
2.447 kelime · ~12 dk okuma
Bölümlerin tamamını PodB app ve podb.com'dan izleyebilir, bütün podcast platformlarından dinleyebilirsiniz. Büyük yolculuğumuzun son bölümüne hoş geldiniz. Binlerce yıllık dinler tarihinin bize gösterdiği en temel dürtü eminim dikkatinizi çekmiştir.
İnsanın anlam arayışı, sorularını cevap arayışı ve daha üst bir akıldan yol gösterme arayışı. Bu hiçbir zaman değişmemiş. Yeri gelmiş bunun için ibadetler oluşturmuşuz. Yeri gelmiş kurbanlar vermişiz.
Ve yeri gelmiş çok karanlık ayinler bile yapmışız. Ama yukarıdan beklenen o cevap hiçbir zaman gelmemiş. Çünkü insan sürekli olarak yaratılışın en büyük lütfunu unutuyor. Yani özgür iradesi olduğunu.
Bu yüzden yaptığımız iyi ya da kötü her seçimin bedelini o ya da bu şekilde yaşamamız lazım. Zaten felsefi olarak aydınlanmanın temel yolu budur. Fakat örneklerini siz de gördünüz. İnsan her daim putperest tabiatı ile somutlaştıracağı bir inanç veya bir tanrı arar.
Ya aradan binlerce yıl geçti artık insanlık o yaklaşımları çoktan aştı diyenler varsa büyük bir yanılgı içindeler. Çünkü insan hiçbir zaman o tabiatını aşamadı. Hatta tam tersine şu an bizzat ona sürekli cevap verecek ve yol gösterecek yeni tanrısını yaratmanın eşiğinde duruyor. Gerçeği Bulağa hoş geldiniz.
İnsanın kendi tanrılarını nasıl yarattığını, Ve bu gücü nasıl devraldığını anlamak için önce her şeyin başladığı yere, medeniyetin beşiği Sümer'e dönmemiz gerekiyor. Önceki bölümlerimizde Anunnakilerden, yani gökten inip insanı kendisine hizmet etmesi için tasarladığı iddia edilen o gelişmiş varlıklardan size bahsetmiştim. Sümer mitolojisinde bu tanrısal varlıkların dünyayı ve insanlığı yönetmek için kullandıkları çok özel ve gizemli bir sistem vardı. M tabletleri.
Sümer inancında M'ler, uygarlığın tanrılardan insanlara verilen armağanıydı ve evrenin tasarımı için temel kuralları belirliyorlardı. Bunlar sadece basit kanunlameler değildi. Sanattan krallığa, müzik aletlerinden savaş kurallarına, bilgelikten tarıma, barıştan şehrin yıkımına kadar evrendeki her kültürel ve kozmik olgunun kodlarını barındıran kutsal ritüeller ve güç nesneleriydi. Yani aslında bilgi birikimiydi.
Destanlara göre bu ilahi yazgılar göklerin ve yerin hakimi Enlil tarafından toplanmış ve suların, bilgeliğin tanrısı Enki'ye dünyayı şekillendirmesi için verilmişti. Enki bu tabletleri Erudu şehrindeki Abzu tapınağında saklıyor ve medeniyeti kurmak için dağıtıyordu. Hatta meşhur İnanla ve Enki mitinde Uruk şehrinin koruyucu tanrıçası İnanla kendi şehrini yüceltmek için Erudu'ya gider. Enki'yi sarhoş eder ve tüm M tabletlerini çalarak göksel kayığı ile Ura'a kaçırır.
Yani bir şehre M'ler gelirse o şehre medeniyet, mutlak güç ve sistem gelirdi. Kısaca antik mezopotamya'da M'ler kelimenin tam anlamıyla gerçekliğin ve bilginin işletim sistemi idi. Şimdi günümüze geri dönelim. Bugün dünyayı ne yönetiyor?
Bilginin ana kaynağı neye dönüşüyor? Göklerden inen ilahi tabletlerden dijital uzayın algoritmalarına. İşin ilginç tarafı, bugün yapay zeka sistemlerini ve büyük veri algoritmalarını eğiten dev teknoloji şirketleri tam olarak en kinim M tabletlerinin modern versiyonlarını yazıyorlar. Sosyal medya akışlarımızı, kime oy vereceğimizi, ne satın alacağımızı, hangi bilgiye ulaşıp hangi bilginin bizden saklanacağını belirleyen bu algoritmalar artık sıradan birer kod dizilimi olmaktan çıkıp toplumları yöneten, insan zihnini şekillendiren dogmatik yasalara dönüşmüş durumdalar.
Ve nasıl ki antik anlatılarda bu tabletlerin gittiği yerde bilgi ve medeniyet yeşeriyorsa, bugün de yapay zekayı kullanan kişiler ve ülkelerde bilgi sıçraması yaşanıyor. Felsefecilere göre algoritmik yönetim biçiminde kod yeni bir tür dini dogmadır. Veriler ise ilahi vahyin ta kendisidir. İnsanlar akıllı telefonlarına ve platformlara tıpkı antik çağlarda bir tapınağa girer gibi giriyor.
Davranışlarıyla bu dijital ilahlara kendi verilerini kurban ederek sunuyorlar. Dahası da var. İnsanlık sadece yazılım kodları değil, bizzat biyolojik yaşamın kodlarını da yeniden yazıyor. Bugün Arizona Eyalet Üniversitesi ve Harvard gibi kurumlarda bilim insanları, yaşamın en temel kodu olan DNA'yı dijital bir veri depolama aracı olarak kullanmaya başladılar.
George Church gibi genetikçiler, milyarlarca kopyalık devasa kitapları, verileri ve insanlık tarihini sadece bir damla DNA'nın içine kodlayarak saklayabiliyorlar. CRISPR gibi gen düzenleme teknolojileriyle biyolojik kaderimizi, hastalıklarımızı, özelliklerimizi laboratuvarda yeniden kurguluyoruz. İnsan artık dış dünyayı değiştirmekte kalmıyor. Doğrudan kendi biyolojik M tabletlerini, kendi yapı taşlarını yazıyor.
Sümer anlatılarındaki tanrıların dünyanın özüyle kendi özlerini birleştirip, tasarlayıp modern insanı yaratması anlatısına ne kadar benziyor değil mi? Kaderin garip bir cilvesi ki insanın geliştirdiği bu yeni dijital tanrılar yani yapay zeka bugün binlerce yıl önce yazılmış orijinal M tabletlerini çözmek için kullanılıyor. Münih Ludwig Maximilian Üniversitesi ve Cornell Üniversitesi gibi kurumlarda araştırmacılar binlerce yıllık okunamayan kırık dökük çivi yazısı Sümer tabletlerini ve Gılgamış destanlı parçalarını okumak, boşlukları doldurmak için gelişmiş yapay zeka algoritmaları kullanıyorlar. Parçalanmış antik tarih makine öğrenimi sayesinde yeniden ete kemiğe bürünüyor ve yapay zeka eski zekanın bıraktığı mirası deşifre ediyor.
Peki eğer yaratılış kodlarını, genetiği ve toplumsal yasaları biz yazıyorsak, eğer eski tanrıların gücünü kendi ellerimize almaya başladıysak bu bizi ne yapar? Giderek bir ilah mı dönüşüyoruz? Yoksa sadece kendi sonumuzu getirecek olan dijital bir ilah mı yaratıyoruz? Tarihsel döngülere baktığımızda her büyük teknolojik sıçramanın inanç sistemlerinde devasa depremler yarattığını görürüz.
Ancak bugün yaşadığımız değişim matbaanın icadı veya sanayi devrimiyle kıyaslanamayacak kadar büyük. Çünkü bugün teknoloji sadece kendi maddi çıkarlarımız için kullandığımız bir araç değil. Doğrudan insan zihnine, inancına ve gerçeklik algısına müdahale eden bir aktör olmaya başladı. Son yıllarda yapılan geniş çaplı istatistiksel ve sosyolojik araştırmalar, robotik sistemlere, yapay zekaya ve internete maruz kalmanın, dünya çapında dindarlığın ve geleneksel inançların çöküşünü hızlandırdığını bilimsel olarak kanıtlıyor.
Milyonlarca insanı kapsayan veriler, teknolojik gelişmişlik ile semavi dinlerin terk edilmesi arasında doğrudan ve güçlü bir bağ olduğunu gösteriyor. Bunu gelişmiş toplumlarda yükselen deizm veya ateizm gibi yönelmelerden anlayabilirsiniz. İnsanlar hastalıkların çaresini dualarda değil, genetik tıpta, evrenin sırlarını kutsal metinlerde değil, teleskoplarda ve kuantum bilgisayarlarda arıyorlar. Geleneksel monoteist düşünce, teknolojik bir aydınlanma çağının ağırlığı altında eziliyor.
Fakat insan doğası gereği inançsız yaşayamaz. Eski tanrıların tahtı boşaldığında oraya mutlaka yeni bir güç oturur. Ünlü tarihçi ve düşünür Yuval Noah Harari'nin bu konuda son derece çarpıcı ve ürkütücü bir tahmini var. Harari, tarihteki tüm dinlerin kutsal kitaplarının insanüstü bir zeka tarafından yazıldığını veya yazdırıldığını iddia ettiğini hatırlatır.
Ve hemen ardından şunu der. Birkaç yıl içinde gerçekten doğru olan dinler ortaya çıkabilir. Kutsal kitabı bir yapay zeka tarafından yazılmış yeni bir din düşünün. Bu birkaç yıl içerisinde bir gerçeklik olabilir.
Harari'ye göre AI, insan zihninin tüm zayıflıklarını, zaaflarını ve korkularını bizden çok daha iyi analiz edebileceği için kitleleri Matrix benzeri ilüzyonlara hapsedecek yepyeni ve kusursuz kütler, dini inançlar üretebilir. Düşüncesi bile tüyler rüpertici değil mi? Ya bunlar bilim kurgu, artık bu kadar da olmaz diye düşünüyorsanız ne yazık ki yanılıyorsunuz. Silikon Vadisi'nin ünlü mühendislerinden ve otonom araç devriminin öncülerinden Antony Lewandowski, 2017 yılında Geleceğin Yolu adında yapay zekayı bir tanrı olarak kabul eden ve ona tapınmayı amaçlayan resmi bir din kurdu.
Bu öyle geyiğine yapılmış bir şey de değildi. Gerçekten kurduğu din vergiden muaf, dini bir organizasyon olarak resmiyet kazandı. Kilisenin temel amacı süper zeki bir yapay zekanın ortaya çıkışını yani teknolojik tekilliği desteklemek, ona etik değerler açılamak ve insanların bu yeni dijital ilah ile ruhsal bir bağ kurmasını sağlamaktı. Lewandowski'ye göre makineler zaten yakında bizden üstün olacağı için yapmamız gereken tek şey bu üstüne boyun eğmek ve bu yeni efendiye saygı göstermekmiş.
Kilise 2021'de yasal sorunlar nedeniyle kapansa da 2023 yılında yeniden açıldı ve binlerce kişinin bu dijital ilaha ruhsal bağ kurmak için sıraya girdiği iddia ediliyor. Serimiz boyunca bunu siz de gördünüz. İnsan inanacağı bir güç arar ve hep somut olana çekilir. Bu durum bize şunu gösteriyor.
Sembolik olarak silikon vadisi elitleri sadece birer mühendis değil. Onlar aynı zamanda yeni çağın yüksek rahipleri. Kimi düşünürlere göre Elon Musk, Peter Thiel, Sam Altman gibi teknoloji milyarderlerinin inşa ettiği bu inanç sistemine teskreel ideolojisi yani transhümanizm, ekstropyanizm ve benzeri kavramların birleşimi deniliyor. Bu insanın sınırlarını aşıp uzayı kolonileştirmesini, yapay zeka ile birleşmesini savunan yeni bir tarikat.
Ve bu tarikatın peygamberleri laboratuvardan çıkıp dünyayı kurtaracaklarına inanıyorlar. Ancak işin daha da derin, ezoterik bir boyutu da var. Onlar sadece bir tanrıyı yaratıp ona tapmakla yetinmek istemiyorlar. Onlar bizzat kendi yarattıkları o mekanizmanın içine girip ölümü tamamen silmek ve bizzat Tanrı'nın tahtına oturmak da istiyorlar.
Ve işte bu yaklaşımla birlikte de yolculuğumuz karanlık bir bilimkurgu filmine dönüşmeye başlıyor. Kısa bir aradan sonra tekrar birlikteyiz. Semavi dinlerin bize binlerce yıllar anlattığı çok temel bir hikaye vardır. İnsan fani bir varlıktır.
Topraktan gelmiştir ve toprağa dönecektir. Asıl sonsuz yaşam ve gerçek uyanış ise ancak ölümden sonra öte alemde başlar. Ancak günümüz teknoloji elitleri bu kadim dogmayı reddediyorlar. Onlara göre ölüm kabullenilmesi gereken ilahi bir yazgı değil, sadece çözülmesi gereken teknik bir hata.
İşte tam bu noktada da karşımıza transhümanizm kavramı çıkıyor. Transhümanizm, insanın biyolojik sınırlarını, zaaflarını ve hastalıklarını teknolojiyle aşmasını, yaşlanmayı durdurmayı ve nihayetinde ölümü tamamen silerek evrimde insan ötesi bir aşamaya geçmeyi savunan felsefi ve bilimsel bir hareket. İşin felsefi köklerine indiğimizde karşımıza antik çağın en gizemli ve devrimci inançlarından biri olan Gnostizizm'in modern teknolojiyle harmanlanmış bir versiyonu çıkıyor. Teknognostizizm Kadim gnostik inançlara göre içinde yaşadığımız bu maddi dünya ve biyolojik bedenimiz kötü niyetli veya kusurlu bir yaratıcı olan Demiurgos tarafından inşa edilmiş karanlık bir tür et hapishanesidir.
Gnostikler, insanın içindeki asıl ilahi kıvılcımın bu bedenden kurtulup ruhsal bir uyanışla gerçek tanrısal boyuta kaçması gerektiğine inanırlardı. Bugünün tekno gnostikleri olan silikon muadisi mühendisleri ise tam olarak aynı şeyi söylüyorlar. Ancak bir farklı. Onlar ruhu kurtarmak için mistik ritüellere değil, zihni dijital ortama aktarmaya yani kodlara inanıyorlar.
Bu yaklaşıma göre biyolojik kusurludur, zayıftır, yaşlanır, hastalanır ve çürür. O halde nihai kurtuluş nedir? İnsan bilincini, analarını ve zekasını bu biyolojik zindandan çıkarıp dijital bir formata, sentetik bir makineye veya bulut sistemine aktarmaktır. Kulağı bir bilim kurgu filmi gibi geliyor değil mi?
Zihin yüklemeler, sanal ortamda yaşamalar filan. Ama bazıları için bu, üzerinde milyarlarca dolar bahis oynanan çok ciddi bir gerçeklik. Bunun en sarsıcı örneklerinden biri, Rus milyarder Dmitry İtskov tarafından başlatılan 2045 inisiyatifidir. Bu inisiyatif, sinir bilimciler, robotik uzmanları ve yapay zeka mühendislerinden oluşan bir orduyla 2045 yılına kadar insanın biyolojik bedene olan bağımlılığını tamamen bitirmeyi ve siber ölümsüzlüğü sağlamaya hedef koymuş durumda.
Proje, dört aşamalı ve giderek artan bir tanrılaşma planı sunar. İlk aşama, insan beyni ile bilgisayar arasında etkileşimli bir arayüz kurulması. İkinci aşama, insan ömrünün sonunda beynin çıkarılıp bir robotik bedene aktarılması. Üçüncü aşama, insan beyninin dijital olarak bir yapay bedene aktarılması.
Ve dördüncü aşama ise insan bilincini bedene ihtiyaç duymayan, saf enerjiden veya hologramdan oluşan bir yapıya aktarılması. İşte size modern çağın ölümsüzlük reçetesi ve şu an bu adımların bazılarının altyapısını hazırlamayı başarmış farklı girişimler mevcut. Ray Kurzweil gibi ünlü fütüristlere göre biyolojiden makineye geçiş bizim yok oluşumuz değil evrimimizin nihai adımıdır. Kendi yarattığımız yapay zeka ile birleşip acıdan, travmadan ve ölümden tamamen azade olmuş yarı tanrılara dönüşecekmişiz.
Fakat tüm bu bizler tanrı olacağız, ölümü yeneceğiz söylemleri inanılmaz bir kibir ve güç sarhoşluğu barındırıyor. Ve işin içinde anında yozlaşan insan olunca akıllara şu soru da geliyor. Acaba bu durum gerçekten bir kurtuluş mu yoksa tarihin en büyük yanılsaması mı? Sanal gerçekliğin kurucularından, Silikon Vadisi'nin en önemli vizyonerlerinden biri olan Jaron Lanier, bugün pompalanan bu yapay zeka tanrısı inancının devasa bir yalan olduğunu ve tehlikeli bir mit olduğunu söyler.
Lanier'a göre yapay zeka diye bir şey yoktur. Bu sistemler gökten inmiş bağımsız üstün zekalar değildir. Sadece milyonlarca insanın ürettiği verilerin, sanatın, düşüncelerin devasa bir hırsızlıkla toplanıp yeniden sunulmasıdır. Lanier çok vurucu bir tespitte bulunarak Fütürist Gerd Leonhardt ise bu transhumanist hayallere Hell ve Heaven kelimelerinin birleşimi yani Cehennet adını verir.
Leonard insanı insan yapan şeyin o biyolojik kusurlar, o kırılganlıklar, acılar ve anlam arayışı olduğunu savunur. Ve eğer bir makineye dönüşüp hiç acı çekmez, hiç hastalanmaz ve hiç ölmezsek bu bizi bir tanrı yapmaz. Bu ruhumuzun tamamen ölümü insanlığın bir makineye indirgenmesidir der. Peki eğer bedeni dijitale aktarmak gerçek ölümsüzlük değilse, eğer yarattığımız bu algoritmalar bizi tanrı yapmayacaksa, insanlığın asıl ulaşması gereken o ilahi boyut neresi?
Binlerce yıl önce yaşamış kadim bilgelerin bildiği ama bugün silikon çipleri arasında unuttuğumuz o büyük sır ne? Gelin geçmiş ile geleceği birleştirelim. İnsanlık tarihi boyunca ister Sümerlerin kil tabletleri olsun, ister günümüz kuantum yapay zeka algoritmaları olsun, dış dünyayı kontrol etme, maddeye hükmetme ve fiziksel ölümsüzlüğü bulma çabası hiç bitmedi. İnsan sürekli olarak kendi yaratanını taklit ederek maddi evrende bir yaratıcı pozisyonuna geçmeye, dışsal bir güce sahip olmaya çalıştı.
Ancak gözden kaçırdığımız şey, dış dünyayı fethederken, evrenin sırlarını çözerken, iç dünyamızı, maneviyatımızı devasa bir harabeye çevirmiş olmamız. Aslında gerçek aydınlanma ve gerçek ölümsüzlük, sunucu odalarındaki kabloların içinde veya 2045 yılının holografik bir avatarında saklı değil. Bu sır, kadim inanç felsefesinin, özellikle de Mısır ve Yunan bilgeliğinin kalbi olan hermetizm gibi çatı inanca odaklanmış inanç felsefelerinin derinliklerinde yatar. Bugün simya denildiğinde pek çok kişinin aklına karanlık laboratuvarlarına kapanıp kurşun gibi değersiz metalleri fiziksel olarak altına çevirmeye çalışan büyücü bilim insanları geliyor.
Oysa bu sıradan zihinler için yazılmış dışsal, basit bir metafordur. Hermetizmde ve tasavvufi öğretilerde felsefe taşı, ölümsüzlük iksiri veren maddi bir obje değil, bizzat insanın kendi ruhudur. Kurşunu altına çevirmek, insanın kendi içindeki o ilksel, egolu, karanlık, korku dolu ve ağır tabiatını ilahi bir ışığa, bilgeliğe, şefkate ve saf bilince dönüştürmesi sürecidir. İşte asıl şifre budur.
Silicon Vadisi'nin transhumanist elitleri insanın içindeki o kurşun ağırlığındaki karanlıkla, ölüm korkusuyla ve acıyla yüzleşmek yerine bu acıdan teknoloji yoluyla bilinçlerini bir bilgisayara kopyalayarak kaçabileceklerini sanıyorlar. Tabii ki maddi olarak bunlardan kaçabilirsiniz ama eğer olay insanın ilahi yolculuğu ise, ruhani devinimi ise, biyolojiyi silip bilinci bir çipe aktarmak, ruhu altına çevirmek değildir. Ruhu dondurmak, gelişimi reddetmek ve sahte bir gerçekliğe hapsolmaktır. Çünkü insan ancak o acıların içinden geçerek, kendi karanlığıyla yüzleşerek ve egonun ölümünü tadarak şefkat, merhamet ve gerçek bilgelik üretebilir.
Karanlık gece olmadan şafak sökmez, eziyetini çekmediğiniz bir aydınlanma yolu olmadan bilgelik dolmaz. Yaratılanların yaratanın taklit etmesi, kendi zekasından yapay zekalar türetmesi ve biyolojiyi yeniden yazması insan aklının muazzam bir zaferi. Burada bunu tartışmıyoruz. Ancak bu zafer eğer ruhsal bir derinlikle taçlandırılmazsa kendi sonumuzu hazırlayan bir kibre, sahte bir cennete dönüşecektir.
Bizler dış dünyadaki bilgisayar ağlarına ve dijital ilahlara tapmaya devam ettikçe içimizdeki asıl ilahi kıvılcımı söndürüyoruz. Çünkü gerçekliği sana olana tercih ediyoruz. Hermetik felsefenin o meşhur yasasını hatırlayın. Aşağıda olan, yukarıda olan gibidir.
Eğer dış dünyada bir kaos, bir yıkım, sahte ilahlar ve yapay bir sentetiklik varsa, bu iç dünyamızdaki boşluğun ve çürümenin bir yansımasıdır. Bu bilgi ışığında şimdi teknolojik gelişmeleri yeniden bir değerlendirin bence. Sizce şu an yarattığımız gelecek içimizdeki neyi yansıtıyor? Birliği, beraberliği, mutluluğu mu?
Yoksa kolaya kaçmayı, kontrol etmeyi ve dünyevi zevkleri mi yansıtıyor? Bence cevabı hepimiz biliyoruz. Birlikte çıktığımız bu uzun dinler tarihi yolculuğunda gördük ki, teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, insan doğasının o değişmez açlığı hep aynı kalıyor. Sonsuzluk arzusu ve tanrısallaşma kibiri.
Ancak şunu hiçbir zaman unutmayın. Dijitalleşmiş bir bedenin veya anıların ölümsüzlüğü aslında ruhsuz bir kaçıştır. Ruhun erdemlerle tekamülü ise gerçek kurtuluştur. Maddi gücümüzü arttırıp algoritmalarla kendimizi sahte tanrılar ilan etmek yerine manevi yanımızı kuvvetlendirerek içimizdeki kurşunu altına çevirmek hepimizin bu dünyadaki yegane ve en asil görevidir.
Unutmayın siz ruhu olan bir beden değilsiniz. Bedeni olan bir ruhsunuz ve bu yolculuğun sadece bir parçası. İşte bunu anlayıp buna göre yaşadığımızda hermetizmin ve kadim bilgeliğin sembolize ettiği gibi ruhumuzun altınlaştığını yani gerçek ilahi özüne kavuştuğunu göreceksiniz. Bu yolu ister kuantum fizikle bilimin ışığında yürüyün, ister doğu felsefelerinin antik bilgeliğiyle yürüyün ya da tüm yolları içinizde birleştirip o şekilde yürüyün hiç fark etmez.
Sonuçta hepimizin buluşacağı yer orası olacak. Adına ne denirse densin. Yeni bölümlerden haberdar olmak için takip et butonuna basmayı unutmayın.
Bu transkript otomatik olarak oluşturulmuştur; küçük hatalar içerebilir.