Dünyamız, dört bir yanımız seslerle dolu. Peki ya hiç ses olmadığında? Bu bölüm, sessizlik üzerine. Sessizlik nedir? Sesler evreninde hangi role sahip? Bize neler hissettirir? Dinlemeyi bitirdiğinizde, artık onu farklı duyacaksınız.



Sunan: Barış Özcan

Hazırlayan: Berkant Gültekin

Ses Tasarım ve Kurgu: Metin Bozkurt

Müzik Seçimleri: Umut Barış Genç

Yapımcı: Podbee Media






Tüm bölümler ve daha fazlası için ⁠⁠podbeemedia.com⁠⁠'u ziyaret et!



----- Podbee Sunar -------



Bu podcast reklam içermektedir.

Sessizlik

Barış Özcan ile 111 Hz

20 - Sessizlik

Merhaba, ben Barış Özcan. 111 Hertz'e hoş geldiniz. 111 Hertz'e başladığımız günden bugüne hep seslerin evrenine yolculuk yaptık. Seslerin evreni diyorum çünkü evren metaforu bugün yapacağımız yolculuğu açıklamak için çok yerinde bir benzetme bence. Evren dediğimde sizlerin gözünün önünde ne canlanıyor? Gezegenler, yıldız kümeleri, galaksiler vs. Öyle değil mi? Ama arkadaşlar evrenin yalnızca, yalnızca %4.6'sı atomlardan yani bizim gözle görebildiğimiz maddenin temel yapıtaşlarından oluşuyor. Geri kalanıysa karanlık. Daha doğrusu karanlık madde ve karanlık enerji. Evrendeki karanlık maddenin veya enerjinin ne olduğunu falan konuşmayacağız bu bölümde. Ama dedim ya seslerin evrenine yolculuk yapacağız diye. Seslerin oluşturduğu bu evrenin de bir karanlık maddesi, bir karanlık enerjisi var. O da sessizlik. Atomlardan ve seslerden oluşan ve gün geçtikçe daha da kalabalıklaşan dünyamızda giderek eşine daha az rastladığımız sessizlik. Peki bir düşünün bakalım. Sessizlik sizin için ne anlama geliyor? Kimileri onu huzur verici buluyor. Zihnini toparlamak, şimdi de olduğunu, o anı yaşadığını hissetmek için bir fırsat olarak görüyor. Kimileri ise onu rahatsız edici buluyor. Özellikle de günümüzün hızlı dünyasında. Mesela şu anda ne yapıyorsunuz? Benim sesimi duyduğunuza göre podcast dinlediğiniz su götürmez bir gerçek. Yani bir bakıma sessizliği seslerle dolduruyorsunuz. Yanlış anlamayın, sizi yargılamıyorum. Sessizlikle aranız pekala iyi de olabilir. Ama teknolojinin giderek böyle dört bir tarafımızı sardığı, hayatın her alanına, her anına nüfuz ettiği çağımız, sizce de sessizliği elimizden almadı mı? Adeta her anında havai fişekler patlayan, dört bir yanı uyaranlarla dolu koca bir sirke çevirmedi mi 21. yüzyılı? Oysa ne demişti eskiler? Söz gümüşse, sükût altındır. Peki biz ne yapıyoruz? En ufak sessizliği bile anlam ifade etsin ya da etmesin seslerle, konuşmalarla doldurup duruyoruz. Her an yanımızda taşıdığımız o telefonlarımız ve kulaklıklarımız sağ olsun podcast ya da müzik bu sessizlik anlarını hemen dolduruveriyor. O halde gelin unuttuğumuz sessizliği biraz hatırlayalım. 10 saniyelik bir sessizlik paylaşalım birlikte. Hazırsanız. Neler duydunuz? Neler hissettiniz? Neler düşündünüz bu 10 sessiz saniye boyunca? Bana öyle geliyor ki sessizliği genelde sanki böyle doldurulması gereken bir tuval gibi düşünmeye eğilimliyiz. Ama aslında o bir tuvalden çok daha fazlası. Sessizlik yalnızca bir tuval değil, seslerin evreninde başlı başına bir renk aynı zamanda. Paletlerindeki bu rengi kullanmayı en iyi bilenlerse müzisyenler. Ama bütün bu müzisyenler içinde sessizliği baş köşeye oturtan biri var. sessizliğe hak ettiği değeri sonuna kadar veren bir müzisyen. John Cage. Ne olduysa 1952 yılının yazında New York'taki Maverick Konser Salonu'nda oldu. Bu konser salonu ormanın içinde pencereleri ve kapıları dışarıya doğru açılan yarı açık bir konser salonuydu. Ve o gün farklı bestecilerin piyano için yazdıkları eserlerin bir dinletisine ev sahipliği yapıyordu. Dönemin avantgard yani yenilikçi bestecileri orada kompozisyonlarını sergiliyordu. Piyanonun tuşlarından dökülen notalar doğanın içindeki bu konser salonunda yankılanıyordu. Derken sahneye bir piyanist çıktı ve piyanoya doğru yavaş adımlarla yürüdü. Seyirciyi nazikçe selamladı ve piyanosunun başına oturdu. Herkes pür dikkat onu bekliyordu. Ne çalacak acaba? Nasıl başlayacak bu yeni eser? Ama sahnede piyanosunun başında oturan bu piyanist onun tuşlarının üzerindeki kapağı kapatıverdi. Ve sessizliğin içinde öylece oturdu. Hiçbir şey yapmadan. Otuz saniye boyunca hiçbir şey çalmadan oturdu. Otuz saniye dolduğunda tuşların üzerindeki kapağı kaldırdığı ve hemen tekrar kapattı. 2 dakika 33 saniye boyunca yine sessiz sedasız oturmaya devam etti. Süre dolduğunda tekrar kapağı kaldırdı ve tekrar kapattı. 1 dakika 40 saniye daha oturduktan sonra nihayet piyanonun başından kalktı ve sahneden indi. Şimdi böyle bir şeyle karşılaşsaydınız siz ne düşünürdünüz? Gitti verdiğimiz bilet parası boşu boşuna. Konsere gelen dinleyiciler açıkçası ne olduğunu bile anlayamamıştı. Gerçekten de neydi bu? Herhalde bir şaka filan. Ya biz müzik dinleyelim diye geldik bu konsere. Eee bir piyanist çıkıyor sahneye ve tam 4 dakika 33 saniye boyunca hiçbir şey çalmadan öylece oturuyor. 4 dakika 33 saniye süren koca bir sessizlik dinletiyor bize. 4 dakika 33 saniye. O gün konser salonunda sergilenen ve herkesin aklında bin bir soru işareti bırakan bestenin adı buydu. 4 dakika 33 saniye. Ya Barış abi şimdi bunun neresi beste Allah aşkına? Adam bildiğin hiçbir şey bestelememiş işte. Yan gelip yatmış, bunu da insanlara yeni bestem diye yedirmeye çalışmış. Böyle beste mi olur diye soruyorsanız, yalnız değilsiniz açıkçası ben de ilk başlarda böyle düşünmedim değil. 4.33'ün cüretkar beslecisi John Cage, aslına bakarsanız buna benzer pek çok eleştirinin hedefi haline geldi. 4 dakika 33 saniye o dönemde bazı müzik eleştirmenleri tarafından da bir fiyasko olarak tanımlandı. Bazılarıysa onu müzik kategorisine bile koymadı. Öyle ki John Cage'in bir arkadaşı ona gönderdiği mektubunda lütfen bak rica ediyorum kariyerini böyle bir nisan şakasına filan çevirmeye çalışma şeklinde yazmıştı. Onun annesi yani Cage'in öz annesi ise sence bu kez fazla ileri gitmedin mi John diye sormuştu ona. John Cage belki de gerçekten de fazla ileriye gitmişti. Ama onun bu 4 dakika 33 saniye süren sessizlikle ne yapmaya çalıştığını, neyi amaçladığını anlamaya girişmeden önce sessizliğin müzikle olan ilişkisini bir düşünüp anlamaya çalışmamız gerekiyor bence. Ve böyle şeylere nereden başlanır? Sözlüklerden değil mi? Türk Dil Kurumu'nun sözlüğü müzik kelimesini şöyle tanımlıyor. Bir takım duygu ve düşünceleri belli kurallar çerçevesinde uyumlu seslerle anlatma sanatı. Bu şekilde tanımlıyor dediğim gibi. Oxford sözlüğüne bakalım. Orada da benzeyen bir tanım var. Diyor ki orada dinlemesi hoş veya heyecan verici bir şekilde düzenlenmiş sesler. Bakın iki sözlükte de müzikten bir ses olayı şeklinde bahsedilmiş. Peki ya sessizlik? O nerede? O bu resmin, çerçevenin neresinde? Müzik yalnızca seslerden mi ibarettir? Ya susuşlar, duraksamalar ne olacak? Size bir sır vereyim arkadaşlar. Sessizlik, müziğin en az ses kadar önemli bir parçası. Hatta yarı yarıya önemli bile diyebiliriz. Yani ayıp olmasın ama bu TDK ve Oxford sözlükleri birazcık yanılıyor, biraz eksik bırakmış yaptıkları tanımları. Bunu nasıl anlatabiliriz? Mesela boşluksuz, süre giden, sessizliğe hiçbir fırsat tanımayan, hiçbir duraksamanın, beklemenin olmadığı bir nota hayal edelim şimdi. Boşluksuz, tek bir ton. Başlangıçta kulağa güzel geliyor. Sonuçta çalındığı enstrümanın sesi falan gayet hoş. Ama bir süre sonra... ...anlamsızlaşmaya başlıyor sanki. Dinlediğimiz bu ton oluyor monoton. Sürekli, boşluksuz bir şekilde duyduğumuz bu sesin sessizlikten ne farkı var? Veya sessiz bir ortamda duyduğumuz bir uğultudan... Bir şeyler eksik bunda. Sessizlik eksik, boşluk eksik ve dolayısıyla ritim eksik. Ama işte susuşlar işin içine dahil olduğunda kendimizi ayağımızla, kafamızla ritim tutarken buluveriyoruz. Çünkü sessizlikle ses, tıpkı yingle yang gibiler. Ying ve yang öğretisi bize ne anlatıyordu? Her şey zıttıyla mevcut diyordu. Tıpkı sese karşı sessizlikte olduğu gibi. Her zıt birbirine bağımlıdır ve birbirine dönüşür diyordu. Tıpkı sesin değerini sessizlik sayesinde anlamamız. Sessizliğin sese, sesin de sessizliğe dönüşmesi gibi. Zıtlar karşılıklı olarak birbirlerini üretip tüketir veya destekleyip kısıtlar diyordu bize Ying Yang öğretisi. Tıpkı sesin sessizliği kısıtlaması ona bir son vermesi gibi ya da tam tersi. Ama birbirlerini kısıtlayarak sesle sessizlik aynı zamanda birbirini var ediyorlar, inşa ediyorlar. Hani tabir yerindeyse birbirlerinin alanlarını, sınırlarını çiziyorlar. Çünkü Yin-Yang'e göre her şeyden önemlisi zıtlar aynı bütünün parçasıdırlar. Bu bütüne ister ritim deyin, isterseniz müzik. Çünkü ritim dediğimiz şey tıpkı kalp atışımızdan bildiğimiz gibi ses ve susuşun bir araya gelmesiyle mümkün. Evet böyle tamam ritmi anladık. Perküsyon aletleri yani vurmalı çalgılar yapıları gereği sessizliğe de bir alan açan enstrümanlardır. Adı üstünde zaten vurmalı çalgı. Vuruyorsunuz ses çıkarıyor. Sonra da yaptıkları şey en fazla yankılanmak. Peki ya uzun süre legato yani boşluksuz birbirine bağlı notaları çalabilen enstrümanlar ve bu enstrümanlar için yazılan besteler ne olacak? Flüt gibi veya keman gibi mesela. Sessizliğin müziğe tek katkısı ritim değil arkadaşlar. Başka bir şey daha var. Örneğin Beethoven şu eserini Susuşlar olmadan ...besteleseydi... ...aynı etkiyi yakalar mıydı sizce? Zannetmiyorum. Beethoven bu besteyi sesler kadar susuşlar üzerine de inşa etmişti. Fark ettiniz değil mi? Yayrıların gergin sesini susuşlar nasıl da uzatıyor. Beethoven bize önce bir akor dinletiyor. Öyle bir akor ki bu, bir sonraki akorun adeta habercisi. Bir sonraki ölçüde neyi duyacağımızı az çok tahmin edebiliyoruz. Bir beklenti halindeyiz. İstiyoruz onu ve bekliyoruz. Ama Beethoven bizi bir anlık sessizlikte bırakıyor. Öyle bir sessizlik ki bu, beklentimizle baş başa bırakıyor. Ve elbette bir önceki duyduğumuz sesle. Sessizlik, az önce duyduğumuz sesin keçeli kalemle altını çiziyor adeta. Bir kontrast yaratıyor. Ve bir an bile olsa onu hazmetmemiz, onu sindirmemiz, onu anlamamız için bir fırsat sunuyor bize. Sanki bak az önce bir şey oldu ve az sonra yine bir şey olacak. Dinle diyor bize o boşluklarda. Beethoven'ın Kore'ye olan üvertürünü susuşları olmadan hayal edebilmemiz bile imkansız. Çünkü sese karşı sessizlikler tıpkı siyaha karşı beyaz gibi kontrast yaratma gücüne sahip. Ya da Ying Yang gibi. Peki ya bir besteci kontrastı bir kenara bırakıp sadece siyahı, sesin karanlık enerjisini, yani sessizliği kullanırsa ne olur? Evet, 4 dakika 33 saniyenin bestecisi John Cage'den söz ediyorum yine. Hatırlayın en son dinleyicileri şaşkınlık içinde 4 dakika 33 saniye süren bir sessizliğin içinde bırakmıştık. Ve Cage'in annesi bile ona, ''Bu kez fazla ileri gitmedin mi John?'' diye sormuştu. Hatırladınız değil mi? Evet, John Cage bu kez gerçekten de biraz fazla ileri gitmişti. Ama John Cage zaten kariyeri boyunca hep böyle daha ileriye gitmeyi hedeflemişti. Peki ama neydi 4 dakika 33 saniye süren bu sessizliğin amacı? Sizce buna müzik denilebilir mi? Her şeyden önce hakkını teslim etmemiz lazım. John Cage gerçekten de böyle nevi şahsına münhasır bir besteci. Dedim ya hep ileriyi hedeflemişti diye. 4 dakika 33 saniyeden önce yaptığı işler de böyle fazlasıyla deneyseldi. Piyanonun tellerine çiviler, çatallar, kaşıklar filan yerleştirirdi mesela. ve bu şekilde çalınacak besteler yapıyordu. Şu an dinlemekte olduğunuz parça Cage'in tellerine böyle objeler yerleştirilen piyano için bestelemiş olduğu en ünlü eseri. Sonata 5. Piyanoyu aynı zamanda nasıl da bir perkisyon aleti gibi kullandığını duyabiliyorsunuz değil mi? Ama Cage'in tek amacı enstrümanlardan farklı sesler elde etmek falan değil. O daha çok müziğin felsefesine kafayı takmıştı. Şu anda dinlediğiniz parçayı bestelemesinin nedeni de felsefi bir arayış. Tekrar aynı şekilde çalmanın imkansız olduğu bir müzik yaratabilmek. İşte bunu istiyordu Cage. E bir düşünün. Cage'in kullandığı kaşığın, çatalın veya vidanın tıpkısının aynısını bulabilecek miyiz? Hadi bulduk diyelim, bunları piyano tellerinin birebir aynı noktalarına nasıl yerleştireceğiz? İşte hal böyle olunca sizin performansınız diğer hepsinden farklı olacak. İşte bu yüzden Sonata 5'in her performansı birbirinden farklı tınılara sahip. İnanmıyorsanız YouTube'da farklı canlı performanslarını arayıp dinleyebilirsiniz. Yani deneyimin kendisini hedefleyen türde bir performans bu. O an orada olanların ancak yaşayabildikleri ve bir daha da tam olarak tekrar edilemeyen türde Ne diyelim, bir tür meditasyon. Cage'in yaptığı müzik bir şans müziği. Eserlerini seslendiren kişiler ne kadar yazılı olan notasyona uyarsa uysun, performansın nasıl olacağının büyük kısmını şans faktörü belirliyor. Nasıl uzay boşluğunda atomların ve onların etrafında dönen elektronların tam olarak nerede olduklarını belirleyemiyorsak, Burada da notaların nerede, nasıl kendisini göstereceğini tam olarak tahmin edemiyoruz. E haliyle de her performans birbirinden farklı, benzersiz, daha önce hiç duyulmamış ve tekrar aynı şekilde çalınamaz hale geliyor. Sessizlik zaten tam da bu yüzden Cage'in ilgi alanına girmişti. Cage bir gün bir yankısız odayı ziyaret etti. Olabildiğince fazla ses emen, özel duvarlarla kaplı, içinde hiç yankı yapmayacak şekilde tasarlanan bazı odalar vardır. Bunlar dünyanın en sessiz mekanlarıdır. Mutlak sessizliğe en yakın yerler. İşte John Cage de böyle bir yankısız odayı ziyaret etti günün birinde. Ama içeride bir süre kaldıktan sonra aslında bu odanın da mutlak sessizlik olmadığını fark etti. Hani gözlerimizi bir süre kapattığımızda veya uzun süre zifiri karanlıkta kaldığımızda gözümüzün önünde uçuşan böyle beyaz noktalar görürüz ya, Aslında orada olmayan bir nevi halüsinatif görüntülerdir bunlar. İşte bunları görmemizin sebebi yaşadığımız süre boyunca beynimizin hep böyle dış uyarıcılar algılamaya alışkın olmasıdır. Zefiri karanlık söz konusu olduğunda bile beynimiz yine alışık olduğu bir şeyleri arıyor anlayacağınız. İşte aynısı mutlak sessizlik içinde geçerli. John Cage, yankısız odada kaldığı süre boyunca beyninin ona oynadığı sessel bazı oyunları, işitsel halüsinasyonları duymaya başladı. Ama yalnızca bu da değil. En ufak hareketinde eklemlerinden çıkan sesleri ve elbette damarlarındaki kanın pompalanışını duyuyordu. İşte Cage o an anladı ki mutlak sessizlik diye bir şey yok. Varsa da onu deneyimleyebilmek imkansız. Çünkü yaşıyoruz ve yaşamak gürültü çıkarmaktır. Nefes alıyoruz. Zaman zaman Yutkunuyoruz. Hayatımızın bir ritmi var. Tıpkı hayatın da bir sesinin olduğu gibi. Bakın John Cage, hayatta duyduğumuz sesler hakkında neler düşünüyor? Sesleri oldukları haliyle seviyorum diyor Cage. Ve seslerin oldukları şeyden daha fazlasını ifade etmesine ihtiyaç duymuyorum diye de ekliyor. Onları yargılamadığını yalnızca dinlediğini söylüyor. Peki ya biz, öyle miyiz? Dinlediğimiz seslerle, duymak zorunda olduğumuz sesler arasında ayrım yapmıyor muyuz? Dinlemekten keyif aldıklarımıza müzik, dinlemediklerimize ise basitçe ses ve hatta rahatsız olduklarımıza da gürültü adını vermiyor muyuz? Ama işte Cage için gürültü diye bir şey yoktu. Yalnızca ses vardı. O halde sessizlik de dikkat dağıtıcı seslerin, gürültülerin ortadan kaybolması, yok olması falan değildi. Aksine sessizlik bizzat yaşamın kendi sesini duymaktı. Ve sessizlik dikkat dağıtıcı seslerin ortadan kaybolması da değildi. Aksine yaşamın ta kendisinin sesleriydi. Bakmakla görmek arasında fark vardır derler. Duymakla dinlemek arasında da öyledir değil mi? Dinlemeye başlamadan önce gerçek manada duyamayız. Gerçekten duymak ancak dinlemekle mümkün. 4 dakika 33 saniye ile ilgili en çok yanlış anlaşılan şey işte buydu. John Cage'in gerçekten duymamızı istediği şey etrafımızdaki ses dünyasının güzelliğiydi. Bu sesleri bir sanat eseriymişçesine dinlememizi istiyordu Cage. 4.33'ün New York'taki o premierinde konser salonunun ormanın içinde böyle yarı açık bir şekilde seçilmesi de boşuna değil. İnsanlar deneyimledikleri bu 4 dakika 33 saniyelik süre boyunca ormanın uğultusunu, yaprakların hışırtısını, rüzgarın sesini ve daha pek çok sesi gerçekten dinlemişlerdi ve gerçekten duymuşlardı. Çünkü hayatlarındaki o 4 dakika 33 saniyeyi bir sanat eseri olarak dinlemeye ayırmışlardı. Tam olarak ne duymuşlardı, kim bilir? Hayatın her anı benzersiz. Her an duyduğumuz sesler de öyle. Ormanın içinde geçen bu 4 dakika 33 saniye de benzersizdi. Bu yüzden ne duyduklarını belki de asla bilemeyeceğiz. Çünkü her an tekrar yaşanamayacak, eşi benzeri olmayan bir performans sanatı. Eğer bakmak yerine görmeyi, duymak yerine dinlemeyi hatırlayabilirsek. O halde gelin hatırlayalım. 4 dakika 33 saniye adlı bu eserin en azından ilk bölümünü, First Movement adı verilen ilk 30 saniyelik sessizliğini yaşayalım hep birlikte. Ne dersiniz? Hem bence zaten sessizliğin başrolü oynadığı bir eseri deneyimlemek varken biz hakkında şimdiye kadar habire konuşup durduk. Tabir yerindeyse biraz haddinden fazla lak lak ettik galiba. Ne demişti Ludwig Wittgenstein? Üzerine konuşulamayan konusunda susmalı. Sessizlik hakkında konuşmak mümkün belki ama onu gerçekten anlamak, üzerine konuşmakla ne kadar mümkün bu tartışılır. Bu yüzden biz de 30 saniye boyunca susacağız birazdan. Bu süre boyunca her ne yapıyorsanız bir süre ara verin ve dikkat kesilin. Ne olur podcast'i ileriye filan da sarmayın. Bırakın sessizlik dört bir yanınızdaki hayatın seslerine alan açsın. Siz de hayatın çıkardığı seslere bir kulak verin. Onlara odaklanın. Her anın benzersizliğini dinleyin. Bunun dışında hiçbir şey düşünmeyin. Sessizliğin içinde yalnızca dinleyin. Çünkü Can Keyce göre sessizlik sesin yokluğu ya da hiçbir şey duymadığımız bir an değil. Aksine sessizlik gerçekten duymak ve gerçekten dinleyebilmek için bir fırsat. O halde hazırsanız susalım. Aslında bu podcast bölümünü nasıl bitirmem gerektiği konusunda epeyce bir düşündüm. Böyle sizi sessizlikle baş başa bırakabilirdim ve bu deneyimi böyle bir hançer gibi göğsünüzde bırakabilirdim. Ama insanız işte böyle konuşmadan edemiyoruz. Sese de en az sessizlik kadar ihtiyacımız var. Ama her anımızı sesle doldurduğumuz bu teknoloji çağında, sesin gerçek değerini anlayabilmek için sessizliğe, belki de sesten bile çok ihtiyacımız var. Şimdi, az önceki o 30 saniye boyunca neler duydunuz? Düşünün bir bunu. Ne duymuş olursanız olun şunu bilin. Bu seslerin hiçbiri de hayatın dikkat dağıtıcı, kenarında köşesinde kalmış, öyle gereksiz ayrıntıları falan değildi. Tam tersine, bizzat hayatın akışının, yaşamdaki etkileşimin ta kendisiydi. Yani hayatın kendisiydi. Duyduklarınız sizin hayatınızdı. Eşsiz ve benzersiz. Ve şunu asla unutmayın. Bu podcasti sizden önce dinlemiş, sizden sonra dinleyecek veya sizinle aynı anda dinleyen binlerce insan var. Ama sizin o 30 saniyeniz hepsininkinden farklıydı, eşsizdi ve kimse onu tekrar deneyimleyemeyecek. Hiç kimse, hatta siz bile. Altyazı M.K.

Merhaba, ben Barış Özcan. 111 Hertz'e hoş geldiniz.

111 Hertz'e başladığımız günden bugüne hep seslerin evrenine yolculuk yaptık. Seslerin evreni diyorum çünkü evren metaforu bugün yapacağımız yolculuğu açıklamak için çok yerinde bir benzetme bence. Evren dediğimde sizlerin gözünün önünde ne canlanıyor?

Gezegenler, yıldız kümeleri, galaksiler vs. Öyle değil mi? Ama arkadaşlar evrenin yalnızca, yalnızca %4.6'sı atomlardan yani bizim gözle görebildiğimiz maddenin temel yapıtaşlarından oluşuyor. Geri kalanıysa karanlık. Daha doğrusu karanlık madde ve karanlık enerji.

Evrendeki karanlık maddenin veya enerjinin ne olduğunu falan konuşmayacağız bu bölümde. Ama dedim ya seslerin evrenine yolculuk yapacağız diye. Seslerin oluşturduğu bu evrenin de bir karanlık maddesi, bir karanlık enerjisi var. O da sessizlik. Atomlardan ve seslerden oluşan ve gün geçtikçe daha da kalabalıklaşan dünyamızda giderek eşine daha az rastladığımız sessizlik.

Peki bir düşünün bakalım. Sessizlik sizin için ne anlama geliyor? Kimileri onu huzur verici buluyor. Zihnini toparlamak, şimdi de olduğunu, o anı yaşadığını hissetmek için bir fırsat olarak görüyor. Kimileri ise onu rahatsız edici buluyor. Özellikle de günümüzün hızlı dünyasında. Mesela şu anda ne yapıyorsunuz?

Benim sesimi duyduğunuza göre podcast dinlediğiniz su götürmez bir gerçek. Yani bir bakıma sessizliği seslerle dolduruyorsunuz. Yanlış anlamayın, sizi yargılamıyorum. Sessizlikle aranız pekala iyi de olabilir. Ama teknolojinin giderek böyle dört bir tarafımızı sardığı, hayatın her alanına, her anına nüfuz ettiği çağımız, sizce de sessizliği elimizden almadı mı?

Adeta her anında havai fişekler patlayan, dört bir yanı uyaranlarla dolu koca bir sirke çevirmedi mi 21. yüzyılı? Oysa ne demişti eskiler? Söz gümüşse, sükût altındır.

Peki biz ne yapıyoruz? En ufak sessizliği bile anlam ifade etsin ya da etmesin seslerle, konuşmalarla doldurup duruyoruz. Her an yanımızda taşıdığımız o telefonlarımız ve kulaklıklarımız sağ olsun podcast ya da müzik bu sessizlik anlarını hemen dolduruveriyor. O halde gelin unuttuğumuz sessizliği biraz hatırlayalım. 10 saniyelik bir sessizlik paylaşalım birlikte. Hazırsanız.

Neler duydunuz? Neler hissettiniz? Neler düşündünüz bu 10 sessiz saniye boyunca? Bana öyle geliyor ki sessizliği genelde sanki böyle doldurulması gereken bir tuval gibi düşünmeye eğilimliyiz.

Ama aslında o bir tuvalden çok daha fazlası. Sessizlik yalnızca bir tuval değil, seslerin evreninde başlı başına bir renk aynı zamanda. Paletlerindeki bu rengi kullanmayı en iyi bilenlerse müzisyenler. Ama bütün bu müzisyenler içinde sessizliği baş köşeye oturtan biri var.

sessizliğe hak ettiği değeri sonuna kadar veren bir müzisyen. John Cage. Ne olduysa 1952 yılının yazında New York'taki Maverick Konser Salonu'nda oldu. Bu konser salonu ormanın içinde pencereleri ve kapıları dışarıya doğru açılan yarı açık bir konser salonuydu. Ve o gün farklı bestecilerin piyano için yazdıkları eserlerin bir dinletisine ev sahipliği yapıyordu.

Dönemin avantgard yani yenilikçi bestecileri orada kompozisyonlarını sergiliyordu. Piyanonun tuşlarından dökülen notalar doğanın içindeki bu konser salonunda yankılanıyordu. Derken sahneye bir piyanist çıktı ve piyanoya doğru yavaş adımlarla yürüdü. Seyirciyi nazikçe selamladı ve piyanosunun başına oturdu. Herkes pür dikkat onu bekliyordu.

Ne çalacak acaba? Nasıl başlayacak bu yeni eser? Ama sahnede piyanosunun başında oturan bu piyanist onun tuşlarının üzerindeki kapağı kapatıverdi. Ve sessizliğin içinde öylece oturdu. Hiçbir şey yapmadan. Otuz saniye boyunca hiçbir şey çalmadan oturdu. Otuz saniye dolduğunda tuşların üzerindeki kapağı kaldırdığı

ve hemen tekrar kapattı. 2 dakika 33 saniye boyunca yine sessiz sedasız oturmaya devam etti. Süre dolduğunda tekrar kapağı kaldırdı ve tekrar kapattı. 1 dakika 40 saniye daha oturduktan sonra nihayet piyanonun başından kalktı ve sahneden indi. Şimdi böyle bir şeyle karşılaşsaydınız siz ne düşünürdünüz?

Gitti verdiğimiz bilet parası boşu boşuna. Konsere gelen dinleyiciler açıkçası ne olduğunu bile anlayamamıştı. Gerçekten de neydi bu? Herhalde bir şaka filan. Ya biz müzik dinleyelim diye geldik bu konsere. Eee bir piyanist çıkıyor sahneye ve tam 4 dakika 33 saniye boyunca hiçbir şey çalmadan öylece oturuyor. 4 dakika 33 saniye süren koca bir sessizlik dinletiyor bize.

4 dakika 33 saniye. O gün konser salonunda sergilenen ve herkesin aklında bin bir soru işareti bırakan bestenin adı buydu. 4 dakika 33 saniye. Ya Barış abi şimdi bunun neresi beste Allah aşkına? Adam bildiğin hiçbir şey bestelememiş işte. Yan gelip yatmış, bunu da insanlara yeni bestem diye yedirmeye çalışmış. Böyle beste mi olur diye soruyorsanız, yalnız değilsiniz açıkçası ben de ilk başlarda böyle düşünmedim değil.

4.33'ün cüretkar beslecisi John Cage, aslına bakarsanız buna benzer pek çok eleştirinin hedefi haline geldi. 4 dakika 33 saniye o dönemde bazı müzik eleştirmenleri tarafından da bir fiyasko olarak tanımlandı. Bazılarıysa onu müzik kategorisine bile koymadı.

Öyle ki John Cage'in bir arkadaşı ona gönderdiği mektubunda lütfen bak rica ediyorum kariyerini böyle bir nisan şakasına filan çevirmeye çalışma şeklinde yazmıştı. Onun annesi yani Cage'in öz annesi ise sence bu kez fazla ileri gitmedin mi John diye sormuştu ona.

John Cage belki de gerçekten de fazla ileriye gitmişti. Ama onun bu 4 dakika 33 saniye süren sessizlikle ne yapmaya çalıştığını, neyi amaçladığını anlamaya girişmeden önce sessizliğin müzikle olan ilişkisini bir düşünüp anlamaya çalışmamız gerekiyor bence. Ve böyle şeylere nereden başlanır? Sözlüklerden değil mi?

Türk Dil Kurumu'nun sözlüğü müzik kelimesini şöyle tanımlıyor. Bir takım duygu ve düşünceleri belli kurallar çerçevesinde uyumlu seslerle anlatma sanatı. Bu şekilde tanımlıyor dediğim gibi. Oxford sözlüğüne bakalım. Orada da benzeyen bir tanım var. Diyor ki orada dinlemesi hoş veya heyecan verici bir şekilde düzenlenmiş sesler. Bakın iki sözlükte de müzikten bir ses olayı şeklinde bahsedilmiş.

Peki ya sessizlik? O nerede? O bu resmin, çerçevenin neresinde? Müzik yalnızca seslerden mi ibarettir? Ya susuşlar, duraksamalar ne olacak? Size bir sır vereyim arkadaşlar. Sessizlik, müziğin en az ses kadar önemli bir parçası.

Hatta yarı yarıya önemli bile diyebiliriz. Yani ayıp olmasın ama bu TDK ve Oxford sözlükleri birazcık yanılıyor, biraz eksik bırakmış yaptıkları tanımları. Bunu nasıl anlatabiliriz? Mesela boşluksuz, süre giden, sessizliğe hiçbir fırsat tanımayan, hiçbir duraksamanın, beklemenin olmadığı bir nota hayal edelim şimdi. Boşluksuz,

Başlangıçta kulağa güzel geliyor. Sonuçta çalındığı enstrümanın sesi falan gayet hoş. Ama bir süre sonra... ...anlamsızlaşmaya başlıyor sanki. Dinlediğimiz bu ton oluyor monoton. Sürekli, boşluksuz bir şekilde duyduğumuz bu sesin sessizlikten ne farkı var? Veya sessiz bir ortamda duyduğumuz bir uğultudan...

Bir şeyler eksik bunda. Sessizlik eksik, boşluk eksik ve dolayısıyla ritim eksik. Ama işte susuşlar işin içine dahil olduğunda kendimizi ayağımızla, kafamızla ritim tutarken buluveriyoruz. Çünkü sessizlikle ses, tıpkı yingle yang gibiler. Ying ve yang öğretisi bize ne anlatıyordu?

Her şey zıttıyla mevcut diyordu. Tıpkı sese karşı sessizlikte olduğu gibi. Her zıt birbirine bağımlıdır ve birbirine dönüşür diyordu. Tıpkı sesin değerini sessizlik sayesinde anlamamız. Sessizliğin sese, sesin de sessizliğe dönüşmesi gibi.

Zıtlar karşılıklı olarak birbirlerini üretip tüketir veya destekleyip kısıtlar diyordu bize Ying Yang öğretisi. Tıpkı sesin sessizliği kısıtlaması ona bir son vermesi gibi ya da tam tersi. Ama birbirlerini kısıtlayarak sesle sessizlik aynı zamanda birbirini var ediyorlar, inşa ediyorlar. Hani tabir yerindeyse birbirlerinin alanlarını, sınırlarını çiziyorlar.

Çünkü Yin-Yang'e göre her şeyden önemlisi zıtlar aynı bütünün parçasıdırlar. Bu bütüne ister ritim deyin, isterseniz müzik. Çünkü ritim dediğimiz şey tıpkı kalp atışımızdan bildiğimiz gibi ses ve susuşun bir araya gelmesiyle mümkün.

Evet böyle tamam ritmi anladık. Perküsyon aletleri yani vurmalı çalgılar yapıları gereği sessizliğe de bir alan açan enstrümanlardır. Adı üstünde zaten vurmalı çalgı. Vuruyorsunuz ses çıkarıyor. Sonra da yaptıkları şey en fazla yankılanmak.

Peki ya uzun süre legato yani boşluksuz birbirine bağlı notaları çalabilen enstrümanlar ve bu enstrümanlar için yazılan besteler ne olacak? Flüt gibi veya keman gibi mesela. Sessizliğin müziğe tek katkısı ritim değil arkadaşlar. Başka bir şey daha var. Örneğin Beethoven şu eserini Susuşlar

etkiyi yakalar mıydı sizce? Zannetmiyorum. Beethoven bu besteyi sesler kadar susuşlar üzerine de inşa etmişti.

Fark ettiniz değil mi? Yayrıların gergin sesini susuşlar nasıl da uzatıyor. Beethoven bize önce bir akor dinletiyor. Öyle bir akor ki bu, bir sonraki akorun adeta habercisi. Bir sonraki ölçüde neyi duyacağımızı az çok tahmin edebiliyoruz. Bir beklenti halindeyiz. İstiyoruz onu ve bekliyoruz.

Ama Beethoven bizi bir anlık sessizlikte bırakıyor. Öyle bir sessizlik ki bu, beklentimizle baş başa bırakıyor. Ve elbette bir önceki duyduğumuz sesle. Sessizlik, az önce duyduğumuz sesin keçeli kalemle altını çiziyor adeta. Bir kontrast yaratıyor. Ve bir an bile olsa onu hazmetmemiz, onu sindirmemiz, onu anlamamız için bir fırsat sunuyor bize.

Sanki bak az önce bir şey oldu ve az sonra yine bir şey olacak. Dinle diyor bize o boşluklarda. Beethoven'ın Kore'ye olan üvertürünü susuşları olmadan hayal edebilmemiz bile imkansız. Çünkü sese karşı sessizlikler tıpkı siyaha karşı beyaz gibi kontrast yaratma gücüne sahip. Ya da Ying Yang gibi.

Peki ya bir besteci kontrastı bir kenara bırakıp sadece siyahı, sesin karanlık enerjisini, yani sessizliği kullanırsa ne olur? Evet, 4 dakika 33 saniyenin bestecisi John Cage'den söz ediyorum yine. Hatırlayın en son dinleyicileri şaşkınlık içinde 4 dakika 33 saniye süren bir sessizliğin içinde bırakmıştık. Ve Cage'in annesi bile ona, ''Bu kez fazla ileri gitmedin mi John?'' diye sormuştu. Hatırladınız değil mi?

Evet, John Cage bu kez gerçekten de biraz fazla ileri gitmişti. Ama John Cage zaten kariyeri boyunca hep böyle daha ileriye gitmeyi hedeflemişti.

Peki ama neydi 4 dakika 33 saniye süren bu sessizliğin amacı? Sizce buna müzik denilebilir mi? Her şeyden önce hakkını teslim etmemiz lazım. John Cage gerçekten de böyle nevi şahsına münhasır bir besteci. Dedim ya hep ileriyi hedeflemişti diye. 4 dakika 33 saniyeden önce yaptığı işler de böyle fazlasıyla deneyseldi. Piyanonun tellerine çiviler, çatallar, kaşıklar filan yerleştirirdi mesela.

ve bu şekilde çalınacak besteler yapıyordu. Şu an dinlemekte olduğunuz parça Cage'in tellerine böyle objeler yerleştirilen piyano için bestelemiş olduğu en ünlü eseri. Sonata 5. Piyanoyu aynı zamanda nasıl da bir perkisyon aleti gibi kullandığını duyabiliyorsunuz değil mi? Ama Cage'in tek amacı enstrümanlardan farklı sesler elde etmek falan değil. O daha çok müziğin felsefesine kafayı takmıştı. Şu anda dinlediğiniz parçayı bestelemesinin nedeni de felsefi bir arayış. Tekrar aynı şekilde çalmanın imkansız olduğu bir müzik yaratabilmek. İşte bunu istiyordu Cage.

E bir düşünün. Cage'in kullandığı kaşığın, çatalın veya vidanın tıpkısının aynısını bulabilecek miyiz? Hadi bulduk diyelim, bunları piyano tellerinin birebir aynı noktalarına nasıl yerleştireceğiz?

İşte hal böyle olunca sizin performansınız diğer hepsinden farklı olacak. İşte bu yüzden Sonata 5'in her performansı birbirinden farklı tınılara sahip. İnanmıyorsanız YouTube'da farklı canlı performanslarını arayıp dinleyebilirsiniz. Yani deneyimin kendisini hedefleyen türde bir performans bu. O an orada olanların ancak yaşayabildikleri ve bir daha da tam olarak tekrar edilemeyen türde

Ne diyelim, bir tür meditasyon. Cage'in yaptığı müzik bir şans müziği. Eserlerini seslendiren kişiler ne kadar yazılı olan notasyona uyarsa uysun, performansın nasıl olacağının büyük kısmını şans faktörü belirliyor. Nasıl uzay boşluğunda atomların ve onların etrafında dönen elektronların tam olarak nerede olduklarını belirleyemiyorsak, Burada da notaların nerede, nasıl kendisini göstereceğini tam olarak tahmin edemiyoruz. E haliyle de her performans birbirinden farklı, benzersiz, daha önce hiç duyulmamış ve tekrar aynı şekilde çalınamaz hale geliyor.

Sessizlik zaten tam da bu yüzden Cage'in ilgi alanına girmişti. Cage bir gün bir yankısız odayı ziyaret etti. Olabildiğince fazla ses emen, özel duvarlarla kaplı, içinde hiç yankı yapmayacak şekilde tasarlanan bazı odalar vardır. Bunlar dünyanın en sessiz mekanlarıdır. Mutlak sessizliğe en yakın yerler.

İşte John Cage de böyle bir yankısız odayı ziyaret etti günün birinde. Ama içeride bir süre kaldıktan sonra aslında bu odanın da mutlak sessizlik olmadığını fark etti. Hani gözlerimizi bir süre kapattığımızda veya uzun süre zifiri karanlıkta kaldığımızda gözümüzün önünde uçuşan böyle beyaz noktalar görürüz ya, Aslında orada olmayan bir nevi halüsinatif görüntülerdir bunlar. İşte bunları görmemizin sebebi yaşadığımız süre boyunca beynimizin hep böyle dış uyarıcılar algılamaya alışkın olmasıdır. Zefiri karanlık söz konusu olduğunda bile beynimiz yine alışık olduğu bir şeyleri arıyor anlayacağınız.

İşte aynısı mutlak sessizlik içinde geçerli. John Cage, yankısız odada kaldığı süre boyunca beyninin ona oynadığı sessel bazı oyunları, işitsel halüsinasyonları duymaya başladı. Ama yalnızca bu da değil. En ufak hareketinde eklemlerinden çıkan sesleri ve elbette damarlarındaki kanın pompalanışını duyuyordu.

İşte Cage o an anladı ki mutlak sessizlik diye bir şey yok. Varsa da onu deneyimleyebilmek imkansız. Çünkü yaşıyoruz ve yaşamak gürültü çıkarmaktır. Nefes alıyoruz. Zaman zaman

Yutkunuyoruz. Hayatımızın bir ritmi var. Tıpkı hayatın da bir sesinin olduğu gibi. Bakın John Cage, hayatta duyduğumuz sesler hakkında neler düşünüyor?

oldukları haliyle seviyorum diyor Cage. Ve seslerin oldukları şeyden daha fazlasını ifade etmesine ihtiyaç duymuyorum diye de ekliyor. Onları yargılamadığını yalnızca dinlediğini söylüyor.

Peki ya biz, öyle miyiz? Dinlediğimiz seslerle, duymak zorunda olduğumuz sesler arasında ayrım yapmıyor muyuz? Dinlemekten keyif aldıklarımıza müzik, dinlemediklerimize ise basitçe ses ve hatta rahatsız olduklarımıza da gürültü adını vermiyor muyuz?

Ama işte Cage için gürültü diye bir şey yoktu. Yalnızca ses vardı. O halde sessizlik de dikkat dağıtıcı seslerin, gürültülerin ortadan kaybolması, yok olması falan değildi. Aksine sessizlik bizzat yaşamın kendi sesini duymaktı. Ve sessizlik dikkat dağıtıcı seslerin ortadan kaybolması da değildi.

Aksine yaşamın ta kendisinin sesleriydi. Bakmakla görmek arasında fark vardır derler. Duymakla dinlemek arasında da öyledir değil mi? Dinlemeye başlamadan önce gerçek manada duyamayız. Gerçekten duymak ancak dinlemekle mümkün.

4 dakika 33 saniye ile ilgili en çok yanlış anlaşılan şey işte buydu. John Cage'in gerçekten duymamızı istediği şey etrafımızdaki ses dünyasının güzelliğiydi. Bu sesleri bir sanat eseriymişçesine dinlememizi istiyordu Cage.

4.33'ün New York'taki o premierinde konser salonunun ormanın içinde böyle yarı açık bir şekilde seçilmesi de boşuna değil. İnsanlar deneyimledikleri bu 4 dakika 33 saniyelik süre boyunca ormanın uğultusunu, yaprakların hışırtısını, rüzgarın sesini ve daha pek çok sesi gerçekten dinlemişlerdi ve gerçekten duymuşlardı. Çünkü hayatlarındaki o 4 dakika 33 saniyeyi bir

sanat eseri olarak dinlemeye ayırmışlardı. Tam olarak ne duymuşlardı, kim bilir?

Hayatın her anı benzersiz. Her an duyduğumuz sesler de öyle. Ormanın içinde geçen bu 4 dakika 33 saniye de benzersizdi. Bu yüzden ne duyduklarını belki de asla bilemeyeceğiz. Çünkü her an tekrar yaşanamayacak, eşi benzeri olmayan bir performans sanatı. Eğer bakmak yerine görmeyi, duymak yerine dinlemeyi hatırlayabilirsek.

O halde gelin hatırlayalım. 4 dakika 33 saniye adlı bu eserin en azından ilk bölümünü, First Movement adı verilen ilk 30 saniyelik sessizliğini yaşayalım hep birlikte. Ne dersiniz?

Hem bence zaten sessizliğin başrolü oynadığı bir eseri deneyimlemek varken biz hakkında şimdiye kadar habire konuşup durduk. Tabir yerindeyse biraz haddinden fazla lak lak ettik galiba. Ne demişti Ludwig Wittgenstein? Üzerine konuşulamayan konusunda susmalı. Sessizlik hakkında konuşmak mümkün belki ama onu gerçekten anlamak, üzerine konuşmakla ne kadar mümkün bu tartışılır.

Bu yüzden biz de 30 saniye boyunca susacağız birazdan. Bu süre boyunca her ne yapıyorsanız bir süre ara verin ve dikkat kesilin. Ne olur podcast'i ileriye filan da sarmayın. Bırakın sessizlik dört bir yanınızdaki hayatın seslerine alan açsın. Siz de hayatın çıkardığı seslere bir kulak verin. Onlara odaklanın. Her anın benzersizliğini dinleyin.

Bunun dışında hiçbir şey düşünmeyin. Sessizliğin içinde yalnızca dinleyin. Çünkü Can Keyce göre sessizlik sesin yokluğu ya da hiçbir şey duymadığımız bir an değil. Aksine sessizlik gerçekten duymak ve gerçekten dinleyebilmek için bir fırsat. O halde hazırsanız susalım.

Aslında bu podcast bölümünü nasıl bitirmem gerektiği konusunda epeyce bir düşündüm. Böyle sizi sessizlikle baş başa bırakabilirdim ve bu deneyimi böyle bir hançer gibi göğsünüzde bırakabilirdim. Ama insanız işte böyle konuşmadan edemiyoruz. Sese de en az sessizlik kadar ihtiyacımız var.

Ama her anımızı sesle doldurduğumuz bu teknoloji çağında, sesin gerçek değerini anlayabilmek için sessizliğe, belki de sesten bile çok ihtiyacımız var. Şimdi, az önceki o 30 saniye boyunca neler duydunuz? Düşünün bir bunu.

Ne duymuş olursanız olun şunu bilin. Bu seslerin hiçbiri de hayatın dikkat dağıtıcı, kenarında köşesinde kalmış, öyle gereksiz ayrıntıları falan değildi. Tam tersine, bizzat hayatın akışının, yaşamdaki etkileşimin ta kendisiydi.

Yani hayatın kendisiydi. Duyduklarınız sizin hayatınızdı. Eşsiz ve benzersiz. Ve şunu asla unutmayın. Bu podcasti sizden önce dinlemiş, sizden sonra dinleyecek veya sizinle aynı anda dinleyen binlerce insan var. Ama sizin o 30 saniyeniz

hepsininkinden farklıydı, eşsizdi ve kimse onu tekrar deneyimleyemeyecek. Hiç kimse, hatta siz bile.

Hepimiz bireysel olarak iyi ve yeterli olmak istiyoruz. İleriye gitmek, insan olmanın önemli bir parçası sonuçta. Fakat bu özelliğimiz derin bir kaygı hissine de sürükleyebiliyor bizi. 111 Hz'in bu bölümünde kişisel gelişim ve gelecek kaygısı konularına farklı bir perspektiften bakıyoruz. Böylesi süreçlerde küçük adımların nasıl büyük etkiler yaratabileceği üzerinde duruyoruz.


Sunan: Barış Özcan

Hazırlayan: Özgür Yılgür

Ses Tasarım ve Kurgu: Metin Bozkurt

Yapımcı: Podbee Media




Bu bölüm ⁠Garanti BBVA⁠ Emeklilik hakkında reklam içermektedir.



Tüm bölümler ve daha fazlası için ⁠⁠⁠⁠⁠⁠podbeemedia.com⁠⁠⁠⁠⁠⁠'u ziyaret et!

214 - Kendine Yatırım Yapmanın Formülü

Bir şeyin en mükemmel hali gerçekten de orijinali midir? Yoksa bazen kıymeti, bir başkasının gözüyle bakıldığında mı ortaya çıkar? Bu bölümde, İpek Yolu'ndan başlayarak yabancı elinde "bozulmanın" aslında nasıl bazen bir yeniden doğuş olabileceğini inceliyoruz. Zihnimizi farklı kapılara açmanın bize getirdiği derinliği konuşuyoruz.

İpek Yolu’ndan zihne: Bazen “bozulma” sandığımız şey, başka bir gözde yeniden doğuşa ve yepyeni bir derinliğe dönüşür.

229: Sınırları Aşan Fikirler: İpek Yolu

Matematikte, sanatta ve hatta doğada karşımıza çıkan garip bir sayı var. Bu sayı karşımıza öyle yerlerde çıkıyor ki, her şeyin temelinde bu sayının var olup olmadığını kesin olarak söylemek zor. Peki bu sayı evrenin şifresi olabilir mi? Ya da evrenin değilse de güzelliğin şifresi?



Sunan: Barış Özcan

Hazırlayan: Oğulcan Ayan

Ses Tasarım ve Kurgu: Metin Bozkurt

Müzik Seçimleri: Umut Barış Genç

Yapımcı: Podbee Media






Tüm bölümler ve daha fazlası için ⁠⁠podbeemedia.com⁠⁠'u ziyaret et!



----- Podbee Sunar -------



Bu podcast reklam içermektedir.

Altın Oran

21 - Altın Oran

Merhaba, ben Barış Özcan. 111 Hertz'e hoş geldiniz. Tam şu anda gökyüzüne bakıyorum. Masmavi bir tuval gibi. Üstünde de bembeyaz bulutlar var. Siz de baksanıza. Şu sağ taraftaki tavşana benzemiyor mu? Bak bak yanında da ters dönmüş bir koyun var. Görüyor musun? Şu da gözleri. Kaç defa yaşadınız buna benzer sahneleri? Hepimiz çevremizdeki görüntüleri anlamlandırabilmek için böyle bir şeylere benzetmeye çalışırız değil mi? Bazen gökyüzünde, bazen de bir fincan kahvenin dibinde böyle şekiller görürüz. Çoğu zaman bilinçsizce bir şeylere benzetiriz. Bir bulut hayal gücümüzün yardımıyla bir kalbe dönüşü verir. Ya da kahvenin telvesinde kıvrılarak giden yollar görür, alacağımız müjdeli haberi beklemeye başlarız. Sadece biz de değil, insanların tümü tarih boyunca böyle yıldızlara bakıp gördüklerini çeşitli şekillere, hayvanlara benzetmişler. Büyük ayı, küçük ayı, akrep, yay... Düşünsenize, hiç gitmediğimiz yıldız takımlarına bile bildiğimiz bazı şekillerin, yanı başımızda gördüğümüz şekillerin isimlerini vermişiz. Doğayı algılarken gözümüzün aşina olduğu şeylerle ilişki kurmaya çalışıyoruz. şekiller, motifler, desenler, örüntüler arıyoruz. Yani anlayacağınız insan gözü adeta rastgeleliğin içinde saklı tesadüfleri bulmaya, kaosun içinde bir düzen yaratmaya çalışıyor. Bunu yaparken de bir tür estetik kaygı taşıyor. Çevresindeki dünyaya bakıp güzel olan şeyleri bulmaya, görmeye çalışıyor. Bu estetik kaygı bizim dünyayı algılama şeklimizi biçimlendiriyor. Algılama şeklimiz yani inputlar değişince kendi yaptıklarımızda yani outputlarımızda bundan etkileniyor ister istemez. Sanat eserleri, mimari yapılar, endüstriyel tasarımlar hep bizim bu arayışımızın bir parçası aslında. Peki bir görüntüyü neden estetik buluruz? Gökyüzündeki bir bulutun, bir Rönesans tablosunun ya da şu an bu podcastta dinlediğiniz cihazınızın güzel ya da çirkin olduğuna nasıl karar veririz? Tabii ki bu soruyu ilk kez biz sormuyoruz tarih boyunca. Pek çok kez buna yanıt arandı. Şimdi sorumuzu biraz daha açık, net hale getirelim. Güzelliğin, estetiğin bir formülü olabilir mi? Bu türden soruları sorduran örüntülerin en ünlüsü, en gizemlisi, en çok konuşulanı merak uyandıranı hiç kuşkusuz altın oran. Evrenin sırrını arayış sürecimizde onu bulmaya yaklaştığımızı en çok hissettiren bilmecelerden biri. Öyle bir bilmece ki bu. İnsanlar onu yüceltebilmek için farklı isimler de vermişler. Kutsal ölçek demişler mesela. Kutsal sayı. Altın anlam. Tarihte altın oranı ilk defa İskenderiyeli ünlü bir matematikçi tanımlamış. Ama biz onu daha çok geometri kitaplarımızdan biliyoruz. A kare artı B kare eşittir C kare. Hatırladık değil mi? Öklit'ten söz ediyorum. Altın oran gibi estetik ve görsellik üzerine kurulu bir kavramı ilk kez geometrinin babası kabul edilen bir matematikçinin bulması hiç de öyle tesadüf filan değil. Euclid, Elementler adındaki kitabında aynen şöyle yazmıştı. Herhangi bir doğru parçasını öyle bir sayı böler ki bu sayı o doğrunun altın noktasıdır. bir doğru parçasını bölen bir sayı. Ne demek bu? Anlatması biraz zor. Özellikle de elimizde bir görsel yoksa. Dedim ya altın oran fazlasıyla görsel bir kavram. Oysa biz şu anda seslerin dünyasındayız. Burada size sesten fazlasını vaat edemem. Veya, bir dakika durun bakalım, belki de edebilirim. Ama bana biraz yardımcı olmanız gerekecek. Şimdi beni her nereden dinliyorsanız, telefondan ya da bilgisayardan artık her neredense, açın ekranınızı lütfen. Podcast dinlediğiniz uygulamayı da bir açın. Ve oynatma çubuğuna bir bakın. İşte artık elimizde altın oranı açıklayabileceğimiz bir görselimiz var. Tıpkı Ökled'in tanımı gibi bir doğru parçası görüyorsunuz. Ve bu doğru parçasını bölen bir sayı. Yaklaşık olarak şu anlarda bu podcast bölümünün altın oran noktasına çok yaklaşmış olmalıyız. Şimdi bölümün şu ana kadar dinlediğiniz kısmına bir bakın. Hemen ardından da henüz dinlemediğiniz kısmına. Öyle bir noktadayız ki şu anda bölümün şimdiye kadar dinlediğiniz kısmının henüz dinlemediğiniz kısmına oranı dinlemediğiniz kısmın bölümün tamamına oranıyla aynı. Yani sol tarafın sağ tarafa oranı, sağ tarafın çubuğun tamamına oranına eşit. Yani tabii yaklaşık olarak. Çünkü bu süre boyunca ben de konuşmaya devam ettim, oran biraz değişti ama olayı anladık galiba değil mi? İşte bahsettiğim bu bölümlerin uzunluklarını birbirlerine oranladığımızda hiç şaşmaz bir şekilde bir sayı çıkıyor karşımıza. 1,618 diye başlayıp sonsuza dek süren irrasyonel bir sayı bu. İyi de bu sayının sırrı ne? Bir doğru parçası üzerinde böyle bir noktanın olması çok normal değil mi? Bu oranın sırrını anlamaya en çok yaklaşan kişi bin yıl kadar sonra İtalya'da yaşamış olan başka bir matematikçi. Leonardo Bonacci ya da bizim kendisini daha sonradan daha meşhur bir şekilde tanıyacağımız adıyla Fibonacci. Fibonacci, İtalya'nın Pisa kentinde doğmuş bir tüccar çocuğu. Daha çocuk yaşta başlamış tüccar babasıyla gezilere çıkmaya. Birlikte Cezayir ve Afrika ülkelerinde ticaret yapmışlar. Dolayısıyla da çok memleketler gezmişler. Neredeyse tüm Akdeniz'in kıyılarını dolaşmışlar. Dedim ya baba oğul, işleri güçleri ticaret. Yani Fibonacci daha o dönemden böyle hesapla, kitapla, sayılarla baya bir haşır neşir olmuş. Ama bir sorun var. O dönemde Fibonacci'nin yaşadığı Avrupa'da hala Roma rakamları yaygın ve Roma rakamları da öyle karmaşık hesaplar yapabilmek için çok ama çok kullanışsız. Düşünsenize sıfırın olmadığı bir rakam sisteminden söz ediyoruz. Bunun nasıl sorunlar yaratabileceğini varın siz düşünün. Oysa Cezayir'deki halk çok daha farklı bir rakam sistemi kullanıyor. Bugün hala bizim de kullandığımız Hint-Arap nümerik sistemini. Bu sistem Roma rakamlarına göre çok daha kullanışlı ve hesap yapmayı inanılmaz derecede kolaylaştıran bir sistem. İşte Fibonacci'de İtalya'ya döndüğünde Cezayir'de öğrendiği bu rakam sistemini Avrupa'ya tanıtmak için kolları sıvamış ve bunun için bir kitap yazmaya karar vermiş. İçinde basit hesaplama yöntemlerini çeşitli matematik problemleriyle anlatmaya çalıştığı türde bir kitap. Bir sürü basit matematik problemi var bu kitapta. Ama bunlardan biri Fibonacci'nin en meşhur problemi. Tavşan problemi. Şöyle, bir çift yavru tavşanınız var. Bunlar her ay bir çift daha yavrulayacaklar. Bu şekilde her ay daha fazla tavşanınız olacak ve onlar da yavrulayacaklar. Sorumuz ise şu, bir yıl boyunca buna devam edersek kaç çift tavşanımız olur? Şimdi gelin bunu hızlıca birlikte hesaplayalım. Biraz parmak hesabı yapalım. İlk ay bir çift yavru tavşanımız var. Bu bir çift için baş parmağımızı kaldıralım. Ama dedim ya, bunlar henüz yavru tavşanlar. O yüzden de henüz üreyemiyorlar. Önce erişkin hale gelmeleri lazım. Dolayısıyla ikinci aya geçtiğimizde hala bir çift tavşan var elimizde. Ama artık bu tavşanlar yetişkin. Bir sonraki ay yavrulayabilirler. Öyleyse üçüncü aya geldiğimizde... bir çift tavşanımız daha olacak. Şimdi işaret parmağımızı da kaldıralım. Bir sonraki ayda yalnızca erişkin tavşanlar ürediğinde bir çift daha olacak. Etti 3. Eğer her ay bu şekilde yavru tavşanlar bekler ve erişkin tavşanlar da doğum yaparsa toplam tavşan sayımız 5, 8, 13 diye gidiyor da gidiyor. Şimdi burada esas mesele aslında bir yılın sonunda kaç tavşanımız olacağı falan değil. Asıl ilginç olan bu sayılarda garip bir örüntü olması. Fark ettiniz mi bilmiyorum. 1, 1, 2, 3, 5, 8. Her aydaki tavşan sayısını size sıraladım ve her yeni gelen sayı önceki iki sayının toplamıydı. 1 artı 1 eşittir 2. 2 artı 1 Eşittir 3. 3'ten bir önce 2 var, unutmayın. 3 artı 2 eşittir 5. E 5'ten önce 3 var. 5 artı 3 eşittir 8. İşte bu şekilde gidiyor. Çok basit bir formül aslında. Ama işi ilginç kılan şey şu. Sayılar büyüdükçe ve sonsuza doğru yaklaştıkça her sayının bir öncekine oranı giderek tek bir sayıya doğru yaklaşıyor. Sonsuza dek devam eden irrasyonel bir sayıya. Öklid'in doğrusunu altın noktasından bölen o sayıya yani 1,618'e. Hayda! E yine çıktı bu oran karşımıza. İşte böyle tesadüflerden sonra zaten sürekli bir motif, bir örüntü arayan insanlar bunun ilahi bir anlamı olduğunu düşündüler ve başladılar doğada her yerde Fibonacci dizilimini ve altın oranı aramaya. Artık ağaçların dallarını saymaya, bu ağaçların meyvelerini doğadaki çiçekleri incelemeye başladılar. Bu çalışmaların ve incelemelerin sonucunda doğadaki pek çok yerde altın orana rastlandı ve bu buluşların yorumlanması da yine kutsal bir bakış açısıyla oldu. Altın oran doğada karşımıza çıktıkça şöyle bir algı yaratmaya başladı. Bir şeyin görüntüsü altın orana ne kadar yakınsa o kadar doğrudur ve doğaldır. İncelenen canlıların dış görünüşlerinde var olan bu motifler doğru olanın, doğal olanın motifleriydi ve estetik açıdan güzeldi. Bu motifleri taşımayan candılarsa doğal değildi ve çirkindi. Yani bir şey gözümüze ne kadar doğal geliyorsa o kadar da güzel geliyor demekti bu. Bu kurala uyan pek çok bitki var gerçekten de ve bunların belki de en ünlüsü ayçiçeği. Nam-ı diğer güne bakan. Güne bakıyor çünkü güneş onun için bazı bitkilere kıyasla çok daha önemli. Güneşin hareketiyle birlikte o da yüzünü sürekli güneşe doğru çeviriyor. Böyle otomatik bir güneş paneli gibi davranıyor. Bu hareketinin tek bir nedeni var. Güneş ışığından maksimum verimi alabilmek. Ama bunun için tek yaptığı şey yüzünü güneşe dönmek değil. Yapraklarını da güneşten maksimum verim alacak şekilde yerleştirmesi gerekiyor. Yani bir yaprağı bir diğerinin üzerini örtmemeli. Yaprak öyle bir açıyla çıkmalı ki güneş her yaprağa maksimum ışığı gönderebilmeli. Şimdi size bir sır vereyim. Bu ideal açı 137,5 derece. Ve bu da bize yine altın oranı veriyor. Bu kez çemberin altın oranını. Ama altın orana göre sıralanan yalnızca yaprakları değil, onun çekirdekleri de öyle. Hipnotize edici bir spiral şeklinde sıralanıyor hepsi de. Yani Fibonacci dizilimine göre. İyi de nasıl? Gerçekten de doğada görülen kozmik bir yasa mı yani altın oran? Aslına bakarsanız cevabı az önce vermiştim. Maksimum verimlilik. İşte bu ay çiçeği örneğinde olduğu gibi pek çok örnek doğada mevcut ve bu örneklerdeki uyum ve denge insanın kendiliğinden aşina olduğu bir şey olduğu için daha dengesiz veya uyumsuz bir görüntüdeki bir şeye kıyasla tabii ki gözümüze çok daha güzel görünüyor. Yani bu sayının matematikte bir önemi olduğu kadar estetik açıdan da bir önemi var. Buna rağmen sanatta altın oranın yeri böyle insanların sandığı kadar büyük değil. Sanatçılar sürekli buna göre eserler yapmamışlar. Elbette bazı denemeler var. Hatta o çok sevdiğimiz çok meşhur Leonardo da Vinci'nin Mona Lisa'sı ya da onun yine aynı ressamın son akşam yemeği tablolarında kısmen altın oranı gözlemleyebiliyoruz. Sadece altın oran ya da Fibonacci dizilimi hakkında değil, genel olarak insan ve canlı vücudundaki tüm oranlar üzerine çalışmalar yapmış olan ressam Da Vinci'nin eserlerinde altın oranı göz önünde bulundurmayı istemesi, bunu denemesi tabii ki de pek fazla sürpriz sayılmaz. Ama kendisinin aynı zamanda bir bilim insanı olduğunu unutmayalım. Peki, dünyanın en paha biçilemez, en ünlü tablolarından ikisinde kısmen altın oranı görebildiğimize göre gerçekten de altın oran güzelliğin formülü olabilir mi? Daha önce de dediğim gibi altın oran fazlasıyla görsel bir konu. Zaten şimdiye dek verdiğim örnekler de daha çok doğadan ve resimlerdendi. Aynı zamanda heykellerde, mimaride de görebiliriz, gösterebiliriz bunun örneklerini. Ama altın oranı görsel dünyanın tekelinden kurtarmış olan bazı müzisyenler de var. Ve bu müzisyenlerden en ünlüsü Claude Debussy. Debussy sayılarla kafayı bozmuş bir müzisyen. Böyle ezoterik bir tarafı var. Evrenin ve estetiğin sırrını sayılarda arayanlardan, ta Pisagor'dan beri var ola gelen bir akım bu. Debussy işte sayılara olan bu takıntısını bazı bestelerine de yansıtmış. Ve bu bestelerden en ünlüsü Lamer, yani deniz. Debussy bu eserinde denizin böyle bir alçalan, bir yükselen dalgalarının onda bıraktığı izlenimleri anlatıyor. Ve eserin tam altın oran noktasında denizin dalgaları kabarıyor, kabarıyor ve bir fırtına esmeye başlıyor. Müziğin tam altın oran noktasında bir zirveye çıkarıyor bizi Debussy. Ama bir saniye, şu anda dinlediğimiz bu parça Debussy'nin La Mer adlı o eseri değil ki. Yine Debussy'nin ama onun çok daha erken eserlerinden biri. Clair de Lune. Yani başka bir deyişle, Debussy'nin henüz altın oran kullanmaya başlamadan bestelediği eserlerden biri. E buna rağmen onun güzel olmadığını söyleyebilir miyiz? Aslına bakarsanız, bu yalnızca cleardellün için de geçerli değil. Müzikten tutun resme, heykelden tutun mimariye kadar. Herhangi bir sanat dalında üretilen eserlerin çoğu aslında altın oran filan içermiyor. Evet, belli oranlar gözetiliyor. Estetik için denge unsuru elbette önemli. Fakat bunun illa bir altın oran olması gerekmez. Ve bu durum hiçbirinin estetik değerini azaltmaz. O halde başta sorduğumuz soruyu tekrar soralım şimdi. Güzelliğin, estetiğin bir formülü olabilir mi? Demiştik. Belki de bu tür sorulardan önce durup şunu sormalıyız kendimizi. Evrenin, estetiğin veya güzelliğin bir formülü yalnızca tek bir formülü olabilir mi? Clair de Lune gibi parçaların bize verdiği cevap, hayır. O halde altın oran bize ne anlatıyor? Neden böyle matematiksel bir gerçek mevcut? Belki de altın oran bize evrenin sırrını filan vermiyor. Ama ona atfettiğimiz önem bize insan olmanın sırrını fısıldıyor. Altın oran, insan aklının bir formül, bir örüntü, bir kozmik yasa arayışının harika bir sembolü. Tıpkı gökyüzüne baktığımızda bulutlarda, yıldızlarda anlamlı şekiller aramak istememiz gibi, zihnimiz de dünyayı algılarken aynısını yapıyor. Kendi anlamlarını yaratıyor.

şu anda gökyüzüne bakıyorum. Masmavi bir tuval gibi. Üstünde de bembeyaz bulutlar var. Siz de baksanıza. Şu sağ taraftaki tavşana benzemiyor mu?

Bak bak yanında da ters dönmüş bir koyun var. Görüyor musun? Şu da gözleri. Kaç defa yaşadınız buna benzer sahneleri? Hepimiz çevremizdeki görüntüleri anlamlandırabilmek için böyle bir şeylere benzetmeye çalışırız değil mi?

Bazen gökyüzünde, bazen de bir fincan kahvenin dibinde böyle şekiller görürüz. Çoğu zaman bilinçsizce bir şeylere benzetiriz. Bir bulut hayal gücümüzün yardımıyla bir kalbe dönüşü verir. Ya da kahvenin telvesinde kıvrılarak giden yollar görür, alacağımız müjdeli haberi beklemeye başlarız.

Sadece biz de değil, insanların tümü tarih boyunca böyle yıldızlara bakıp gördüklerini çeşitli şekillere, hayvanlara benzetmişler. Büyük ayı, küçük ayı, akrep, yay... Düşünsenize, hiç gitmediğimiz yıldız takımlarına bile bildiğimiz bazı şekillerin, yanı başımızda gördüğümüz şekillerin isimlerini vermişiz. Doğayı algılarken gözümüzün aşina olduğu şeylerle ilişki kurmaya çalışıyoruz.

şekiller, motifler, desenler, örüntüler arıyoruz. Yani anlayacağınız insan gözü adeta rastgeleliğin içinde saklı tesadüfleri bulmaya, kaosun içinde bir düzen yaratmaya çalışıyor. Bunu yaparken de bir tür estetik kaygı taşıyor. Çevresindeki dünyaya bakıp güzel olan şeyleri bulmaya, görmeye çalışıyor.

Bu estetik kaygı bizim dünyayı algılama şeklimizi biçimlendiriyor. Algılama şeklimiz yani inputlar değişince kendi yaptıklarımızda yani outputlarımızda bundan etkileniyor ister istemez. Sanat eserleri, mimari yapılar, endüstriyel tasarımlar hep bizim bu arayışımızın bir parçası aslında. Peki bir görüntüyü neden estetik buluruz?

Gökyüzündeki bir bulutun, bir Rönesans tablosunun ya da şu an bu podcastta dinlediğiniz cihazınızın güzel ya da çirkin olduğuna nasıl karar veririz? Tabii ki bu soruyu ilk kez biz sormuyoruz tarih boyunca. Pek çok kez buna yanıt arandı. Şimdi sorumuzu biraz daha açık, net hale getirelim. Güzelliğin, estetiğin bir formülü olabilir mi?

Bu türden soruları sorduran örüntülerin en ünlüsü, en gizemlisi, en çok konuşulanı merak uyandıranı hiç kuşkusuz altın oran. Evrenin sırrını arayış sürecimizde onu bulmaya yaklaştığımızı en çok hissettiren bilmecelerden biri.

Öyle bir bilmece ki bu. İnsanlar onu yüceltebilmek için farklı isimler de vermişler. Kutsal ölçek demişler mesela. Kutsal sayı. Altın anlam. Tarihte altın oranı ilk defa İskenderiyeli ünlü bir matematikçi tanımlamış. Ama biz onu daha çok geometri kitaplarımızdan biliyoruz. A kare artı B kare eşittir C kare. Hatırladık değil mi? Öklit'ten söz ediyorum.

Altın oran gibi estetik ve görsellik üzerine kurulu bir kavramı ilk kez geometrinin babası kabul edilen bir matematikçinin bulması hiç de öyle tesadüf filan değil. Euclid, Elementler adındaki kitabında aynen şöyle yazmıştı. Herhangi bir doğru parçasını öyle bir sayı böler ki bu sayı o doğrunun altın noktasıdır.

bir doğru parçasını bölen bir sayı. Ne demek bu? Anlatması biraz zor. Özellikle de elimizde bir görsel yoksa. Dedim ya altın oran fazlasıyla görsel bir kavram. Oysa biz şu anda seslerin dünyasındayız. Burada size sesten fazlasını vaat edemem. Veya, bir dakika durun bakalım, belki de edebilirim.

Ama bana biraz yardımcı olmanız gerekecek. Şimdi beni her nereden dinliyorsanız, telefondan ya da bilgisayardan artık her neredense, açın ekranınızı lütfen. Podcast dinlediğiniz uygulamayı da bir açın. Ve oynatma çubuğuna bir bakın. İşte artık elimizde altın oranı açıklayabileceğimiz bir görselimiz var. Tıpkı Ökled'in tanımı gibi bir doğru parçası görüyorsunuz. Ve bu doğru parçasını bölen bir sayı.

Yaklaşık olarak şu anlarda bu podcast bölümünün altın oran noktasına çok yaklaşmış olmalıyız. Şimdi bölümün şu ana kadar dinlediğiniz kısmına bir bakın. Hemen ardından da henüz dinlemediğiniz kısmına. Öyle bir noktadayız ki şu anda bölümün şimdiye kadar dinlediğiniz kısmının henüz dinlemediğiniz kısmına oranı

dinlemediğiniz kısmın bölümün tamamına oranıyla aynı. Yani sol tarafın sağ tarafa oranı, sağ tarafın çubuğun tamamına oranına eşit. Yani tabii yaklaşık olarak. Çünkü bu süre boyunca ben de konuşmaya devam ettim, oran biraz değişti ama olayı anladık galiba değil mi? İşte bahsettiğim bu bölümlerin uzunluklarını birbirlerine oranladığımızda hiç şaşmaz bir şekilde bir sayı çıkıyor karşımıza.

1,618 diye başlayıp sonsuza dek süren irrasyonel bir sayı bu. İyi de bu sayının sırrı ne? Bir doğru parçası üzerinde böyle bir noktanın olması çok normal değil mi?

Bu oranın sırrını anlamaya en çok yaklaşan kişi bin yıl kadar sonra İtalya'da yaşamış olan başka bir matematikçi. Leonardo Bonacci ya da bizim kendisini daha sonradan daha meşhur bir şekilde tanıyacağımız adıyla Fibonacci.

Fibonacci, İtalya'nın Pisa kentinde doğmuş bir tüccar çocuğu. Daha çocuk yaşta başlamış tüccar babasıyla gezilere çıkmaya. Birlikte Cezayir ve Afrika ülkelerinde ticaret yapmışlar. Dolayısıyla da çok memleketler gezmişler. Neredeyse tüm Akdeniz'in kıyılarını dolaşmışlar. Dedim ya baba oğul, işleri güçleri ticaret. Yani Fibonacci daha o dönemden böyle hesapla, kitapla, sayılarla baya bir haşır neşir olmuş.

Ama bir sorun var. O dönemde Fibonacci'nin yaşadığı Avrupa'da hala Roma rakamları yaygın ve Roma rakamları da öyle karmaşık hesaplar yapabilmek için çok ama çok kullanışsız. Düşünsenize sıfırın olmadığı bir rakam sisteminden söz ediyoruz. Bunun nasıl sorunlar yaratabileceğini varın siz düşünün.

Oysa Cezayir'deki halk çok daha farklı bir rakam sistemi kullanıyor. Bugün hala bizim de kullandığımız Hint-Arap nümerik sistemini. Bu sistem Roma rakamlarına göre çok daha kullanışlı ve hesap yapmayı inanılmaz derecede kolaylaştıran bir sistem.

İşte Fibonacci'de İtalya'ya döndüğünde Cezayir'de öğrendiği bu rakam sistemini Avrupa'ya tanıtmak için kolları sıvamış ve bunun için bir kitap yazmaya karar vermiş. İçinde basit hesaplama yöntemlerini çeşitli matematik problemleriyle anlatmaya çalıştığı türde bir kitap. Bir sürü basit matematik problemi var bu kitapta. Ama bunlardan biri Fibonacci'nin en meşhur problemi. Tavşan problemi.

Şöyle, bir çift yavru tavşanınız var. Bunlar her ay bir çift daha yavrulayacaklar. Bu şekilde her ay daha fazla tavşanınız olacak ve onlar da yavrulayacaklar. Sorumuz ise şu, bir yıl boyunca buna devam edersek kaç çift tavşanımız olur? Şimdi gelin bunu hızlıca birlikte hesaplayalım. Biraz parmak hesabı yapalım.

İlk ay bir çift yavru tavşanımız var. Bu bir çift için baş parmağımızı kaldıralım. Ama dedim ya, bunlar henüz yavru tavşanlar. O yüzden de henüz üreyemiyorlar. Önce erişkin hale gelmeleri lazım. Dolayısıyla ikinci aya geçtiğimizde hala bir çift tavşan var elimizde. Ama artık bu tavşanlar yetişkin. Bir sonraki ay yavrulayabilirler. Öyleyse üçüncü aya geldiğimizde...

bir çift tavşanımız daha olacak. Şimdi işaret parmağımızı da kaldıralım. Bir sonraki ayda yalnızca erişkin tavşanlar ürediğinde bir çift daha olacak. Etti 3. Eğer her ay bu şekilde yavru tavşanlar bekler ve erişkin tavşanlar da doğum yaparsa toplam tavşan sayımız

5, 8, 13 diye gidiyor da gidiyor. Şimdi burada esas mesele aslında bir yılın sonunda kaç tavşanımız olacağı falan değil. Asıl ilginç olan bu sayılarda garip bir örüntü olması. Fark ettiniz mi bilmiyorum. 1, 1, 2, 3, 5, 8.

Her aydaki tavşan sayısını size sıraladım ve her yeni gelen sayı önceki iki sayının toplamıydı. 1 artı 1 eşittir 2. 2 artı 1

Eşittir 3. 3'ten bir önce 2 var, unutmayın. 3 artı 2 eşittir 5. E 5'ten önce 3 var. 5 artı 3 eşittir 8. İşte bu şekilde gidiyor. Çok basit bir formül aslında. Ama işi ilginç kılan şey şu. Sayılar büyüdükçe ve sonsuza doğru yaklaştıkça her sayının bir öncekine oranı giderek tek bir sayıya doğru yaklaşıyor.

Sonsuza dek devam eden irrasyonel bir sayıya. Öklid'in doğrusunu altın noktasından bölen o sayıya yani 1,618'e.

Hayda! E yine çıktı bu oran karşımıza.

İşte böyle tesadüflerden sonra zaten sürekli bir motif, bir örüntü arayan insanlar bunun ilahi bir anlamı olduğunu düşündüler ve başladılar doğada her yerde Fibonacci dizilimini ve altın oranı aramaya.

Artık ağaçların dallarını saymaya, bu ağaçların meyvelerini doğadaki çiçekleri incelemeye başladılar. Bu çalışmaların ve incelemelerin sonucunda doğadaki pek çok yerde altın orana rastlandı ve bu buluşların yorumlanması da yine kutsal bir bakış açısıyla oldu.

Altın oran doğada karşımıza çıktıkça şöyle bir algı yaratmaya başladı. Bir şeyin görüntüsü altın orana ne kadar yakınsa o kadar doğrudur ve doğaldır. İncelenen canlıların dış görünüşlerinde var olan bu motifler doğru olanın, doğal olanın motifleriydi ve estetik açıdan güzeldi.

Bu motifleri taşımayan candılarsa doğal değildi ve çirkindi. Yani bir şey gözümüze ne kadar doğal geliyorsa o kadar da güzel geliyor demekti bu. Bu kurala uyan pek çok bitki var gerçekten de ve bunların belki de en ünlüsü ayçiçeği. Nam-ı diğer güne bakan.

Güne bakıyor çünkü güneş onun için bazı bitkilere kıyasla çok daha önemli. Güneşin hareketiyle birlikte o da yüzünü sürekli güneşe doğru çeviriyor. Böyle otomatik bir güneş paneli gibi davranıyor. Bu hareketinin tek bir nedeni var. Güneş ışığından maksimum verimi alabilmek.

Ama bunun için tek yaptığı şey yüzünü güneşe dönmek değil. Yapraklarını da güneşten maksimum verim alacak şekilde yerleştirmesi gerekiyor. Yani bir yaprağı bir diğerinin üzerini örtmemeli.

Yaprak öyle bir açıyla çıkmalı ki güneş her yaprağa maksimum ışığı gönderebilmeli. Şimdi size bir sır vereyim. Bu ideal açı 137,5 derece. Ve bu da bize yine altın oranı veriyor. Bu kez çemberin altın oranını.

Ama altın orana göre sıralanan yalnızca yaprakları değil, onun çekirdekleri de öyle. Hipnotize edici bir spiral şeklinde sıralanıyor hepsi de. Yani Fibonacci dizilimine göre. İyi de nasıl? Gerçekten de doğada görülen kozmik bir yasa mı yani altın oran? Aslına bakarsanız cevabı az önce vermiştim. Maksimum verimlilik.

İşte bu ay çiçeği örneğinde olduğu gibi pek çok örnek doğada mevcut ve bu örneklerdeki uyum ve denge insanın kendiliğinden aşina olduğu bir şey olduğu için daha dengesiz veya uyumsuz bir görüntüdeki bir şeye kıyasla tabii ki gözümüze çok daha güzel görünüyor. Yani bu sayının matematikte bir önemi olduğu kadar

estetik açıdan da bir önemi var. Buna rağmen sanatta altın oranın yeri böyle insanların sandığı kadar büyük değil. Sanatçılar sürekli buna göre eserler yapmamışlar. Elbette bazı denemeler var. Hatta o çok sevdiğimiz çok meşhur Leonardo da Vinci'nin Mona Lisa'sı ya da onun yine aynı ressamın son akşam yemeği tablolarında kısmen altın oranı gözlemleyebiliyoruz.

Sadece altın oran ya da Fibonacci dizilimi hakkında değil, genel olarak insan ve canlı vücudundaki tüm oranlar üzerine çalışmalar yapmış olan ressam Da Vinci'nin eserlerinde altın oranı göz önünde bulundurmayı istemesi, bunu denemesi tabii ki de pek fazla sürpriz sayılmaz. Ama kendisinin aynı zamanda bir bilim insanı olduğunu unutmayalım.

Peki, dünyanın en paha biçilemez, en ünlü tablolarından ikisinde kısmen altın oranı görebildiğimize göre gerçekten de altın oran güzelliğin formülü olabilir mi? Daha önce de dediğim gibi altın oran fazlasıyla görsel bir konu. Zaten şimdiye dek verdiğim örnekler de daha çok doğadan ve resimlerdendi. Aynı zamanda heykellerde, mimaride de görebiliriz, gösterebiliriz bunun örneklerini.

Ama altın oranı görsel dünyanın tekelinden kurtarmış olan bazı müzisyenler de var. Ve bu müzisyenlerden en ünlüsü Claude Debussy.

Debussy sayılarla kafayı bozmuş bir müzisyen. Böyle ezoterik bir tarafı var. Evrenin ve estetiğin sırrını sayılarda arayanlardan, ta Pisagor'dan beri var ola gelen bir akım bu. Debussy işte sayılara olan bu takıntısını bazı bestelerine de yansıtmış. Ve bu bestelerden en ünlüsü Lamer, yani deniz. Debussy bu eserinde denizin böyle bir alçalan, bir yükselen dalgalarının onda bıraktığı izlenimleri anlatıyor. Ve eserin tam altın oran noktasında denizin dalgaları kabarıyor, kabarıyor ve bir fırtına esmeye başlıyor. Müziğin tam altın oran noktasında bir zirveye çıkarıyor bizi Debussy.

Ama bir saniye, şu anda dinlediğimiz bu parça Debussy'nin La Mer adlı o eseri değil ki. Yine Debussy'nin ama onun çok daha erken eserlerinden biri. Clair de Lune. Yani başka bir deyişle, Debussy'nin henüz altın oran kullanmaya başlamadan bestelediği eserlerden biri. E buna rağmen onun güzel olmadığını söyleyebilir miyiz?

Aslına bakarsanız, bu yalnızca cleardellün için de geçerli değil. Müzikten tutun resme, heykelden tutun mimariye kadar. Herhangi bir sanat dalında üretilen eserlerin çoğu aslında altın oran filan içermiyor. Evet, belli oranlar gözetiliyor. Estetik için denge unsuru elbette önemli. Fakat bunun illa bir altın oran olması gerekmez.

Ve bu durum hiçbirinin estetik değerini azaltmaz. O halde başta sorduğumuz soruyu tekrar soralım şimdi. Güzelliğin, estetiğin bir formülü olabilir mi? Demiştik. Belki de bu tür sorulardan önce durup şunu sormalıyız kendimizi.

Evrenin, estetiğin veya güzelliğin bir formülü yalnızca tek bir formülü olabilir mi? Clair de Lune gibi parçaların bize verdiği cevap, hayır. O halde altın oran bize ne anlatıyor? Neden böyle matematiksel bir gerçek mevcut?

Belki de altın oran bize evrenin sırrını filan vermiyor. Ama ona atfettiğimiz önem bize insan olmanın sırrını fısıldıyor.

Altın oran, insan aklının bir formül, bir örüntü, bir kozmik yasa arayışının harika bir sembolü. Tıpkı gökyüzüne baktığımızda bulutlarda, yıldızlarda anlamlı şekiller aramak istememiz gibi, zihnimiz de dünyayı algılarken aynısını yapıyor. Kendi anlamlarını yaratıyor.

2026’ya sayılı günler kala belki de bu sene, her şeyin değişeceği o sene olacak. Zira neden kendimizi baştan yaratacağımız, aşkı bulacağımız veya dünyayı gezeceğimiz bir yıl olmasın ki? Ama belki de, belirlediğimiz tarihlere gereğinden fazla bir anlam yüklüyor olabiliriz. 111 Hz'in bu bölümünde; yeni yılın neden “yeniden başlat”  tuşuymuş gibi algılandığını ve bu fikrin bize nasıl geçici bir rahatlama sunduğunu sorguluyoruz. Değişimin sessiz, dağınık ve zamana yayılan doğasını birlikte inceliyoruz.



Sunan: Barış Özcan

Hazırlayan: Aslı Candaş

Ses Tasarım ve Kurgu: Metin Bozkurt

Yapımcı: Podbee Media



Bu bölüm ⁠Garanti BBVA⁠ Emeklilik hakkında reklam içermektedir.



Tüm bölümler ve daha fazlası için ⁠⁠⁠⁠⁠⁠podbeemedia.com⁠⁠⁠⁠⁠⁠'u ziyaret et!

216- Değişim Konusunu Çok Mu Abartıyoruz? 

Dünya gerçekten hep daha mı kötüye gidiyor, yoksa gelişim yüzünden ilk defa mı kirlilik ve adaletsizlikle bu kadar yüzleşiyoruz? Bu bölümde, tarih boyunca nostaljinin yarattığı o garip ve çelişkili ruh hallerini, gençliğe burun kıvırmaları ve geçmişin hiç bitmeyen sonunu birlikte inceliyoruz.

Bu bölümde nostalji konusuna bakıyoruz.

237: Gelen Gideni Aratır: Nostalji ve Çöküşçülük

Hiçbir bilimsel dayanağı olmamasına rağmen astrolojiye olan inanç günden güne artıyor. Peki neden böyle, burç yorumlarına olan merakımızın kaynağı ne? 111 Hz'in yeni bölümünde astrolojinin tarihten bugüne nasıl algılandığını inceliyoruz. 8 milyar insanın 12 burç üzerinden yorumlanmasını birlikte sorguluyoruz.



Sunan: Barış Özcan

Hazırlayan: Hazal Beril Çam

Ses Tasarım ve Kurgu: Metin Bozkurt

Yapımcı: Podbee Media






Tüm bölümler ve daha fazlası için ⁠⁠podbeemedia.com⁠⁠'u ziyaret et!



----- Podbee Sunar -------



Bu podcast reklam içermektedir.

Venüs Retrosu: Burçlara İnanmak İçin Doğru Bir Zaman Mı? #Podbee Dinlesen Bilirsin

88 - Venüs Retrosu: Burçlara İnanmak İçin Doğru Bir Zaman Mı? #Podbee Dinlesen Bilirsin

Herkese merhaba. Ben Barış Özcan. 111. frekansa hoş geldiniz. Sevdiklerinize olan müşkünlüğünüz sizin en büyük zaafınız. Nankörlükle karşılaştığınızdaysa karşınızda kim olursa olsun pençelerinizi çıkarıyorsunuz. Kendine güvenen, cesur ve mesafeli mizacınız insanları etkilese de özünüzde çok kırılgan ve narinsiniz. Yalan söylenmesine ise asla tahammülünüz yok. İşte siz tam da böyle bir insansınız. Vay be! Görüyor musun? Resmen bildi kadın. Arkadaşlar öncelikle bu astrolog Belma Aydinç hepinize tavsiye ediyorum. Yani nasıl oluyor da oluyor böyle bir şey ya? Ben mesela gerçekten yalan söylenmesine asla tahammül edemem. Ve evet bana her zaman mesafeli bir tavrım var derler. Pençelerden galiba. Ama aslında içten içe de çok duygusalımdır. Çok kafaya takarım. Barış, Barış senin burçun değil o. Şey, bir hata almış sanırım. Biz sevgili Belma Hanım'a bir arkadaşımla beraber danışmıştık. Arkadaşımın kendisi de terazi burcu. Onun burç yorumuymuş bu. Ama zaten biz birbirimize çok benzeriz. O da mesela benim gibi asla nankörlüğe gelemez. Hele ki biri ona yalan söylerse... Barış, hatlar yine karıştı ya. O bir önceki danışanın burç yorumuyormuş. Evet arkadaşlar yaşadığımız bu bir dakikalık kargaşaya istinaden hepinizi bir dakikalık kaygı duruşuna davet ediyorum. Yok yok bir dakika da çokmuş ya kaygılanmak için ama bazı arkadaşlarımız için de kaygılanmamız gerek çünkü bu burç meselesini gereğinden fazla ciddiye alanlar var. Bakın mesela Şeyma'ya. Ya bana karetta karetta saldırdı. Baksana her yerim mosmor oldu çok kötü. Normal ya. Yani... Şu an Vini süreklisindeyiz Alicim. Eylül'e kadar böyle aksilikler çok olasa. Kendine dikkat et yani. Bu Ali. Dedikoduya övgü bölümünde kendisine karette karette kaplumbağaların saldırdığı berber arkadaşım. Çok geçmiş olsun Ali. Sen bu aralar biraz dikkat etsen iyi olacak gerçekten. Tamam arkadaşlar, kendimizi biraz da ciddiyete davet ediyorum artık. Belma Hanım'ın söyledikleri ne benim ne arkadaşımın ne de önceki danışanın bu çorumuydu aslında. E bu arada aramızda kalsın Belma Hanım diye biri de yok zaten. Ama olsaydı eminim bu minvalde şeyler söyleyecekti bizlere. Herkese aşağı yukarı uyacak olan şeyler. Çünkü burç yorumları böyle genelleyici, kapsayıcı bir içeriğe sahip olmalı değil mi? Sonuçta sadece 12 tane burç var. Ve bunların dünyadaki 8 milyar insanı yansıtabilmesi takdir edersiniz ki çok zor. Zaten bunun içinde yükselen burçlar, efendim alçalan burçlar, böyle yedinci evler falan bir sürü detayı var işin. E diğer türlü nasıl ikna edebilirsiniz ki insanları? Uyumayan özellikleri uydurabileceğiniz bir sürü alternatifiniz var. Burcu tutmazsa yükseleni olur, o olmazsa alçalanı olur. E hal böyle olunca, çok kolay bir şekilde herhangi bir Burç yorumu için ''Aaa aynı ben!'' diyebiliyoruz. Kendimize uymasından hoşlandığımız özellikleri alıp, uyumayanları kulak arkası edebiliyoruz. Çünkü kendimizle ilgili bir açıklama duymak istiyoruz her zaman. Biri bize, bizi anlatsın istiyoruz. Bu sadece Burç yorumları için değil, internette gördüğümüz o hani 10 soruluk 100 eysel bir kişilik testi için de geçerli aslında. Ben de bugün neden bu konulara bu kadar kafa yorulduğunu açıklamaya çalışacağım işte size. Çünkü arkasında çok enteresan bir psikoloji yatıyor. E zaten biz de psikoloji biliminden faydalanacağız. Zira astrolojiyi, fizik, kimya, biyoloji gibi temel bilimlerle değil ancak sosyoloji veya psikoloji gibi beşeri bilimlerle açıklayabiliriz. Şimdi şu anda aranızdan bazılarının niyeymiş sonuçta gökyüzünde olan olaylar yeryüzünü de etkiler ve bunun binlerce yıllık tarihi var dediğini duyar gibiyim. Ve evet haklısınız. Uygarlıkların gelişiminde astrolojinin çok önemli bir yeri var. Hatta bir anlamda insanın yaratıcılığının, felsefi ve kültürel gelişiminin önemli bir parçası. Bunu daha iyi anlayabilmek için gelin sizinle astrolojinin doğduğu topraklara, Babil'e gidelim. Eskiden astrologlar gelecekte ne olacağını görmek için gökyüzünü incelermiş. Böyle her hareketi en ince ayrıntısına kadar da not ederlermiş. Hatta bu çizimler de astronominin gelişmesini sağlamış. Mevsimleri, tarihleri, güneşin hareketlerini izlemek için kullanmışlar astrolojiyi. Ne o şaşırdınız mı? Benim astroloji üzerine iyi şeyler söyleyeceğimi düşünememiş olabilirsiniz ama ne demiştik önceki bölümlerde? Biraz çerçevenin dışında da düşünebilmek lazım. Babililer tarafından M.Ö. 1700'lerde yazılan ve bilinen ilk astroloji belgesi olan Enuma Anu Enlil tabletlerinde Venus'un hareketleri incelenip bunlara göre bir takım öngörülerde bulunulmuş. ve bu öngörüler daha çok böyle toprak verimliliği ya da hava durumları gibi maddi konular üstüne yoğunlaşmaktayken gökyüzüne olan bu ilgi geliştikçe de yıldız haritaları, efendim doğum haritaları filan çıkarılmaya başlanmış. Hatta krallar bile önemli kararlar almadan önce hemen astroloklarına danışırmış. Yüce Kralım, Astrolog Ansarkisar huzurunuza çıkmak ister. Gel bakalım Ansarkisar, gel şöyle. Buyurun Kralım, emrinize amadeyim. Seni buraya çağırmamın kutsal bir sebebi var Ansarkisar. Söyle bakalım, sence Yehuda Krallığı'nı ele geçirmek için şu an doğru bir zaman mı? Ne diyor yıldızlar? Ulu kralım, birkaç gündür Merkür'de bir gerileme görüyorum. Şu an seyahat etmek için pek de doğru bir zaman değil kanaatimce. Evet, evet. Benim de birkaç gündür içimde büyük bir sıkıntı var zaten. Peki, Kudüs İbranilerini sürgüne göndermeli miyim sence? Bence göndermemelisiniz sayın kralım ama tabii takdiri sizin. Şaka bir yana gökyüzüne olan bu ilgi sayesinde astronomi bilimi gelişmiştir diyebiliriz. Yani astrologların kullandığı yöntemler gökyüzünü gözlemleyip çıkardıkları o haritalar astronomlara ışık olmuş. Peki nedir bu sürekli karıştırılan ve biri biri yerine kullanılan astroloji ve astronomi arasındaki fark? Gelin buna bakalım şimdi de. En basit tanımıyla astronominin temel amacı evrenin fiziğini anlamakken, astroloji gökyüzündeki hareketlenmeyle dünyevi olaylar ve gelecekte yaşanacaklar arasında bir ilişki kurmaya çalışır. Yani biri gökyüzünün kendisiyle ilgilenen bir bilim dalıyken, diğeri gökyüzünün insanlar üzerindeki etkisiyle ilgilenen spekülatif bir eğlence aracı. Peki neden bilim değil? E malum, astrolojide kontrollü deney yapılamıyor ve evrensel olarak kabul edilebilecek yasalar çıkarılamıyor. Farklı astrologlar aynı konuda farklı tahminlerde bulunuyor. Her gazetedeki günlük falların birbirinden farklı olduğunu görüyoruz. Bir tanesinde koç burcu finansal sıkıntılar çekecekken diğerinde maddi olarak rahatlayacağı iddia ediliyor. Eee bu ne yaman çelişkidir arkadaşlar? Hangi birine inanacağız şimdi biz? İşin kötüsü, bunlar denetime falan da tabi değiller. Hiçbir astrolog söylediklerini kanıtlamakla yükümlü falan değil. Ya da hani böyle peer review falan deniliyor ya bilimsel araştırma metotlarında. Böyle meslek taşların birbirini denetleme, hiç öyle bir şey yok. E bunun sebebi de çok açık. Çünkü bilimsel olarak hiçbir dayanağı olmayan mistik bir eğlence biçimi bu. Tebrikler, nur tapu gibi bir ağzınız oldu. Atlas bebeğin annesi ve babasını tebrik ederiz. Kendisi gayet sağlıklı bir aslan burcu olarak doğdu. Benim gibi. Ancak şunu da söylemek zorundayım ki ameliyathanedeki hemşerinin kolundaki akıllı saatin bataryasının bile Atlas bebek üzerindeki kütle çekim etkisi herhangi bir gezegeninkinden çok daha güçlü. Bilim insanlarının söylediğine göre bir kişinin doğumunda güneş, ay ve gezegenlerin konumu ve doğan kişi üstündeki kütle çekim kuvveti O kişinin geleceği veya kişiliği üstünde hiçbir etkiye sahip değil. Aslına bakarsanız, astrolojinin neden hiçbir bilimsel dayanağı olmadığına dair birçok farklı argüman sunulabilir. Bilim insanları bununla ilgili çok daha sert yorumlarda bulunuyor bu arada. Ancak bugün benim konum bu değil. Ben astrolojiyi psikoloji ve sosyoloji üzerinden anlayabileceğimizi düşünüyorum. Çünkü bence burada astrolojiyi asıl ilginç ve hani üzerine düşünmeye değer kılan şey bilimsel bir dayanağı olmadığı halde neden bu kadar fazla rağbet gördü? Şimdi bunu da hakkını verelim. Gerçekten çok ilgi görüyor. İşte ben işin önce bir psikolojik tarafına bakalım diyorum o yüzden. Ama öncesinde Atlas bebeğe bir çeyrek altın takmam lazım. Hemen halledip geliyorum. Atlas Bebek hepinize gülücüklerini gönderdi arkadaşlar. Aslan Burcu olmasından da ailesi pek bir memnundu. Ama ben kütleçekim meselesine girmedim. Ne diyorduk? Heh, astrolojiye olan ilginin psikolojik tarafı. İnsanın kendisiyle ilgili açıklama duymaya olan ihtiyacından bahsettik. Falcıya gitmek, tarot baktırmak, burç yorumu okumak, internetteki kişilik analizlerinde saatler harcamak, hangi aşkı memnu karakterisin testini çözmek gibi. Ki ben peyker çıktım bu arada. Çılgınsın man. Bu tür aktivitelere çok fazla vakit harcanıyor olması bunun bir göstergesi öyle değil mi? İşte psikolojide buna Barnum-Forer etkisi deniyor. 1947 yılında psikolog Bertram Forer 39 kişilik bir öğrenci grubuna bir psikoloji deneyi yapmış ve sonuçları da oldukça ilgi çekici. Dinleyelim bakalım hocamız ne diyor. Sessizlik lütfen. Arkadaşlar şimdi bu elimdeki testleri hepinize dağıtacağım. Okuyacağınız her paragrafa kendinize göre 1 ila 5 arasında puan vermenizi istiyorum sizden. Yani size çok uyuyorsa 5, hiç uyumuyorsa 1 vereceksiniz. Sonunda bu verdiğiniz puanlar doğrultusunda hepiniz için özel olarak hazırlanmış karakter analizleri dağıtacağım. Başarıdan disiplinli ve güçlü olursan de, içinde kimsenin göremediği endişelerin var. Bazen doğru karar verip vermediğine ya da doğru olanı yapıp yapmadığına dair ciddi şüphelerin oluyor. Siz örneğin 1 ila 5 arasında kaç uyuyorsunuz bu tanıma? Ben kendim için kafadan 4 verebilirim. Herkes yüksek verir diye düşünüyorum. Onlar da böyle düşünmüş olmalı ki 39 kişinin ortalama puanı 4.26 çıkmış. Yani herkes gördüğü paragrafa ''e bana çok uyuyor'' demiş. Ama işin aslı böyle değil. Bay Forer aslında tek bir kişilik tanımı yapmış ve herkese aynı tanımı dağıtmış. Katılımcıların çoğunluğu da bu tanımın tamamen kendilerinin yansıttığı yanılgısına kapılmış. Yani herkes aynı sonucu kendine yakın bulmuş. Neden mi? Çünkü bu paragrafların hepsi de muğlak ifadelerle dolu. Böyle ucu açık, keskin yargılar barındırmayan, her yere çekilebilecek türde ifadeler. tıpkı Burge yorumlarında olduğu gibi. Bu da aslında daha önce de söylediğim gibi insanın kendisiyle alakalı bir açıklama duyma ve bunu teyit etme isteğinden geliyor. Çünkü zihnimiz bilgiyi kendi inançlarını destekleyecek şekilde arama ve yorumlama eğilimine sahip. Aslında yaptığımız kendi varsayımlarımızı destekleyen bilgileri kayırmak. Buna da bilişsel psikolojide confirmation bias yani doğrulama yanlılığı deniyor. Bu bilgilere ne kadar inandığımızsa tanımın ne kadar keşiselleştirildiği ve tanımı yapan kişinin ne kadar yetkili olduğuna göre değişiyor. Burada bu yetkili kişi psikolog Bertram Forer iken bizim hikayemizde Belma Hanım'dı. Bize doğum haritamızı çıkardı, burcumuzu, yükselenimizi, alçalanımızı, her şeyimizi söyledi. Konuyu bizim için kişiselleştirdi yani. Böyle yapınca da söyledikleri daha inandırıcı geldi bize. Peki bu hep böyle miydi? Ne oldu da bugün her sosyal medyaya girdiğimizde Dolunay dönemi yatırım yapmayın gibi bir takım postlar ve bunların altında da binlerce yorum görmeye devam ediyoruz? Bu ilginin kaynağı nedir? Aslına bakarsanız Hindistan ve Çin gibi batılı olmayan ülkelerde astroloji insanların kendileri ve dünyadaki yerleri hakkında düşünce biçimlerini oluşturan ana kaynaklardan biri oldu hep. İnsanlara nasıl yaşayacakları konusunda rehber oldu yani astroloji. Ancak Batı dünyasında durum böyle değildi. 18. yüzyılla yani aydınlanma çağıyla birlikte astroloji astronomiden keskin bir şekilde ayrıldı. Söz sahibi olan yıldızlar değil, bilimdi artık. Son yıllardaysa sosyal medya aracılığıyla yıldızlara giderek daha fazla danışılmasıyla astrolojiyi popüler kültürün bir parçası haline geliverdi. Öyle ki 2020 yılı içinde doğum haritası ve astroloji gibi kelimeler son 5 yıldaki aramalar arasında en yüksek seviyeye ulaştı. Hmm Covid dönemi yani. Peki neden? Astrolojiye psikolojik ve sosyolojik olarak yaklaşacağız demiştik ya. Psikolojik kısmını anlattık. Peki kitlelerin astrolojiye olan ilgisinin artmasını sosyolojik olarak nasıl açıklayabiliriz? Yapılan araştırmalara göre koronavirüsün patlak vermesiyle birlikte astrologlara başvuran müşteri sayısında yoğun bir artış meydana geldi. Yüzlerce insan online olarak astrologlarla buluşmaya başladı. E bunun sebebi de aslında çok basit. Belirsizlik ve tabi bunun getirdiği kaygılar. Hatırladınız değil mi o bunaltıcı günleri? Nasıl da kaygılıydık? Yakınlarımız için, işimiz için, tüm dünya için kaygılıydık bir anlamda. Ve her şey belirsizdi. Karantina bitecek mi? Ne zaman bitecek? Bitince ne olacak? Eski hayatımıza dönebilecek miyiz? diye bir sürü sorular vardı zihnimizde her zaman. Tüm bu belirsizlikler içinde hayatta bir bağ kurmamız gerekiyordu. İşte kimimiz yeni hobiler edindik, bazılarımız spora başladık, bazılarımız evde yoğurt yapmaya, dil öğrenenlerimiz oldu ki onlara helal olsun. Hatta size şöyle söyleyeyim, benim Vietnam mutfağında Michelin yıldızı alacak seviyeye gelen arkadaşım bile var. Yani ben olsam verirdim. Tıpkı bunlar gibi bazılarımız da astrolojiye sardı. Ancak astrolojiye olan ilgi diğerlerine göre oldukça fazlaydı. Çünkü astroloji temelde umutsuzluk zamanında geleceğe yönelik bir umut veriyor. Bu da aslında bizim manevi boşluğumuzu doldurmak için tutunduğumuz bir dal. Bir nevi yeni çağ maneviyatı diyebiliriz buna. Din antropoloğu Dr. Susanna Crockford da bunu insan doğasının buhran dönemlerinde teselli bulmak için daha büyük bir güce dönme arzusu üzerinden açıklıyor. Bu teselli arayışı aslında insanın hayatta kalma içgüdülerinden bir tanesi. Fakat batılı ülkelerde dine olan ilginin azalmasının yarattığı boşlukla birlikte gençler başka bir inanç arayışına yöneliyor. Astroloji de işte bu boşluğu dolduruyor aslında. Açıklayıcı ve rahatlatıcı yönüyle de cezbedici bir tarafı var. Kötü günler geçecek. Çünkü merkür retrosu bitiyor. Türünde bir açıklama, ileride güzel günlerin geleceğine dair rahatlatıcı bir anlam da barındırıyor içinde. Bu da bize iyi geliyor. Çünkü insan yaşadıklarını iyiye yormak istiyor. Tüm bunlarla beraber, astroloji bir topluluğa aidiyet duyma hissini de kuvvetlendiriyor. Ben Karadenizliyim. Öyle bir anda parlar, bir anda zönörüm. Ben balık burcuyum, duygusal bir insanım. Bu iki açıklama aslında aynı ihtiyacı pekiştiriyor. Hemşeriler de birbirini gördüğünde daha fazla ortak paydada buluştukları için birbirlerine daha yakın hissederler ya. İşte burçlarda da aynısı. Genç jenerasyon artık öyle Divrililer lokalinde hemşerilik dayanışması filan kurmuyor. Onun yerine kendisi gibi oğlak burcu olan arkadaşını instagram postuna etiketliyor. Bak bizi anlatıyor diyor. Bu da aslında insanın bağ kurma arayışı ve kendini bulma arzusunu gösteriyor bize. Peki ne yapalım ya Barış? Astrolojiye değil bilime mi inanalım? Yok canım estağfurullah tarot kartları varken deney tüplerine ne hacet? Şaka bir yana ben size şunu yapın, bunu yapmayın diyenleri dinlemeyin demek istiyorum aslında. Siz kendinizi tanımaya, kendinizi anlamaya, kendinizle barışmaya ve ona göre hareket etmeye gayret gösterin bence. astrolojiyi takip etmek sizi rahatlatıyorsa edin. Bir eğlence sonuçta. Ben de dizileri filmleri takip ediyorum. Ancak duyduklarınızı ve okuduklarınızı da mutlaka eleştirel bir süzgeçten geçirin. Bunlar gerçekten benimle ilgili objektif yorumlar mı yoksa Duymak istediklerim ve inanmak istediklerim mi diye kendinize bir sorun her şeyden önce. Çünkü günün sonunda gerçeklerden kaçıp sadece duymak istediklerinizin peşinden giderseniz kaygı, belirsizlik ve mutsuzluk içinde kalabilirsiniz ki bunu ben hiç istemem. Ha bu arada son bir şey daha söyleyeceğim. Şu Venüs Retrosu'na da bir dikkat edin. Ani kararlar falan vermeyin. Ama sadece Retro'da değil, genel olarak hiçbir zaman ani kararlar vermeyin.

Herkese merhaba. Ben Barış Özcan. 111. frekansa hoş geldiniz.

Sevdiklerinize olan müşkünlüğünüz sizin en büyük zaafınız. Nankörlükle karşılaştığınızdaysa karşınızda kim olursa olsun pençelerinizi çıkarıyorsunuz. Kendine güvenen, cesur ve mesafeli mizacınız insanları etkilese de özünüzde çok kırılgan ve narinsiniz. Yalan söylenmesine ise asla tahammülünüz yok. İşte siz tam da böyle bir insansınız. Vay be! Görüyor musun? Resmen bildi kadın.

Arkadaşlar öncelikle bu astrolog Belma Aydinç hepinize tavsiye ediyorum. Yani nasıl oluyor da oluyor böyle bir şey ya? Ben mesela gerçekten yalan söylenmesine asla tahammül edemem. Ve evet bana her zaman mesafeli bir tavrım var derler. Pençelerden galiba.

Ama aslında içten içe de çok duygusalımdır. Çok kafaya takarım. Barış, Barış senin burçun değil o. Şey, bir hata almış sanırım. Biz sevgili Belma Hanım'a bir arkadaşımla beraber danışmıştık. Arkadaşımın kendisi de terazi burcu. Onun burç yorumuymuş bu. Ama zaten biz birbirimize çok benzeriz. O da mesela benim gibi asla nankörlüğe gelemez. Hele ki biri ona yalan söylerse... Barış, hatlar yine karıştı ya. O bir önceki danışanın burç yorumuyormuş.

Evet arkadaşlar yaşadığımız bu bir dakikalık kargaşaya istinaden hepinizi bir dakikalık kaygı duruşuna davet ediyorum. Yok

yok bir dakika da çokmuş ya kaygılanmak için ama bazı arkadaşlarımız için de kaygılanmamız gerek çünkü bu burç meselesini gereğinden fazla ciddiye alanlar var. Bakın mesela Şeyma'ya. Ya bana karetta karetta saldırdı. Baksana her yerim mosmor oldu çok kötü.

Normal ya. Yani... Şu an Vini süreklisindeyiz Alicim. Eylül'e kadar böyle aksilikler çok olasa. Kendine dikkat et yani. Bu Ali. Dedikoduya övgü bölümünde kendisine karette karette kaplumbağaların saldırdığı berber arkadaşım. Çok geçmiş olsun Ali. Sen bu aralar biraz dikkat etsen iyi olacak gerçekten.

Tamam arkadaşlar, kendimizi biraz da ciddiyete davet ediyorum artık. Belma Hanım'ın söyledikleri ne benim ne arkadaşımın ne de önceki danışanın bu çorumuydu aslında. E bu arada aramızda kalsın Belma Hanım diye biri de yok zaten.

Ama olsaydı eminim bu minvalde şeyler söyleyecekti bizlere. Herkese aşağı yukarı uyacak olan şeyler. Çünkü burç yorumları böyle genelleyici, kapsayıcı bir içeriğe sahip olmalı değil mi? Sonuçta sadece 12 tane burç var. Ve bunların dünyadaki 8 milyar insanı yansıtabilmesi takdir edersiniz ki çok zor. Zaten bunun içinde yükselen burçlar, efendim alçalan burçlar, böyle yedinci evler falan bir sürü detayı var işin.

E diğer türlü nasıl ikna edebilirsiniz ki insanları?

Uyumayan özellikleri uydurabileceğiniz bir sürü alternatifiniz var. Burcu tutmazsa yükseleni olur, o olmazsa alçalanı olur. E hal böyle olunca, çok kolay bir şekilde herhangi bir Burç yorumu için ''Aaa aynı ben!'' diyebiliyoruz. Kendimize uymasından hoşlandığımız özellikleri alıp, uyumayanları kulak arkası edebiliyoruz. Çünkü kendimizle ilgili bir açıklama duymak istiyoruz her zaman. Biri bize, bizi anlatsın istiyoruz.

Bu sadece Burç yorumları için değil, internette gördüğümüz o hani 10 soruluk 100 eysel bir kişilik testi için de geçerli aslında. Ben de bugün neden bu konulara bu kadar kafa yorulduğunu açıklamaya çalışacağım işte size. Çünkü arkasında çok enteresan bir psikoloji yatıyor. E zaten biz de psikoloji biliminden faydalanacağız. Zira astrolojiyi, fizik, kimya, biyoloji gibi temel bilimlerle değil ancak sosyoloji veya psikoloji gibi beşeri bilimlerle açıklayabiliriz.

Şimdi şu anda aranızdan bazılarının niyeymiş sonuçta gökyüzünde olan olaylar yeryüzünü de etkiler ve bunun binlerce yıllık tarihi var dediğini duyar gibiyim. Ve evet haklısınız. Uygarlıkların gelişiminde astrolojinin çok önemli bir yeri var. Hatta bir anlamda insanın yaratıcılığının, felsefi ve kültürel gelişiminin önemli bir parçası.

Bunu daha iyi anlayabilmek için gelin sizinle astrolojinin doğduğu topraklara, Babil'e gidelim. Eskiden astrologlar gelecekte ne olacağını görmek için gökyüzünü incelermiş. Böyle her hareketi en ince ayrıntısına kadar da not ederlermiş. Hatta bu çizimler de astronominin gelişmesini sağlamış. Mevsimleri, tarihleri, güneşin hareketlerini izlemek için kullanmışlar astrolojiyi.

Ne o şaşırdınız mı? Benim astroloji üzerine iyi şeyler söyleyeceğimi düşünememiş olabilirsiniz ama ne demiştik önceki bölümlerde? Biraz çerçevenin dışında da düşünebilmek lazım. Babililer tarafından M.Ö. 1700'lerde yazılan ve bilinen ilk astroloji belgesi olan Enuma Anu Enlil tabletlerinde Venus'un hareketleri incelenip bunlara göre bir takım öngörülerde bulunulmuş.

ve bu öngörüler daha çok böyle toprak verimliliği ya da hava durumları gibi maddi konular üstüne yoğunlaşmaktayken gökyüzüne olan bu ilgi geliştikçe de yıldız haritaları, efendim doğum haritaları filan çıkarılmaya başlanmış. Hatta krallar bile önemli kararlar almadan önce hemen astroloklarına danışırmış.

Yüce Kralım, Astrolog Ansarkisar huzurunuza çıkmak ister. Gel bakalım Ansarkisar, gel şöyle.

Kralım, emrinize amadeyim. Seni buraya çağırmamın kutsal bir sebebi var Ansarkisar. Söyle bakalım, sence Yehuda Krallığı'nı ele geçirmek için şu an doğru bir zaman mı?

Ne diyor yıldızlar? Ulu kralım, birkaç gündür Merkür'de bir gerileme görüyorum. Şu an seyahat etmek için pek de doğru bir zaman değil kanaatimce. Evet, evet. Benim de birkaç gündür içimde büyük bir sıkıntı var zaten. Peki, Kudüs İbranilerini sürgüne göndermeli miyim sence? Bence göndermemelisiniz sayın kralım ama tabii takdiri sizin.

Şaka bir yana gökyüzüne olan bu ilgi sayesinde astronomi bilimi gelişmiştir diyebiliriz. Yani astrologların kullandığı yöntemler gökyüzünü gözlemleyip çıkardıkları o haritalar astronomlara ışık olmuş. Peki nedir bu sürekli karıştırılan ve biri biri yerine kullanılan astroloji ve astronomi arasındaki fark? Gelin buna bakalım şimdi de.

En basit tanımıyla astronominin temel amacı evrenin fiziğini anlamakken, astroloji gökyüzündeki hareketlenmeyle dünyevi olaylar ve gelecekte yaşanacaklar arasında bir ilişki kurmaya çalışır. Yani biri gökyüzünün kendisiyle ilgilenen bir bilim dalıyken, diğeri gökyüzünün insanlar üzerindeki etkisiyle ilgilenen spekülatif bir eğlence aracı.

Peki neden bilim değil? E malum, astrolojide kontrollü deney yapılamıyor ve evrensel olarak kabul edilebilecek yasalar çıkarılamıyor. Farklı astrologlar aynı konuda farklı tahminlerde bulunuyor. Her gazetedeki günlük falların birbirinden farklı olduğunu görüyoruz. Bir tanesinde koç burcu finansal sıkıntılar çekecekken diğerinde maddi olarak rahatlayacağı iddia ediliyor. Eee bu ne yaman çelişkidir arkadaşlar? Hangi birine inanacağız şimdi biz?

İşin kötüsü, bunlar denetime falan da tabi değiller. Hiçbir astrolog söylediklerini kanıtlamakla yükümlü falan değil. Ya da hani böyle peer review falan deniliyor ya bilimsel araştırma metotlarında. Böyle meslek taşların birbirini denetleme, hiç öyle bir şey yok. E bunun sebebi de çok açık. Çünkü bilimsel olarak hiçbir dayanağı olmayan mistik bir eğlence biçimi bu. Tebrikler, nur tapu gibi bir ağzınız oldu.

Atlas bebeğin annesi ve babasını tebrik ederiz. Kendisi gayet sağlıklı bir aslan burcu olarak doğdu. Benim gibi. Ancak şunu da söylemek zorundayım ki ameliyathanedeki hemşerinin kolundaki akıllı saatin bataryasının bile Atlas bebek üzerindeki kütle çekim etkisi herhangi bir gezegeninkinden çok daha güçlü. Bilim insanlarının söylediğine göre bir kişinin doğumunda güneş, ay ve gezegenlerin konumu ve doğan kişi üstündeki kütle çekim kuvveti

O kişinin geleceği veya kişiliği üstünde hiçbir etkiye sahip değil. Aslına bakarsanız, astrolojinin neden hiçbir bilimsel dayanağı olmadığına dair birçok farklı argüman sunulabilir. Bilim insanları bununla ilgili çok daha sert yorumlarda bulunuyor bu arada. Ancak bugün benim konum bu değil. Ben astrolojiyi psikoloji ve sosyoloji üzerinden anlayabileceğimizi düşünüyorum.

Çünkü bence burada astrolojiyi asıl ilginç ve hani üzerine düşünmeye değer kılan şey bilimsel bir dayanağı olmadığı halde neden bu kadar fazla rağbet gördü? Şimdi bunu da hakkını verelim. Gerçekten çok ilgi görüyor. İşte ben işin önce bir psikolojik tarafına bakalım diyorum o yüzden. Ama öncesinde Atlas bebeğe bir çeyrek altın takmam lazım. Hemen halledip geliyorum.

Atlas Bebek hepinize gülücüklerini gönderdi arkadaşlar. Aslan Burcu olmasından da ailesi pek bir memnundu. Ama ben kütleçekim meselesine girmedim. Ne diyorduk? Heh, astrolojiye olan ilginin psikolojik tarafı.

İnsanın kendisiyle ilgili açıklama duymaya olan ihtiyacından bahsettik. Falcıya gitmek, tarot baktırmak, burç yorumu okumak, internetteki kişilik analizlerinde saatler harcamak, hangi aşkı memnu karakterisin testini çözmek gibi. Ki ben peyker çıktım bu arada. Çılgınsın man. Bu tür aktivitelere çok fazla vakit harcanıyor olması bunun bir göstergesi öyle değil mi? İşte psikolojide buna Barnum-Forer etkisi deniyor. 1947 yılında psikolog Bertram Forer 39 kişilik bir öğrenci grubuna bir psikoloji deneyi yapmış ve sonuçları da oldukça ilgi çekici. Dinleyelim bakalım hocamız ne diyor. Sessizlik lütfen. Arkadaşlar şimdi bu elimdeki testleri hepinize dağıtacağım. Okuyacağınız her paragrafa kendinize göre 1 ila 5 arasında puan vermenizi istiyorum sizden. Yani size çok uyuyorsa 5, hiç uyumuyorsa 1 vereceksiniz. Sonunda bu verdiğiniz puanlar doğrultusunda hepiniz için özel olarak hazırlanmış karakter analizleri dağıtacağım.

Başarıdan disiplinli ve güçlü olursan de, içinde kimsenin göremediği endişelerin var. Bazen doğru karar verip vermediğine ya da doğru olanı yapıp yapmadığına dair ciddi şüphelerin oluyor. Siz örneğin 1 ila 5 arasında kaç uyuyorsunuz bu tanıma? Ben kendim için kafadan 4 verebilirim.

Herkes yüksek verir diye düşünüyorum. Onlar da böyle düşünmüş olmalı ki 39 kişinin ortalama puanı 4.26 çıkmış. Yani herkes gördüğü paragrafa ''e bana çok uyuyor'' demiş.

Ama işin aslı böyle değil. Bay Forer aslında tek bir kişilik tanımı yapmış ve herkese aynı tanımı dağıtmış. Katılımcıların çoğunluğu da bu tanımın tamamen kendilerinin yansıttığı yanılgısına kapılmış. Yani herkes aynı sonucu kendine yakın bulmuş. Neden mi? Çünkü bu paragrafların hepsi de muğlak ifadelerle dolu. Böyle ucu açık, keskin yargılar barındırmayan, her yere çekilebilecek türde ifadeler.

tıpkı Burge yorumlarında olduğu gibi. Bu da aslında daha önce de söylediğim gibi insanın kendisiyle alakalı bir açıklama duyma ve bunu teyit etme isteğinden geliyor. Çünkü zihnimiz bilgiyi kendi inançlarını destekleyecek şekilde arama ve yorumlama eğilimine sahip. Aslında yaptığımız kendi varsayımlarımızı destekleyen bilgileri kayırmak.

Buna da bilişsel psikolojide confirmation bias yani doğrulama yanlılığı deniyor. Bu bilgilere ne kadar inandığımızsa tanımın ne kadar keşiselleştirildiği ve tanımı yapan kişinin ne kadar yetkili olduğuna göre değişiyor.

Burada bu yetkili kişi psikolog Bertram Forer iken bizim hikayemizde Belma Hanım'dı. Bize doğum haritamızı çıkardı, burcumuzu, yükselenimizi, alçalanımızı, her şeyimizi söyledi. Konuyu bizim için kişiselleştirdi yani. Böyle yapınca da söyledikleri daha inandırıcı geldi bize.

Peki bu hep böyle miydi? Ne oldu da bugün her sosyal medyaya girdiğimizde Dolunay dönemi yatırım yapmayın gibi bir takım postlar ve bunların altında da binlerce yorum görmeye devam ediyoruz? Bu ilginin kaynağı nedir? Aslına bakarsanız Hindistan ve Çin gibi batılı olmayan ülkelerde astroloji insanların kendileri ve dünyadaki yerleri hakkında düşünce biçimlerini oluşturan ana kaynaklardan biri oldu hep.

İnsanlara nasıl yaşayacakları konusunda rehber oldu yani astroloji. Ancak Batı dünyasında durum böyle değildi. 18. yüzyılla yani aydınlanma çağıyla birlikte astroloji astronomiden keskin bir şekilde ayrıldı. Söz sahibi olan yıldızlar değil, bilimdi artık. Son yıllardaysa sosyal medya aracılığıyla yıldızlara giderek daha fazla danışılmasıyla astrolojiyi popüler kültürün bir parçası haline geliverdi.

Öyle ki 2020 yılı içinde doğum haritası ve astroloji gibi kelimeler son 5 yıldaki aramalar arasında en yüksek seviyeye ulaştı. Hmm Covid dönemi yani. Peki neden? Astrolojiye psikolojik ve sosyolojik olarak yaklaşacağız demiştik ya. Psikolojik kısmını anlattık. Peki kitlelerin astrolojiye olan ilgisinin artmasını sosyolojik olarak nasıl açıklayabiliriz?

Yapılan araştırmalara göre koronavirüsün patlak vermesiyle birlikte astrologlara başvuran müşteri sayısında yoğun bir artış meydana geldi.

Yüzlerce insan online olarak astrologlarla buluşmaya başladı. E bunun sebebi de aslında çok basit. Belirsizlik ve tabi bunun getirdiği kaygılar. Hatırladınız değil mi o bunaltıcı günleri? Nasıl da kaygılıydık? Yakınlarımız için, işimiz için, tüm dünya için kaygılıydık bir anlamda. Ve her şey belirsizdi.

Karantina bitecek mi? Ne zaman bitecek? Bitince ne olacak? Eski hayatımıza dönebilecek miyiz? diye bir sürü sorular vardı zihnimizde her zaman. Tüm bu belirsizlikler içinde hayatta bir bağ kurmamız gerekiyordu. İşte kimimiz yeni hobiler edindik, bazılarımız spora başladık, bazılarımız evde yoğurt yapmaya, dil öğrenenlerimiz oldu ki onlara helal olsun. Hatta size şöyle söyleyeyim, benim Vietnam mutfağında Michelin yıldızı alacak seviyeye gelen arkadaşım bile var. Yani ben olsam verirdim.

Tıpkı bunlar gibi bazılarımız da astrolojiye sardı. Ancak astrolojiye olan ilgi diğerlerine göre oldukça fazlaydı. Çünkü astroloji temelde umutsuzluk zamanında geleceğe yönelik bir umut veriyor. Bu da aslında bizim manevi boşluğumuzu doldurmak için tutunduğumuz bir dal. Bir nevi yeni çağ maneviyatı diyebiliriz buna.

Din antropoloğu Dr. Susanna Crockford da bunu insan doğasının buhran dönemlerinde teselli bulmak için daha büyük bir güce dönme arzusu üzerinden açıklıyor. Bu teselli arayışı aslında insanın hayatta kalma içgüdülerinden bir tanesi. Fakat batılı ülkelerde dine olan ilginin azalmasının yarattığı boşlukla birlikte gençler başka bir inanç arayışına yöneliyor. Astroloji de işte bu boşluğu dolduruyor aslında. Açıklayıcı ve rahatlatıcı yönüyle de cezbedici bir tarafı var.

Kötü günler geçecek. Çünkü merkür retrosu bitiyor. Türünde bir açıklama, ileride güzel günlerin geleceğine dair rahatlatıcı bir anlam da barındırıyor içinde. Bu da bize iyi geliyor. Çünkü insan yaşadıklarını iyiye yormak istiyor. Tüm bunlarla beraber, astroloji bir topluluğa aidiyet duyma hissini de kuvvetlendiriyor. Ben Karadenizliyim. Öyle bir anda parlar, bir anda zönörüm. Ben balık burcuyum, duygusal bir insanım.

Bu iki açıklama aslında aynı ihtiyacı pekiştiriyor. Hemşeriler de birbirini gördüğünde daha fazla ortak paydada buluştukları için birbirlerine daha yakın hissederler ya. İşte burçlarda da aynısı.

Genç jenerasyon artık öyle Divrililer lokalinde hemşerilik dayanışması filan kurmuyor. Onun yerine kendisi gibi oğlak burcu olan arkadaşını instagram postuna etiketliyor. Bak bizi anlatıyor diyor. Bu da aslında insanın bağ kurma arayışı ve kendini bulma arzusunu gösteriyor bize. Peki ne yapalım ya Barış? Astrolojiye değil bilime mi inanalım? Yok canım estağfurullah tarot kartları varken deney tüplerine ne hacet?

Şaka bir yana ben size şunu yapın, bunu yapmayın diyenleri dinlemeyin demek istiyorum aslında. Siz kendinizi tanımaya, kendinizi anlamaya, kendinizle barışmaya ve ona göre hareket etmeye gayret gösterin bence.

astrolojiyi takip etmek sizi rahatlatıyorsa edin. Bir eğlence sonuçta. Ben de dizileri filmleri takip ediyorum. Ancak duyduklarınızı ve okuduklarınızı da mutlaka eleştirel bir süzgeçten geçirin. Bunlar gerçekten benimle ilgili objektif yorumlar mı yoksa

Duymak istediklerim ve inanmak istediklerim mi diye kendinize bir sorun her şeyden önce. Çünkü günün sonunda gerçeklerden kaçıp sadece duymak istediklerinizin peşinden giderseniz kaygı, belirsizlik ve mutsuzluk içinde kalabilirsiniz ki bunu ben hiç istemem.

Ha bu arada son bir şey daha söyleyeceğim. Şu Venüs Retrosu'na da bir dikkat edin. Ani kararlar falan vermeyin. Ama sadece Retro'da değil, genel olarak hiçbir zaman ani kararlar vermeyin.

Duyduğumuz sesler, dünyayı algılayışımızı şekillendiriyor. Bu yüzden, geleceğe yön verecek icatların çıkardığı sesleri tasarlamak, geleceğin sesini tasarlamak demek. Peki bugün hayatımızın bir parçası olan bilgisayarlar ve telefonların çıkardığı sesler nasıl tasarlandı? Ve gelecekte duyacağımız sesler nasıl olacak?



Sunan: Barış Özcan

Hazırlayan: Zuhat Taşer

Ses Tasarım ve Kurgu: Metin Bozkurt

Müzik Seçimleri: Umut Barış Genç

Yapımcı: Podbee Media




Tüm bölümler ve daha fazlası için ⁠podbeemedia.com⁠'u ziyaret et!



----- Podbee Sunar -------


Bu podcast reklam içermektedir.

Geleceğin Sesini Tasarlamak

1 - Geleceğin Sesini Tasarlamak

Merhaba, ben Barış Özcan. 111 Hertz'e hoş geldiniz. Dinle. Yeterince dikkat kesilirsen, daha önce hiç fark etmediğin ayrıntıları duyabilirsin. Çünkü duymak, çoğu zaman görmenin ışıltısı arkasında önemini yeterince hissettirmez. Oysa beş duyumuzun çok önemli bir parçasıdır. Çevremizdeki sesleri duymaya bir an olsun ara vermeyiz. Uykumuzda bile. Evet, uyurken gözlerimizi kapatsak da kulaklarımızı kapatamayız. Uyanıkken etrafımızda ne kadar gürültü olursa olsun, birisi adımızı seslendiğinde tüm o seslerin, o kakafoninin arasından seçebiliriz. Ya da bu sayede yüksek bir ses duyduğumuzda daha ne olduğunu bile anlayamadan kendimizi yerimizden sıçrarken bulabiliriz. Çünkü ses diğer tüm duyulardan daha hızlı bir şekilde beynimize ulaşmayı ve hatta beynin rasyonel kısmını da geçerek doğrudan duygularla ilgili bölümüne erişmeyi başarır. İşte tam da bu sayede duyduğunuz bir sesle vücudunuzdaki stres seviyesi anında yükselebilir ya da başka bir sesle tekrar alçalabilir. Ama birçoğumuz için günün büyük bir kısmında işittiğimiz ses ne yazık ki böyle bir gürültüden ibaret. Peki bu seslerin en azından bir kısmını hayatımızdan çıkarabilseydik Bu problemi çözmüş olur muyduk? Yoksa yepyeni bir problem mi yaratmış olurduk kendimize? İşte elektrikli araç üreticileri bu yeni teknoloji sayesinde şehir gürültüsünün önemli bir kısmını oluşturan motor sesini ortadan kaldırmak için ilk adımı attılar. Ama bu onları yepyeni bir problemle baş başa bıraktı. Sessizlik. Evet, bu elektrikli araçlar şaşırtıcı derecede sessizdi ve bu durum yayaların güvenliği açısından bir sorun teşkil ediyordu. Hatta bu yüzden Amerikan hükümeti bu araçların seslerinin belirli bir desibelin altına düşmemesi yönünde bir yasa bile çıkardı. Bu kurallara uygun bir şekilde piyasaya iX serisini süren BMW ise bu kez bambaşka bir sorunla karşı karşıya kaldı. Motor sesi, sürüş deneyiminin önemli parçalarından biriydi ve bu parçayı ortadan kaldırdığınızda deneyimin etkisi de zayıflıyordu. Böylece BMW'nun mühendisleri sıra dışı bir problemle karşı karşıya kalmıştı. Sessiz bir arabanın sesi nasıl olmalıydı? BMW bu sorunla karşılaşan ilk şirket değil. Teknolojinin yükselişiyle birçok tasarımcı ve mühendis bu yeni dijital deneyimlerin insanların alışageldiği eski analog deneyimlerle aynı etkiyi yaratması için ses üzerine kafa yordu. Analog süreçlerde ses, eylemin kendisiyle birlikte doğal olarak ortaya çıkıyordu ve eylemi gerçekleştiren kişiye bir nevi feedback yani geri dönüş veriyordu. Örneğin evimizin kapısını kilitlediğimizde ortaya çıkan ses, bize eylemi başarıyla gerçekleştirdiğimizi ve artık güvende olduğumuzu söyler. Ya da duvara çivi çakarken çekiçten yükselen ses, işi ne kadar doğru yaptığımızı anlamamıza yardımcı olur. İşte gaza bastığımızda motordan yükselen ses de... ...bize aynı şekilde arabayı kullanışımız ya da motordaki arızalarla ilgili geri dönüşler verir. Üstelik bazı araba tutkunları için bu ses, aracın gücüyle duygusal bir bağ kurmalarına da yardımcı olur. Bu soruna cevap arayanlardan biri de Amerikalı bir ses tasarımcısı olan Jim Riggs'di. Jim, müzik eğitimi aldıktan sonra işsiz kalmamak için yazılım öğrendi ve 1988 yılında zor zamanlardan geçmekte olan bir teknoloji firmasında yani Apple'da işe girdi. O dönemde bilgisayar insanların hayatına daha yeni yeni girmeye başlamıştı ve şirketin işitsel tasarımlarını yapan Jim kullanıcıların adapte olmasını kolaylaştırmak için sesleri gerçek dünyadan seçmeye özen gösterdi. Bu yaklaşımı o kadar başarılı oldu ki daha sonra farklı şirketlerdeki tasarımcılar da onun izinden gitti. İşte bu yüzden bugün bir dosyayı sürükleyip çöp kutusuna bıraktığımızda Bu sesi duyuyoruz. Ya da telefonumuzun dokunmatik klavyesinde mesaj yazarken, bir daktilonun sesini işitiyoruz. Ancak bunların arasında biri var ki, belki de günümüzün en ikonik seslerinden birine dönüşmüş durumda. Jim, Mac cihazlarda ekran görüntüsü alındığında çıkacak sesi kaydetmesi gerekince, Ta lisede aldığı Canon marka 1970 model bir fotoğraf makinesini kullanmaya karar vermiş. Kamerasıyla stüdyoya girip kaydı başlattıktan sonra deklanşöre basmış ve farkında olmadan geleceğin en çok duyulacak seslerinden birine imza atmış. Öyle ki Jim'in ekran görüntüsü için kayda aldığı bu ses, iPhone'larda kullanılmaya başladığında yaşadığı tecrübeyi şöyle anlatıyor. Jim bugün bile birinin iPhone'la fotoğraf çektiğini duyunca şaşkınlıkla etrafına bakıp kamerasını bulmaya çalışıyormuş. Kendisinin kullandığı bu yönteme tasarımda skeomorfizm adı veriliyor. Yani dijital bir öğeyi kasıtlı olarak gerçek dünyadaki karşılığına benzetmek. Fark ettiyseniz ses demedim. Çünkü bunu görsel tasarım için kullanmak da mümkün. Yine iPhone telefonlarda hesap makinesi uygulamasını açtığınızda ekranın analog bir hesap makinesine dönüşmesi de bunun tipik örneklerinden biri ki o hesap makinesi gerçek dünyada Steve Jobs'ın hayranlıkla takip ettiği Brown marka bir hesap makinesinin neredeyse aynısı. Peki ya gerçek dünyada karşılığı olmayan, tamamen dijitale özgü eylemlerin ses tasarımı nasıl olmalı? Örneğin mesajlaşmanın sesi. Ard arda dinlediğiniz bu iki kısa ses sizde de bir duygu uyandırıyor mu? Peki ya bu sesler? İkisinin arasında bir benzerlik sezdiniz mi? İlki iPhone'un kendi mesajlaşma uygulaması iMessage'a özgü seslerdi. İlk seste aslında ard arda iki nota duyuyoruz. Giderek yükselen bu iki notanın sonuncusu adeta havada asılı kalıyor. Sanki bir soru sorarmış gibi. Mesajımıza cevap geldiğinde ise, az önce açıkta kalan o durumun kapatıldığını hissediyoruz. Android kullananların aşina olduğu Google Assistant'ın sesli komutunu kullanmak istediğimizde ise, çıkan ses yine birbirini takip eden ve yine ikincisi ilkinden daha yüksek iki notadan oluşuyor. Sorunun cevabı bizden bekleniyor. Cevabımızı verdiğimizde de, Bu kez alçalan iki notayla sorunun çözüldüğü, kapandığı hissini yaşıyoruz. Bu iki hissi yaşadığımız bir yer daha var. Windows kullananlar hatırlayacaktır. Windows bilgisayarlar açılırken çıkan bu sesi dikkatle dinlerseniz hem üstteki melodinin hem de altta duyduğumuz sesin notalarının giderek yükseldiğini duyabilirsiniz. Şimdi bir de kapanış sesini dinleyelim mi? Bu kez de açılışın tam tersine notaların giderek alçalarak bir çözülme hissi yarattığını duyuyoruz. Peki bu sesin eskiden nasıl olduğunu hatırlayanınız var mı? Az evvel duyduğunuz Windows 95'in kapanış sesiydi. Tamam bu biraz fazla eski oldu belki hatırlayamayabilirsiniz ama iki sesin arasındaki farkı fark etmişsinizdir. İlkinde giderek alçalan notalar bizi neredeyse uykuya hazırlarken ikincisinde ise tam aksine yükselen notalar adeta bir zafer marşını andırıyor. Bunun nedeni 1995 yılında Windows bilgisayarların çoğunlukla iş yerlerinde iş amacıyla kullanılması ve bilgisayarın kapanmasının da mesainin bitişi yani serbest zamanın başlaması anlamına gelmesi. O yüzden duyduğumuz seste bir kutlama hali söz konusu. Öte yandan günümüze geldiğimizde ise artık bilgisayarlar neredeyse her eve girmiş durumda ve yalnızca iş için değil kişisel amaçlarla da kullanılmakta. O yüzden de bilgisayarı kapatmak artık bizim için günü de kapattığımızın bir habercisi. Tabi bu açılış tonlarının zaman içerisinde değişmesi yalnızca Windows'a özgü bir durum değil. Az evvel bahsettiğim Jim Riggs'in de Apple'a girdiğinde ilk değiştirmeye çalıştığı şeylerden biri bu olmuş. Eski Mac açılış sesi. Jim'in bu sesi hiçbir talep olmamasına hatta mühendislerin karşı çıkmasına rağmen yenilemek istemesinin nedeniyse sadece sesin rahatsız ediciliği değil. O dönemde bilgisayarların hala emekleme çağında olduğunu ve sıklıkla çöktüğünü hatırlamakta fayda var. Yani bilgisayarınız her çöktüğünde ve belki de uzun saatlerdir üzerinde çalıştığınız dosyayı her kaybettiğinizde tekrar açılışta sizi bu ses karşılıyor. Bunun üzerine kolları sıvayan cim sesi kullanıcıyı rahatlatacak çok daha yumuşak bir ton yaratıyor. Kendisi bu sesi tasarlarken o dönem Apple'ın başında olan Steve Jobs'ın da ilgi duyduğu Zen Budizminden ilham alıyor ve böylece elbette Jobs'ın da onayıyla bugün de hala kullanımda olan işte bu meşhur açılış sesi ortaya çıkmış oluyor. Öyle ki bu ses dinleyende neredeyse gerçekten de bir Budist tapınağına giriyormuş hissi uyandırıyor. Dijital meditasyona hazır mısınız? Bu sesin telif hakkı yıllar sonra Apple tarafından alınmış ve bilgisayarlarda duyduğumuz az sayıdaki telifli sesten birisi haline gelmiş. Gel gelelim, tüm bunları düşünen ve tasarlayan Jim maalesef bu seslerden herhangi bir telif geliri elde edemiyor. Üstelik kendisi 90'lı yıllarda Apple'dan çıkarken bugün değeri tam 8 milyon dolar olacak kadar bir hisseyi de arkasında bırakmış. Fakat sanmayın ki bu ses tasarımı işleri yalnızca Apple ya da Microsoft gibi teknoloji şirketleri tarafından kullanılıyor. Ses tasarımının en şaşırtıcı örneklerinden biri şimdi sizlere anlatacağım bir deneyin devamında gerçekleştiriliyor. Bu deneyde bir grup katılımcıya spray kutuları veriliyor ve kutulardan çıkan sesler katılımcılara bir kulaklık aracılığıyla aktarılıyor ve duydukları sesleri yorumlamaları isteniyor. Ses yumuşak mıydı, sert miydi? Feminen miydi, maskülen miydi? Ancak işin hilesi şurada. Bütün sprey kutuları birbirinin tıp atıp aynısı. Fakat arka planda bir mühendis katılımcının kulaklığına giden sesin frekansını sürekli değiştiriyor. Böylece farklı gruplardan katılımcıların ses tercihlerinin bir profili çıkartılıyor. Peki bu deneyi kim ne için yaptırmıştı? Deneyi yapan şirket AXE'di. Hani şu kapağını açması zor deodorantları olan şirket. Deneyin sonuçlarını ne için mi kullandılar? o zor açılan kapakları üretmek için. Her bir aks deodorantının kapağı diğerinden farklı ve her biri kutudan çıkan sesi ürünün hedef kitlesi için en arzu edilen frekansa getiriyor. Peki bu taktik başka nerelerde uygulanıyordur sizce? Mesela deodorant kutusu gibi basit bir ürün değil de çok daha büyük ve karmaşık bir ürün içinde. Uygulanabilir mi? 2008 yılında Ford Mustang modelini piyasaya çıkarmaya hazırlanırken yeni çıkacak modelin sesi için aradığı ilhamı ta 1968 yılında gösterime giren ve başrolünde dönemin ünlü yıldızı Steve McQueen'in de oynadığı Bullet isimli bir aksiyon filminde bulmuştu. Filmin vizyona girdiği dönemde McQueen'in canlandırdığı Frank Bullit karakteri tarafından kullanılan 1968 model Mustang otomobil adeta bir ikon haline gelmişti. Filmde kullanılan araç yıllar sonra tam 3.4 milyon dolara satıldı. İşte filmin çıkışından tam 40 yıl sonra Ford mühendisleri bu yeni aracın sesini eskisine benzetmek gibi güç bir görevle baş başa bırakılmıştı. Bu görevin bu denli zorlu olmasının ilk nedeni aradan geçen 40 yılda motorların neredeyse tamamen değişmiş olmasıydı. Örneğin 68 model Mustang karbüratörlüyken yeni modeller yakıt enjeksiyon sistemiyle çalışıyordu. İkincisi ise filmde kullanılan sesler aslında yarış arabalarının sesleriyle güçlendirilmişti. Yani ses efekti uygulanmıştı ve eğer mühendisler bu sesi tekrar yaratsalar bile izin verilen decibel sınırını geçecekleri için arabayı piyasaya süremeyeceklerdi. Böylece mühendisler eski modelin sesinin notalarını çıkararak tersine mühendislik yaptı ve bu sesin neden bu kadar etkili olduğunu bulmaya çalıştı. Daha sonra da aracın egzozuna yaptıkları bazı dokunuşlarla bu ikonik sesi yeniden hayata döndürdüler. Bundan 4 yıl sonra bu kez BMW daha da sıra dışı bir ses dizaynı taktiğine başvurdu. Sürücülerin motor sesine olan tutkularını bilen mühendisler markanın performansıyla ünlü M serisinde küçük bir düzenleme yapmaya karar verdiler. Kendi yarattıkları motor sesini aracın yazılımına ekleyerek sürücü gaza bastığında motordan çıkan sesin steryo hoparlörlerden ekledikleri sahte motor sesiyle güçlenmesini sağladılar. Bu taktik işe yaramış olmalı ki müşteriler aracın gücüne daha fazla ikna oldu ve M modellerin satışlarında artış gözlemlendi. Yani motorun sesine aşık olduklarını sanan otomobil tutkunları aslında yalnızca tasarımın cazibesine kapılmıştı. Şimdi gelelim en baştaki sorumuza. Sessiz bir aracın sesi nasıl olmalı? Bu konuda tasarımcılar ikiye ayrılmış durumda. Bir kısmı bu sesin klasik motor sesinin dijital bir taklidi olması gerektiğini savunuyor. Kamplaşmanın diğer tarafındaki BMW ise geleceğin sesini sıfırdan tasarlamak için çoktan kolları sıvamış durumda. Burada geleceğin sesi diyorum. Çünkü tasarımcıların önümüzdeki birkaç yıl içerisinde verecekleri kararlar yaşadığımız şehirlerin de sesini belirleyecek. Şehrin fon müziği. Ses her şeyin ruhunu şekillendirir ve şu anda bizler çok önemli bir noktadayız. Çünkü geleceğin sesini şekillendiriyoruz. Bu sözler, Inception, Interstellar ve Dark Knight gibi çok ünlü filmlerin müziklerini yapan Oscar ödüllü besteci Hans Zimmer'e ait. Peki kendisi neden böyle bir söz söylemiş? Çünkü BMW, sessiz otomobillerinin sesini, yani kendi değişleriyle geleceğin sesini tasarlaması için başka bir Alman devi olan müzisyen Hans Zimmer'la anlaştı. Ve eğer Zimmer'ın sözlerinden yola çıkarsak, bugün şehirlerin ruhunun gürültülü motor sesleriyle şekillendiğini söylemek mümkün. Tıpkı Jim Riggs Apple'a katılmadan önce Mac'lerin ruhunun bu sesle şekillenmesi gibi. Fakat şanslıyız çünkü üzerimizde sandığımızdan çok daha büyük bir etkiye sahip olan sesleri yeniden tasarlayarak dönüştürebiliriz. Ve şimdi sıra içinde yaşadığımız dünyanın seslerini yeniden tasarlamakta. Geleceğin sesi acaba nasıl olacak? Kentlerimizin fon müziği, Hans Zimmer'ın bestelediği filmlerin müziği gibi aksiyon ve macera dolu bir ambiyansa mı dönüşecek? Bunu söylemek için galiba henüz erken. İyisi mi, ben bu bölümü bitirirken sizleri onun BMW'nun yeni elektrikli M serisi için tasarladığı otomobil sesiyle baş başa bırakayım, kararı kendiniz verin.

Yeterince dikkat kesilirsen, daha önce hiç fark etmediğin ayrıntıları duyabilirsin. Çünkü duymak, çoğu zaman görmenin ışıltısı arkasında önemini yeterince hissettirmez.

Oysa beş duyumuzun çok önemli bir parçasıdır. Çevremizdeki sesleri duymaya bir an olsun ara vermeyiz. Uykumuzda bile. Evet, uyurken gözlerimizi kapatsak da kulaklarımızı kapatamayız. Uyanıkken etrafımızda ne kadar gürültü olursa olsun, birisi adımızı seslendiğinde tüm o seslerin, o kakafoninin arasından seçebiliriz. Ya da bu sayede yüksek bir ses duyduğumuzda daha ne olduğunu bile anlayamadan kendimizi yerimizden sıçrarken bulabiliriz. Çünkü ses diğer tüm duyulardan daha hızlı bir şekilde beynimize ulaşmayı ve hatta beynin rasyonel kısmını da geçerek doğrudan duygularla ilgili bölümüne erişmeyi başarır. İşte tam da bu sayede duyduğunuz bir sesle

vücudunuzdaki stres seviyesi anında yükselebilir ya da başka bir sesle tekrar

alçalabilir. Ama birçoğumuz için günün büyük bir kısmında işittiğimiz ses ne

yazık ki böyle bir gürültüden ibaret. Peki bu seslerin en azından bir kısmını hayatımızdan çıkarabilseydik

Bu problemi çözmüş olur muyduk? Yoksa yepyeni bir problem mi yaratmış olurduk kendimize? İşte elektrikli araç üreticileri bu yeni teknoloji sayesinde şehir gürültüsünün önemli bir kısmını oluşturan motor sesini ortadan kaldırmak için ilk adımı attılar. Ama bu onları yepyeni bir problemle baş başa bıraktı. Sessizlik.

Evet, bu elektrikli araçlar şaşırtıcı derecede sessizdi ve bu durum yayaların güvenliği açısından bir sorun teşkil ediyordu. Hatta bu yüzden Amerikan hükümeti bu araçların seslerinin belirli bir desibelin altına düşmemesi yönünde bir yasa bile çıkardı. Bu kurallara uygun bir şekilde piyasaya iX serisini süren BMW ise bu kez bambaşka bir sorunla karşı karşıya kaldı.

Motor sesi, sürüş deneyiminin önemli parçalarından biriydi ve bu parçayı ortadan kaldırdığınızda deneyimin etkisi de zayıflıyordu.

Böylece BMW'nun mühendisleri sıra dışı bir problemle karşı karşıya kalmıştı. Sessiz bir arabanın sesi nasıl olmalıydı?

BMW bu sorunla karşılaşan ilk şirket değil. Teknolojinin yükselişiyle birçok tasarımcı ve mühendis bu yeni dijital deneyimlerin insanların alışageldiği eski analog deneyimlerle aynı etkiyi yaratması için ses üzerine kafa yordu.

Analog süreçlerde ses, eylemin kendisiyle birlikte doğal olarak ortaya çıkıyordu ve eylemi gerçekleştiren kişiye bir nevi feedback yani geri dönüş veriyordu. Örneğin evimizin kapısını kilitlediğimizde ortaya çıkan ses, bize eylemi başarıyla gerçekleştirdiğimizi ve artık güvende olduğumuzu söyler. Ya da duvara çivi çakarken çekiçten yükselen ses, işi ne kadar doğru yaptığımızı anlamamıza yardımcı olur.

İşte gaza bastığımızda motordan yükselen ses de... ...bize

aynı şekilde arabayı kullanışımız ya da motordaki arızalarla ilgili geri dönüşler verir. Üstelik bazı araba tutkunları için bu ses, aracın gücüyle duygusal bir bağ kurmalarına da yardımcı olur.

Bu soruna cevap arayanlardan biri de Amerikalı bir ses tasarımcısı olan Jim Riggs'di. Jim, müzik eğitimi aldıktan sonra işsiz kalmamak için yazılım öğrendi ve 1988 yılında zor zamanlardan geçmekte olan bir teknoloji firmasında yani Apple'da işe girdi.

O dönemde bilgisayar insanların hayatına daha yeni yeni girmeye başlamıştı ve şirketin işitsel tasarımlarını yapan Jim kullanıcıların adapte olmasını kolaylaştırmak için sesleri gerçek dünyadan seçmeye özen gösterdi. Bu yaklaşımı o kadar başarılı oldu ki daha sonra farklı şirketlerdeki tasarımcılar da onun izinden gitti. İşte bu yüzden bugün bir dosyayı sürükleyip çöp kutusuna bıraktığımızda

BEST OF 111 Hz: Editör Seçkisi

Barış Özcan ile 111 Hz

20 - Sessizlik

Barış Özcan ile 111 Hz

214 - Kendine Yatırım Yapmanın Formülü

Barış Özcan ile 111 Hz

229: Sınırları Aşan Fikirler: İpek Yolu

Barış Özcan ile 111 Hz

21 - Altın Oran

Barış Özcan ile 111 Hz

216- Değişim Konusunu Çok Mu Abartıyoruz?

Barış Özcan ile 111 Hz

237: Gelen Gideni Aratır: Nostalji ve Çöküşçülük

Barış Özcan ile 111 Hz

88 - Venüs Retrosu: Burçlara İnanmak İçin Doğru Bir Zaman Mı? #Podbee Dinlesen Bilirsin

Barış Özcan ile 111 Hz

1 - Geleceğin Sesini Tasarlamak

Barış Özcan ile 111 Hz

6 - Voyager Plakları: Dünyadan Kozmosa Bir Mesaj

Barış Özcan ile 111 Hz

232: Asla Unutulmayacaksınız

Barış Özcan ile 111 Hz

13 - Transhümanizm: İnsanlığın Sınırlarında

Barış Özcan ile 111 Hz

90 - Cahil Cesaretinin Anatomisi: Dunning - Kruger Etkisi #Podbee Dinlesen Bilirsin

Barış Özcan ile 111 Hz

140 - Yaratıcı Olmayı Çok mu Abartıyoruz?

Barış Özcan ile 111 Hz

209 - İçimizdeki Canavar ve Mesih Kompleksi: Frankenstein

Barış Özcan ile 111 Hz

230: İnsanlığın İlk Teknolojisi

Her hafta eklenen yeni bölümleri kaçırma!