliyor değil mi? Ama bu melodilerin kimsenin beklemediği bir yan etkisi de var arkadaşlar.

15:23Arkadaşlar yine 2018'de yine Japonya'da JR East adlı şirket bir şey fark ediyor demir yuva şirketi. Peron hoparlörleri o kadar yüksek çalıyor ki melodiyi perona çıkan merdivendeki insanlar bile duyuyor. Duyan da koşmaya başlıyor çünkü melodi bitince kapı kapanacak ne yapsın? Yani kulağa hoş gelsin diye konan melodi bir çeşit geri sayıma dönüşmüş durumda.

15:47Hatta böyle Pavlov'un zili diyebiliriz. Hani köpeğe her yemekte zil çalınca bir süre sonra köpeğin zili duyar duymaz böyle ağzı sulanmaya falan başlıyordu ya. Tokyo'da da o melodiyi duyan koşuyor. Böyle bir Pavlov etkisi yaratmışlar.

16:01Şirkette bazı hatlarda melodiyi perondan alıp trenin üstündeki küçük hoparlörlere veriyor. Sadece trenin yanındakiler, yakınındakiler duysun diye. Geçen yılda Tokyo'nun bir banyo hattında istasyonlara özel melodiler tamamen kaldırıldı. O melodileri peronda duran kondüktör çalıyordu çünkü peronun ucundaki bir düğmeye basarak başlatıyormuş.

16:23Hat tek makinistle çalışmaya başlayınca o düğmeye basacak kimse kalmıyor ve makinistin o kısa duruşta kabinden inip peronun ucuna kadar yürümesi de mümkün değil. Artık müziği makinist kabinden başlatıyor ve her istasyonda aynı müzik çalıyor. Şirkette yavaş yavaş her yerde böyle tek tip müziğe geçeceğini söylemiş. Başkanları bunu açıklarken bizim için çok üzücü ama sizlerden anlayış bekliyoruz demiş.

16:46Yani işin aslı biraz duygusal para meselesi. Peki kimse tasarlamadan ortaya çıkan bir ses bir şehrin simgesi haline gelebilir mi? Bir de Londra'daki Operon'a da döneceğiz ama kısa bir aradan sonra. Tekrar hoş geldiniz.

17:10Dünyayı metro kapılarını dinleyerek gezen bir adam var biliyor musunuz? Aslında bir inşaat mühendisi 2004'te Londra'da Piccadilly hattına binmiş ve kapılar kapanırken çıkan sesi kaydetmiş. Sonra çok sevmiş bu işi gittiği her şehirde aynısını yapmaya başlamış. Ve bugün elinde dünyanın dört bir tarafından toplanmış koskoca bir metro kapısı sesi koleksiyonu var.

17:33Duyduğum en ilginç koleksiyonlardan biri bu. Kendisi bile şaşırıyor zaten bir bip sesinin bu kadar çok çeşidi nasıl olabilir diye. Koleksiyon yapılacak kadar çok. Bu çeşitlerin içinde benim en sevdiğim Montreal'ing.

17:48Montreal metrosunda 1976'da hizmete giren trenlerin motorunda akımı ayarlayan bir parça varmış. Ve tren kalkarken bu parça kademe kademe çalışıyormuş ve kulağa böyle üç notalı bir ses üretiyormuş. Yani bunu kimse tasarlamamış. Motorun bir yan etkisi bu.

18:06Ama Montreal'liler bu sese o kadar alışmışlar ki zamanla şehrin bir simgesi, bir sesi, ses simgesi haline gelmiş. Ve insanlar onunla gurur duymaya başlamışlar. Peki oranın metro idaresini yapmış dersiniz? 2010 yılında bu üç notayı stüdyoda yeniden kaydetmişler ve kapılar kapanmadan önce çalmaya başlamışlar.

18:292016'da çünkü yeni üretilen trenlerde artık o parçadan yokmuş ama 3 notayı yine de çalmaya devam etmişler. Yani motorun o kazara çıkardığı ses artık bilerek çalınan, stüdyoda kaydedilmiş bir uyarı sesine dönüşmüş. Bu bana biraz böyle elektrikli arabaları hatırlattı. 111 Hz'nin ta ilk bölümünde konuşmuştuk.

18:48Elektrikli arabaların çok sessiz oldukları için onlara sonradan motor sesi ekleniyor. Hatta tasarlanıyor. Hans Zimmer tasarlamış BMW'ninkileri falan. O derece.

19:00İşte Montreal'de de aşağı yukarı aynı şey olmuş. Bu kez trenlerde. Paris'te de benzer bir hikayemiz var. Kapılar kapanırken tek bir la notası çalıyor orada da.

19:10Bu ses de artık hiçbir trende kullanılmayan mekanik bir parçanın titreşimini taklit eden bir sesmiş. E peki o parça artık yoksa ses neden hala çalınıyor? Yine aynı gerekçe. Çünkü Parisliler de şehre gelenler de bu sese çok alışmışlar.

19:24Paris metrosu da onu şehrin mirası gibi görüp korumaya karar vermiş. Korunan sesler var yani. Moskova'daki biraz böyle matematiksel pratik geldi. Orada böyle merkeze doğru giden trenlerde anonsları erkek yapıyormuş.

19:40Merkezden dışarı doğru ters yöne gidenlerde de bir kadın okuyormuş. Şehrin çevresini dolaşan çember hatta da eğer saat yönünde gidiyorsanız erkek anonsu duyuyorsunuz. ters yönde giderken kadın sesi duyuyorsunuz. Böylece başınızı hiç telefondan bile kaldırmadan sadece erkek mi kadın mı konuşuyor ya bakarak doğru yönde olup olmadığınızı anlayabiliyorsunuz.

20:04Yani Moskova'da sesin kime ait olduğu size yönünüzü söylüyor. Londra'da ise bambaşka bir hikaye anlatıyor. Margaret'in kocasının sesi hala bir peronda çalıyor demiştim ya. Ama bu Mind the Gap uyarısını ilk okuyan ses o değil.

20:20Bu uyarı ilk kez 1969'da duyuluyor. Kaydı yapan ses mühendisi önce bir aktör tutuyor. Aktör de o anonsu okuyor. Parasını da alıyor.

20:31Aktör ya profesyonel. Fakat birkaç gün sonra aktörün menajeri devreye giriyor. Hemen telefon ediyor. Diyor ki anons her çaldığında ben para istiyorum.

20:41Yani benim müşterim. Düşünün şimdi günde binlerce kez çalacak bir anons için. Tabii ki teklifi reddediyorlar. Peki hala bu Mind the Gap uyarısı var. O kayıt nereden diyeceksiniz?

20:54Hani bu aktörü tutan mühendis vardı ya. O aktöre tarif etmek için yani mikrofonu denemek için kendi sesiyle yaptığı bir prova okuması var. İşte onu kullanmışlar. Ne gerek var ya demişler.

21:07Yani Londralıların yıllarca duyduğu Mind the Gap anonsu aslında bir ses provası. Mühendisin hem de sesiyle. Bence çok daha iyi olmuş. Şimdi Londra'da aktörün menajeri anons başına para istiyordu New York'ta tam tersi olmuş oradaki kapanan kapılardan uzak durun anonsunu bir radyo haber spikeri okuyor çok da güzel okuyor Davudi bir sesi var ve bu işi de hiç para almadan yapmış kendisi de etkilenmiş bu arada kendi sesini ilk kez bir trende duyduğunda aklı başından gitmiş.

21:38Çünkü düşünün yani sesinizi her gün milyonlarca insan duyuyor ve duyunca ne yapıyorlar? Kapıdan geri çekiliyorlar. Öyle bir etkili sesiniz var. Hani bir yerlere böyle gidip konuşsanız herkes böyle bir geri çekilip sizi dinlemeye başlar.

21:53Bu arada bizden de bir örnek vereyim. İzmir'de metroya ya da tramvaya bindiyseniz eğer duyduğunuz anonsları bir dönem bir üniversite öğrencisi seslendirmiş. Yaşar Üniversitesi'nde radyo televizyon okuyan bir öğrenci. O sesle her gün durağını bekleyenlerin çoğu bunu bilmiyordu herhalde ama belki şu an bunu dinleyen bir İzmirli aaa ya o sesmiş demek filan diyordur.

22:15Umarım diyordur. Peki metroda en güzel sesi kim çıkarıyor dersiniz? Bir düşünün bakalım. Bence sokak müzisyenleri.

22:27Siz de fark etmişsinizdir hani metroda böyle gitar çalan falan birileri olur ya böyle. Bazen davul çalan da olur. Ama özellikle akustik enstrümanlar o kadar güzel duyuluyor ki Hatta bazen böyle ünlü bir sahnede aldığınız etkiden bile güzel duyulabiliyor Ve bunun bir sebebi var O istasyonların duvarlarına dikkat ettiniz mi? Ne vardır?

22:48Fayans vardır, taş vardır, çelik vardır, beton vardır Hepsi de sert, ağır malzemeler Ve bunlar sesi neredeyse hiç emmiyorlar Olduğu gibi geri yansıtıyorlar Duşta falan şarkı söylerken ona benzeyen reverb efekti. Ses duvarlardan seke seke birikiyor ve hoparlöre filan gerek kalmadan kendiliğinden amplifike ediliyor, büyütülüyor. Daha güçlü bir şekilde duyuluyor. Bunu inceleyen bir akustik uzmanının deyişiyle müzisyenler bu yankının içinde adeta yüzüyorlar.

23:21Yine aynı kişiye göre metro, New York'un en iyi duyulan konser salonu. Hatta bir hesap da yapmış, New York metrosunu o yıllarda her gün 7 milyon kişi kullanıyormuş. Bunların sadece onda biri durup da bir müzisyeni dinlese günde 700 bin dinleyici ediyor. Carnegie Hall ile Lincoln Center'ın bu kadar insana ulaşabilmesi için bütün sahnelerinde her gün aynı anda 54 tane kapalı gişe konser vermesi gerek.

23:48Oradaki müzisyenler de bunun farkında tabii. O sert duvarların önünü, alçak tavanların altını filan özellikle seçiyorlar akustik olarak en uygun yerleri ve sürekli anons yapılan istasyonlardan da uzak duruyorlar. Daha çok böyle tek hatlı peronları seviyorlar. Çünkü orada iki tren arasındaki sessizlik biraz daha uzun.

24:07Trenlerin geç kalmasını da çok seviyorlar. Sessizlik uzadıkça onların konseri de uzadığı için. New York'ta metro idaresi 1985'ten beri müzisyenlerini seçmeyle alıyor. Bizde de durum benzer bu arada.

24:20İstanbul'daki metroda da müzisyenler seçmeyle alınıyor. 2024'teki seçmede 55 ayrı noktada çalacak. 240 müzisyen aranmış. Peki akustik çok güzel.

24:32Bunu anladık da. Madem bu kadar iyi biz anonsları niye hiç anlayamıyoruz? Değil mi böyle anons yapılırken hoparlörden bir şeyler söyler falan diye duyarsınız ama böyle uğultu gibi gelir. Sebep yine o yankı.

24:44Konuşmanın anlaşılması için müziğe göre çok daha az yankı gerekir çünkü. Yani o yüzden bakın mikrofonumda hiç reverb yok. Kupkuru geliyor. Çünkü hecelerin tek tek net bir şekilde duyulabilmesi lazım.

24:56E sert duvarlardan sekeneceler birbirine karışıyor ve sesi açtıkça da iş daha kötü oluyor. Yani müzisyenlere iyi gelen, onların sesini güzelleştiren, akustik olarak yükselten duvarlar anlaşılması gereken sesleri, anonsları bozuyorlar. Peki o hoparlörü anonsa değil de bir sanatçıya verirseniz ne olur? New York bunu geçen yıl denedi.

25:21Murphy'nin turnikelerine hayır diyen o kurum geçen yıl ilk kez bir sanatçının kendi anons sistemini kullanmasına izin verdi. Bu sanatçının adı Chloe Bass. 14 istasyonda 6 dilde kısa anonslar yayınlandı. New York metrosunda herkesin ezbere bildiği bir uyarı vardır.

25:38Bir şey görürseniz bir şeyler söyleyin. Hani böyle terör faaliyetlerini falan böyle engelleyebilmek için yapılan uyarılar. sanatçının anonslarının hepsi işte buna böyle göz kırpan, gönderme yapan şekilde bitiyor. Bir şeyi duyarsanız bir şeyi özgür bırakın gibi.

25:57Anonslar ara katlarda ve geçiş koridorlarında çaldı. Perona hiç verilmedi tabii. Sanatçının bu işe girme sebebi de işte az önce aslında biraz giriş yaptım ilginç bir sebep. 2016'dan sonra metrodaki bu tür anonslar gittikçe çoğalmış.

26:14Böyle polisi hatırlatan, insanların davranışını yönlendirmeye çalışan tipte uyarıların sayısı artmış. Onun deyişiyle bu anonslar insanların duygu dünyasını mahvediyorlar. Yani o yüzden böyle bir şey yapmış. İşte 13 yılı kadar önce Murphy'ye o 3000 turnikenin sesini tek tek değiştiremeyiz zaten çok zahmetli diyen kurum bu sefer kendi hoparlörünü böyle bir sanatçıya açmaya ikna olmuş neyse ki.

26:43Peki. Evet. Yani Murphy'nin o müzik projesi belki gerçekleşemedi ama en azından bir sanatçının sesi nihayet inebildi metro istasyonlarına. Bence bu daha az bir şey değil. Peki bu sesleri kim seçiyor?

27:00Bu bölüm boyunca gördük ki çoğu zaman bir kurum. Belli bir işe yarasın diye. Mesela görme engelli bir yolcu kartının okunduğunu anlayabilsin diye. Ya da kimse trenle peron arasındaki boşluğa düşmesin, dikkat etsin diye.

27:13Güzel bir melodiye de ancak bu işin önüne geçmediği sürece yer açılıyor. Mesela Tokyo'da melodiler insanları koşturmaya başlayınca ne oldu gördük. Hemen onlardan vazgeçildi, sesleri kısıldı. Ama bir ses yıllarca her gün aynı yerde çalınca onu seçenlerin hiç hesaba katmadığı bir şey oluyor.

27:34O ses artık sadece bir uyarı olmaktan çıkıyor. Paris'te o la notasını çıkaran o parça belki çoktan kayıplara karıştı. Artık yok ama nota hala çalmaya devam ediyor. Ya da Montreal'de o parçası olmayan yeni trenler bile 3 notayı çalmaya devam ediyorlar.

27:52Çünkü insanlar onları her gün duya duya, işete eşite, hiç fark etmeden hayatlarının bir parçası haline getirmişler. Margaret'ın kocası vardı ya, Oswald hani ölmüştü. O kaydı yaptığı gün bir stüdyoya girmiş, mikrofonun karşısına geçmiş ve 3 tane kelime söylemişti. Mind the gap.

28:10Ve sonra da evine dönmüştü herhalde. Ama o üç kelimenin bir gün karısının hayatındaki en kıymetli şey olacağını nereden bilebilirdi ki? Kimse trenle peron arasındaki boşluğa düşmesin diye kaydedilmişti o ses. Ama şimdi bir kadının hayatında kocasının gidişiyle açılan bir boşluğu dolduruyor.

28:29Ben de şu an bu mikrofonun karşısındayım ve siz de belki bir trendesiniz ya da bir metrodasınız. Kulağınızda kulaklık, kapı uyarılarının, turnike biplerinin, hoparlörden gelen o anlaşılmaz anonsların arasında şu an kulağınızda bir ses daha var. Benim sesim. Bu sesi de birileri seçti aslında.

28:52Siz seçtiniz. Çok teşekkür ederim o yüzden. Eğer durağınız geldiyse kapılar açılmadan ben de size son bir şey söyleyeyim. In the gap.